Otwórz menu główne

Łamanie kołem

narzędzie tortur wykorzystywane do wykonywania kary śmierci
Scena łamania kołem

Łamanie kołem[1] – jedna z metod egzekucji stosowana powszechnie w dawnej Europie.

Spis treści

OpisEdytuj

Karę wymierzano publicznie na kole o średnicy ok. 2 metrów, zamontowanym poziomo na niskim palu umieszczonym na szafocie. Ofiarę (zwykle odpowiednio obnażoną) z szeroko rozstawionymi kończynami – rozpostartą w pozycji „orła”, przywiązywano do metalowych pierścieni na szprychach koła lub na jego obręczy. Dla większej skuteczności pod jej biodra, kolana, kostki, łokcie i nadgarstki niekiedy podkładano grube kawałki drewna. Następnie kat miażdżył ciało skazańca ciężkim kołem[a] (rodzajem kanciastej maczugi, której krawędzie obijano metalem) względnie żelaznym łomem lub nawet młotem kowalskim. Jego pomocnik stopniowo obracał koło, tak aby masakrowaniu ulegały kolejne części ciała ofiary.

W wyroku częstokroć dokładnie określano liczbę uderzeń lub czas trwania kary (np. do 2 godzin). W końcu skazańca dobijano, zadając mu cios śmiertelny w brzuch lub w szyję[2] . Po dokonaniu tych czynności ciało wystawiano na pokaz, unosząc wysoko na słupie albo stawiano w pozycji pionowej. Niekiedy dodatkowo gawiedź pastwiła się nad nim, np. wydłubując oczy.

Rozróżniano dwie postacie tej kary:

  • łamanie kołem od dołu: w kolejności łamano kostki, nadgarstki; łydki, przedramiona; uda, ramiona; klatkę piersiową (kręgosłup);
  • łamanie kołem od góry (mające znamiona litości, aktu łaski) wykonywano w odwrotnej kolejności: pierwszym uderzeniem w klatkę piersiową łamiąc kręgosłup; przerwanie w ten sposób rdzenia kręgowego powodowało, że skazany (o ile przeżył) nie odczuwał bólu przy dalszym wykonywaniu kary.

Łamanie kołem było szczególnie rozpowszechnione w przedrewolucyjnej Francji[3], gdzie było ono okrutniejszą formą bastonady (zatłuczenia na śmierć).

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Stąd zwyczajowa nazwa tej kary, często błędnie tłumaczonej jako miażdżenie przez rzucanie koła od wozu na ciało skazańca (co mogło również zdarzać się niekiedy); określenie to jednak można też rozumieć jako „łamanie dokoła”, tj. poprzez obracanie koła z ofiarą.

PrzypisyEdytuj

  1. Od koł, kół – gruby kij, drąg, żerdź, pal; por. «kół» w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego.
  2. B. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 55.
  3. B. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 54.

BibliografiaEdytuj

  • Aleksander Brückner: Encyklopedia staropolska. Warszawa: PWN, 1990
  • Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972
  • Brian Innes: Historia tortur. Warszawa: Bellona, 2000
  • Szymon Wrzesiński: Krwawa profesja. Rzecz o katach i ich ofiarach. Kraków: LIBRON, 2006