Łażany

wieś w województwie dolnośląskim

Łażany (niem. Laasan[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Żarów.

Artykuł 50°57′24″N 16°29′31″E
- błąd 39 m
WD 50°57'N, 16°29'E
- błąd 2314 m
Odległość 1010 m
Łażany
wieś
Ilustracja
Dawny wygląd pałacu
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Żarów
Sołectwo Łażany
Liczba ludności (III 2011) 631[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 58-130
Tablice rejestracyjne DSW
SIMC 0857114
Położenie na mapie gminy Żarów
Mapa konturowa gminy Żarów, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Łażany”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Łażany”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Łażany”
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa konturowa powiatu świdnickiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Łażany”
Ziemia50°57′24″N 16°29′31″E/50,956667 16,491944

DemografiaEdytuj

 
Wejście do pałacu, obecnie

Łażany to niewielka miejscowość położona w Gminie Żarów. Wieś liczy obecnie (III 2011 r.) 631 mieszkańców, w tym: 319 kobiet (50,55% ogółu mieszkańców) i 312 mężczyzn.

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.

NazwaEdytuj

Według Heinricha Adamy’ego nazwa pochodzi od polskiego słowa las[3]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Lazan podając jej znaczenie „Waldau”, czyli po polsku „Leśna wieś”[3]. Pierwotna polska nazwa Lazan została później przez Niemców zgermanizowana na Laasan[3] i utraciła znaczenie.

HistoriaEdytuj

Wieś położona jest w rozległej dolinie w sąsiedztwie rzeki Strzegomki. Powstała pod koniec XII w.

Most żelaznyEdytuj

W Łażanach 30 lipca (lub 20 maja[4]) 1796 otwarto pierwszy na kontynencie europejskim (poza Wielką Brytanią[5]) most żelazny, którego konstrukcję wyprodukowano rok wcześniej (1795) w hucie w Ozimku. Most ten przetrwał prawie 150 lat, funkcjonował aż do roku 1945[6]. Istnieją dwie hipotezy dotyczące okoliczności zniszczenia mostu (zawalenie w wyniku wjazdu radzieckiego czołgu lub wysadzenie w powietrze przez Niemców cofających się przed Armią Czerwoną za linię Strzegomki). Tymczasem już przed 1939 ze względu na przestarzałą konstrukcję i ograniczoną nośność planowano przeniesienie mostu do jednego z parków we Wrocławiu.

Konstrukcję żeliwną mostu o łącznej masie 47 ton[4] zamówił w hucie „Małapanew” hrabia Niclas August von Burghaus, Graf zu Laasan-Peterwitz. Most posiadał konstrukcję jednoprzęsłową, szkieletową. Łuki miały długość 15 metrów. Całość składała się z pięciu łuków w rozstawie 1,35 metra. Elementy mostu przetransportowano do Łażan jesienią 1795, a w ciągu 10 wiosennych tygodni kolejnego roku przeprowadzono montaż. Prace nad zleceniem nadzorował hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, a projektował (wraz z opracowaniem technologii wykonania, odlewu, transportu i montażu) John Baildon[7] Most kosztował znaczną na owe czasy kwotę 20 tysięcy złotych marek (z czego sam ustrój nośny – połowę)[4].

W związku z inauguracją mostu Niclas von Burghaus zamówił u wrocławskiego medaliera Kőniga artystyczny stempel, którym wybito następnie znaczną liczbę okolicznościowych, pamiątkowych medali ze srebra i miedzi z przedstawieniem mostu i jego podstawowych parametrów[4].

W 1995, podczas prac związanych z regulacją rzeki Strzegomki, na jej dnie odnaleziono, a następnie wydobyto części mostu o masie ok. 3 ton (barierki, płyty pomostów, dźwigary łukowe, belki gzymsowe). Kolejne elementy mostu (o masie 5 t) wydobyto w 2003 i złożono w Żarowie, udaremniając próby wywiezienia jego elementów przez złomiarzy.

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kościół filialny pw. Bożego Ciała, z XIII w., 1569 r.
  • zespół pałacowy:
    • ruiny pałacu z początku XVIII w., zbudowanego na planie czworokąta z wewnętrznym dziedzińcem, powstał na miejscu dawnego zamku wodnego, którego początki sięgają XIV wieku.
    • park, z początku XIX w.

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  3. a b c Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 36, OCLC 456751858 (niem.).
  4. a b c d Głomb Józef: Most przez stary Kanał Kłodnicki w Gliwicach, w: „Rocznik Muzeum w Gliwicach”, tom III, Gliwice 1990, s. 120.
  5. Pierwszy w ogóle most żelazny w historii (Iron Bridge) zbudowano w 1779 r. nad rzeką Severn w miejscowości Ironbridge w hrabstwie Shropshire w Walii.
  6. Mosty i wiadukty, Kolekcja Nasza Polska tom 48, De Agostini W-wa 2012.
  7. 220 rocznica budowy mostu żelaznego na Strzegomce.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 172. [dostęp 2012-10-15].

BibliografiaEdytuj

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 33.