Łabędy (Gliwice)

(Przekierowano z ŁTS Łabędy)

Łabędy (niem. Laband) – dzielnica miasta Gliwice[2] od 1964 roku. W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Łabędy, a w latach 1954–1964 samodzielne miasto.

Łabędy
Dzielnica Gliwic
Ilustracja
Herb Łabęd na murku przed parkiem Powstańców Śląskich. W tle most nad Kanałem Gliwickim i śluza Łabędy.
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Gliwice
Data założenia 1288
W granicach Gliwic 1964
SIMC 0940051
Wysokość 220 m n.p.m.
Populacja (30.06.2018)
• liczba ludności

14 917[1]
Strefa numeracyjna 032
Kod pocztowy 44-109, 44-113
Tablice rejestracyjne SG
Położenie na mapie Gliwic
Położenie na mapie
50°20′44,2″N 18°37′44,0″E/50,345611 18,628889
Portal Portal Polska

Informacje ogólneEdytuj

Dzielnica dzieli się na: Łabędy, Stare Łabędy, Niepaszyce, Przyszówkę[3] oraz Kuźnicę.[potrzebny przypis]

30 czerwca 2018 roku dzielnicę zamieszkiwało 14 917 mieszkańców, a na jej terenie działa Rada Osiedla Łabędy[potrzebny przypis].

Łabędy położone są w dolinie rzeki Kłodnicy, w środkowym jej biegu z Katowic do Koźla. Przez dzielnicę przebiega również Kanał Gliwicki.

Na jej terenie znajduje się Port Gliwice oraz śluza Łabędy, Zakłady Mechaniczne Bumar Łabędy, Huta Łabędy i Walcownia Metali Łabędy oraz osiedle mieszkaniowe Kosmonautów i Literatów. Na terenie Niepaszyc znajduje się Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna – Podstrefa Gliwice Obszar Północny.

NazwaEdytuj

Nazwa nie ma jednoznacznej toponimii i istnieje kilka teorii na ten temat. Pierwsza wywodzi ją od przebywających w dawnych czasach na tych terenach licznych stad łabędzi. Według niej nazwa wywodzi się od polskiej nazwy tego ptaka z rodziny Cygnus. Polską nazwę Łabędy wywiedzioną od nazwy „łabędź – Schwan” oraz niemiecką Laband wymienia w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[4]. Kolejna teoria wywodzi ją od wydobywanego tu od starożytności w kamieniołomach kamienia wapiennego o białym kolorze – białe wzgórza to łac. coles labentes.

Z kolei według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy „ława[5] prostego mebla zbudowanego z kłody drewna. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości wymienia on w formie Ława podając jej znaczenie „Bruckensteig (Holzbank)”, czyli po polsku „ława[5]. Nazwa miejscowości miałaby więc według tego wariantu zostać zniekształcona przez procesy lingwistyczne oraz zmiany historyczne nazwy w wyniku czego „w” w nazwie miało się zmienić na „b”.

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Labant[6][7].

HistoriaEdytuj

Przez długi czas Łabędy pozostawały osadą wiejską, będąc od średniowiecza również parafią, następnie rozwinęły się w ośrodek przemysłowy co znacznie zwiększyło liczbę mieszkańców. W 1919 roku w wyborach komunalnych, na ogólną liczbę 1734 głosów, na listę polską oddano 1320 głosów. Podczas rozbudzania się polskiej świadomości narodowej mieszkańców licznie powstawały organizacje patriotyczne i społeczne. Od 1918 roku działała tu polska Rada Ludowa kierowana przez Amanda Morysa, Franciszka Marka i Ryszarda Itnera. W grudniu 1919 roku reaktywowano w Łabędach Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a także Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1920 roku powstało Towarzystwo Polek. Powstał także polski Klub Sportowy „Czuwaj” oraz założona przez Wincentego Mięsoka komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W I powstaniu śląskim Łabędy w dniu 23 sierpnia 1919 roku opanowali mieszkańcy należący do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.[potrzebny przypis]

Podczas plebiscytu w marcu 1921 roku, na 3023 oddanych w Łabędach głosów, 1683 padło za Polską, 1332 za Niemcami, a 8 było nieważnych[8].

W czasie III powstania śląskiego w Łabędach w dniu 4 maja 1921 roku miały miejsce zacięte walki pułku gliwickiego Stanisława Mastalerza z niemieckimi bojówkami i policjantami. W ich wyniku wzięto do niewoli 100 Niemców. Łabędy znajdowały się w rękach polskich aż do zakończenia III powstania.

W 1945 roku istniał tu prowadzony przez NKWD obóz przejściowy dla ludności śląskiej i Niemców. Przeszło przez niego kilka tysięcy osób. Internowanych w tym obozie wywieziono do pracy w głąb ZSRR.

