Łuska (nabój)

część naboju zawierająca ładunek miotający i spłonkę
VariousCasings.jpg
Łuska odrzucana z karabinka M4 bezpośrednio po wystrzeleniu
Łuska naboju 9 mm Parabellum

Łuska (dawniej: gilza) – część naboju, służąca do umieszczenia w niej ładunku miotającego i spłonki. W nabojach zespolonych służy też do osadzenia pocisku. Zabezpiecza i uszczelnia komorę nabojową podczas strzału.

Wyróżnić można m.in. łuski: karabinowe, pistoletowe, rewolwerowe, do strzelb i artyleryjskie.

Łuskę wynalazł w 1812 roku Francuz szwajcarskiego pochodzenia, nazwiskiem Pauly. Stworzona przez niego łuska miała papierowe ścianki i mosiężne dno. Był to przełom w broni palnej, rozwiązujący problemy z ładowaniem broni odtylcowej i umożliwił znacznie szybsze ładowanie.

Łuski dzieli się według sposobu zapłonu spłonki, na trzy typy:

  • nabój typu Lefaucheux (lub: igłowy), wynaleziony w 1835 r. Kurek uderzał w znajdujący się z boku dna łuski pręcik, który detonował piorunian rtęci w spłonce. Dziś nieużywany.
  • nabój bocznego zapłonu. Ładunek inicjujący umieszczony jest wewnątrz kryzy łuski. Iglica broni uderza punktowo w brzeg dna łuski. Bardzo popularny ze względu na niską cenę. Podstawowy nabój tego typu, to stosowany w sporcie strzeleckim .22LR. Używany także w wielu krajach (USA, Kanada, Rosja) do polowań i odstrzału małych szkodników.
  • nabój centralnego zapłonu. Ładunek inicjujący znajduje się w spłonce osadzonej w gnieździe w środku denka łuski. Iglica uderza więc w spłonkę umieszczoną centralnie. Dziś używany niemal we wszystkich rodzajach nabojów.

Z uwagi na materiał, łuski można podzielić na:

  • mosiężne – najczęściej spotykane i często umożliwiające wielokrotne wykorzystanie;
  • wykonane ze stopu aluminium, stalowe, a nawet z włókien sztucznych wprowadzane przez niektóre wytwórnie na rynek cywilny – tańsze od mosiężnych, jednorazowe, często niskiej jakości;
  • wykonane z tworzywa sztucznego z metalowym (zwykle mosiężnym) denkiem i okuciem łączącym obie części – łuski nabojów do strzelb.

W zależności od rodzaju spłonki (Boxer lub Berdan) gniazdo spłonki będzie różnie ukształtowane. Ponadto, łuska używająca spłonki Boxer będzie miała jeden otwór zapłonowy, a łuska ze spłonką Berdan - dwa. Do ponownego wykorzystania nadają się jedynie łuski ze spłonką typu Boxer.

Łuski mogą mieć kształt:

  • prosty – popularny rodzaj w nabojach pistoletowych i rewolwerowych (np. nabój 9 mm x 18 Makarow);
  • zwężający się – tył łuski ma większą średnicę niż przód, czyli łuska ma kształt lekko stożkowy (np. najpopularniejszy nabój pistoletowy – 9 mm x 19 Parabellum);
  • przewężający (butelkowy) – o najbardziej skomplikowanej budowie. Łuska taka składa się z grubszego lekko stożkowego korpusu (komory), części stożkowej łączącej korpus z szyjką i wąskiej szyjki, w której osadza się pocisk. Obecnie taki kształt ma większość nabojów karabinowych i pośrednich.

Wyróżnia się łuski:

  • z kryzą wystającą
  • z kryzą zwykłą
  • z kryzą częściowo wystającą
  • z kryzą zmniejszoną
  • opasane – łuska z kryzą zwykłą z dodatkowym wzmocnieniem dna

Oznaczenie klaibru naboju, np. 9 mm x 19 Parabellum, zawiera także informację o długości łuski, tutaj 19 mm.

BibliografiaEdytuj

  • David Harding Encyklopedia Broni wyd. Penta, Warszawa 1995
  • Firearms Fact Book wyd. National Rifle Association of America 1993 ​ISBN 0-935998-55-1
  • Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak: Encyklopedia współczesnej broni palnej(od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1994, s. 114. ISBN 83-86028-01-7.