Otwórz menu główne

Łażany

wieś w województwie dolnośląskim

Łażany (niem. Laasan[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Żarów.

Łażany
Dawny wygląd pałacu
Dawny wygląd pałacu
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Żarów
Sołectwo Łażany
Liczba ludności (III 2011) 631[1]
Strefa numeracyjna (+48) 74
Kod pocztowy 58-130
Tablice rejestracyjne DSW
SIMC 0857114
Położenie na mapie gminy Żarów
Mapa lokalizacyjna gminy Żarów
Łażany
Łażany
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łażany
Łażany
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Łażany
Łażany
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świdnickiego
Łażany
Łażany
Ziemia50°57′24″N 16°29′31″E/50,956667 16,491944

Spis treści

DemografiaEdytuj

 
Wejście do pałacu, obecnie

Łażany to niewielka miejscowość położona w Gminie Żarów. Wieś liczy obecnie (III 2011 r.) 631 mieszkańców, w tym: 319 kobiet (50,55% ogółu mieszkańców) i 312 mężczyzn.

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

NazwaEdytuj

Według Heinricha Adamy'ego nazwa pochodzi od polskiego słowa "las"[3]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Lazan podając jej znaczenie "Waldau" czyli po polsku "Leśna wieś"[3]. Pierwotna polska nazwa Lazan została później przez Niemców zgermanizowana na Laasan[3] i utraciła znaczenie.

HistoriaEdytuj

Wieś położona jest w rozległej dolinie w sąsiedztwie rzeki Strzegomki. Powstała pod koniec XII w.

Most żelaznyEdytuj

W Łażanach 30 lipca (lub 20 maja[4]) 1796 otwarto pierwszy na kontynencie europejskim (poza Wielką Brytanią[5]) most żelazny, którego konstrukcję wyprodukowano rok wcześniej (1795) w hucie w Ozimku. Most ten przetrwał prawie 150 lat, funkcjonował aż do roku 1945[6]. Istnieją dwie hipotezy dotyczące okoliczności zniszczenia mostu (zawalenie w wyniku wjazdu radzieckiego czołgu lub wysadzenie w powietrze przez Niemców cofających się przed Armią Czerwoną za linię Strzegomki). Tymczasem już przed 1939 ze względu na przestarzałą konstrukcję i ograniczoną nośność planowano przeniesienie mostu do jednego z parków we Wrocławiu.

Konstrukcję żeliwną mostu o łącznej masie 47 ton[4] zamówił w hucie „Małapanew” hrabia Niclas August Wilhelm von Burghaus, Graf zu Laasn-Peterwitz. Most posiadał konstrukcję jednoprzęsłową, szkieletową. Łuki miały długość 15 metrów. Całość składała się z pięciu łuków w rozstawie 1,35 metra. Elementy mostu przetransportowano do Łażan jesienią 1795, a w ciągu 10 wiosennych tygodni kolejnego roku przeprowadzono montaż. Prace nad zleceniem nadzorował hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, a projektował (wraz z opracowaniem technologii wykonania, odlewu, transportu i montażu) John Baildon[7] Most kosztował znaczną na owe czasy kwotę 20 tysięcy złotych marek (z czego sam ustrój nośny - połowę)[4].

W związku z inauguracją mostu Niclas von Burghaus zamówił u wrocławskiego medaliera Kőniga artystyczny stempel, którym wybito następnie znaczną liczbę okolicznościowych, pamiątkowych medali ze srebra i miedzi z przedstawieniem mostu i jego podstawowych parametrów.[4]

W 1995, podczas prac związanych z regulacją rzeki Strzegomki, na jej dnie odnaleziono, a następnie wydobyto części mostu o masie ok. 3 ton (barierki, płyty pomostów, dźwigary łukowe, belki gzymsowe). Kolejne elementy mostu (o masie 5 t) wydobyto w 2003 i złożono w Żarowie, udaremniając próby wywiezienia jego elementów przez złomiarzy.

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół filialny pw. Bożego Ciała, z początku XIV w., 1569 r.
  • zespół pałacowy:
    • ruiny pałacu z początku XVIII w., zbudowanego na planie czworokąta z wewnętrznym dziedzińcem, powstał na miejscu dawnego zamku wodnego, którego początki sięgają XIV wieku.
    • park, z początku XIX w.

BibliografiaEdytuj

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 33.

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 36.
  4. a b c d Głomb Józef: Most przez stary Kanał Kłodnicki w Gliwicach, w: "Rocznik Muzeum w Gliwicach", tom III, Gliwice 1990, s. 120
  5. Pierwszy w ogóle most żelazny w historii (Iron Bridge) zbudowano w 1779 r. nad rzeką Severn w miejscowości Ironbridge w hrabstwie Shropshire w Walii
  6. "Mosty i wiadukty", Kolekcja Nasza Polska tom 48, De Agostini W-wa 2012
  7. 220 ROCZNICA BUDOWY MOSTU ŻELAZNEGO NA STRZEGOMCE
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 172. [dostęp 15.10.2012].