KalendariumEdytuj

  • III / IV wiek – prawdopodobne powstanie osady
  • XIII wiek – prawdopodobne erygowanie parafii i budowa pierwszego kościoła
  • 1900 – założenie Związku Pszczelarzy, jedynego takiego polskiego związku na Śląsku
  • 1938 – rozpoczęcie budowy stalowni martenowsko-elektrycznej nieopodal Herminen-Hütte (obecnie Huta Łabędy)
  • 1945–1954 – siedziba wiejskiej gminy Łabędy
  • 7 maja 1946 – oficjalne nadanie obecnej nazwy[9]
  • 1951 – powstanie Zakładów Mechanicznych ŁABĘDY (obecnie Zakłady Mechaniczne BUMAR–ŁABĘDY S.A.)
  • 1954–1964 – samodzielne miasto
  • 21 maja 1964 – przyłączenie do Gliwic[10]
  • październik 1998 – otwarcie fabryki Opla na terenie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej – Podstrefa Gliwice

Kościoły i związki wyznanioweEdytuj

 
Kościół św. Anny w Łabędach (2010)

RzymskokatolickieEdytuj

InneEdytuj

CmentarzeEdytuj

  • Cmentarz komunalny przy ul. Wrzosowej (Kościół św. Jerzego)
  • Cmentarz parafialny przy ul. Klasztornej (Kościół Wniebowzięcia NMP)

TransportEdytuj

DrogowyEdytuj

Położenie Łabęd w centrum gospodarczym Śląska (GOP) powoduje, że jest to miejsce o wyjątkowo dobrze rozbudowanej sieci dróg. To przez Łabędy lub w ich pobliżu przebiegają ważne szlaki komunikacyjne (kolejowe i drogowe). Łabędy są dobrze skomunikowane z innymi dzielnicami Gliwic oraz sąsiednimi miastami przez komunikację miejską.

Wzdłuż części granic dzielnicy przebiega ul. Toszeckadroga wojewódzka nr 901, łącząca Gliwice z Olesnem, oraz droga krajowa nr 88 prowadząca ze Strzelec Opolskich do Bytomia.

KolejowyEdytuj

W Łabędach znajduje się stacja kolejowa Gliwice Łabędy i w rejonie Bumaru Łabędy przystanek kolejowy Gliwice Kuźnica.

WodnyEdytuj

Przez dzielnicę przepływa Kanał Gliwicki, dzięki któremu Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy ma połączenie z zespołem portowym SzczecinŚwinoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.

EdukacjaEdytuj

PrzedszkolaEdytuj

  • Przedszkole Miejskie nr 34 im. Kubusia Puchatka
  • Przedszkole Miejskie nr 37
  • Przedszkole Miejskie nr 38

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa Numer 29
  • Szkoła Podstawowa Numer 32 im. Wojska Polskiego
  • Szkoła Podstawowa Numer 38

Licea ogólnokształcąceEdytuj

  • VI Liceum Ogólnokształcące w ZSO–2

W Łabędach znajdował się również ośrodek szkolno-wychowawczy, który został zlikwidowany.

TurystykaEdytuj

Szlaki turystyczneEdytuj

Inne trasyEdytuj

  • Gliwicka trasa geoturystyczna (Trasa I – Śladami głazów narzutowych)

RekreacjaEdytuj

Od lat czterdziestych XX wieku działa Łabędzkie Towarzystwo Sportowe, które początkowo było jedynie klubem piłkarskim, a obecnie oferuje aktywny wypoczynek w postaci: koszykówki, piłki siatkowej i tenisa ziemnego.

Dzielnica jest miejscem do wycieczek rowerowych oraz kolarstwa górskiego, gdyż w lesie łabędzkim znajduje się dużo wzniesień oraz lejów po bombardowaniu z okresu II wojny światowej.

SportEdytuj

W Łabędach działa klub piłkarski Łabędzkie Towarzystwo Sportowe Łabędy Gliwice, grający obecnie w lidze okręgowej w grupie katowickiej IV. Klub założono w 1956, a zawodnicy grają w barwach biało-niebieskich. Klub posiada stadion o pojemności 1200 osób i wymiarach płyty boiska 105 × 72 m.

Od 2014 roku w mieszczącej 400 widzów hali Centrum Sportowo-Kulturalnego „Łabędź” położonej w Łabędach swoje mecze rozgrywa klub koszykarski GTK Gliwice (od sezonu 2014/2015 grający w I lidze)[11].

Od 2016 roku działalność w dzielnicy rozpoczęła Śląska Akademia Futbolu, która szkoli chłopców do lat 10 oraz dziewczyny w piłce nożnej oraz futsalu. Akademia posiada także sekcję Siatkonogi. Treningi odbywają się na boisku miejskim przy ul. Fiołkowej. Akademia gra w niebiesko-żółtych barwach.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Urząd Miejski w Gliwicach: Raport o stanie miasta Gliwice za okres 2014–30.06.2018 (pol.). [dostęp 2018-10-21].
  2. BiP Urząd Miejski w Gliwicach.
  3. Przyszówka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksze. Warszawa 1888.
  4. Konstanty Damrot, „Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde”, Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896.
  5. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 81.
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  7. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  8. Wyniki plebiscytu (niem.). [zarchiwizowane z tego adresu (2008-05-10)].
  9. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  10. Rada Ministrów: Dziennik Ustaw Nr 21. [dostęp 2013-10-07].
  11. HALA (pol.). gtk.gliwice.pl. [dostęp 2015-07-25].

Linki zewnętrzneEdytuj