Otwórz menu główne

Ślizgacz (kolejnictwo)

Główki troleja ze ślizgaczami

Ślizgacz – część odbieraka prądu bezpośrednio współpracująca z przewodem jezdnym sieci trakcyjnej. Na kolejach polskich nakładka ślizgacza zazwyczaj wykonana jest z twardej miedzi, górna jej część ma wyżłobione rowki wypełnione smarem grafitowym. Od 2011 roku nakładki miedziane mają zastąpić nakładki grafitowe, które ograniczą zdzieranie przewodu. Na wielkość ślizgacza ma wpływ odbierany prąd (bardziej masywny przy niższych napięciach – większe prądy) i skrajnia taboru. Aby wymusić równomierne zużycie górnej powierzchni stosuje się zygzakowanie przewodu jezdnego (w przypadku jazdy na torze zelektryfikowanym na łuku sieć trakcyjna zygzakuje samoczynnie).

Oprócz odbioru prądu z sieci, ślizgacza używa się także do usuwania lodu z przewodu jezdnego – w tym celu wyposaża się go w specjalny wibrator, przymocowany od spodu do jego konstrukcji i napędzany sprężonym powietrzem dostarczanym rurą z pojazdu trakcyjnego. Przy niezamontowaniu takiego urządzenia pojazd powinien poruszać się przy podniesionych przynajmniej dwóch pantografach.

Niepożądanym zjawiskiem podczas pracy ślizgacza są bryzgi smaru – dlatego też podczas jazdy połączonych dwóch lokomotyw, prowadzący elektrowóz ma zwykle podniesiony przedni pantograf, aby ograniczyć brudzenie szyb drugiej. Zjawiskami wielce destruktywnymi zarówno dla ślizgaczy, jak i dla sieci jezdnej, są również łuki elektryczne (skutek oderwania się ślizgacza od przewodu lub skutek zbyt wielkich zmian napięcia przy przejazdach np. przez izolatory sekcyjne) oraz nagrzewanie, np. w czasie postoju; w skrajnych przypadkach może nawet dojść do zespawania się przewodu i nakładki stykowej, przy czym drobne zespawanie momentalnie powiększa się ze względu na nagłe zwiększenie gęstości prądu, jaki zaczyna przepływać w takim punkcie styczności[1].

Natomiast zjawiskiem niezwykle pożądanym w czasie współpracy ślizgacza z siecią napowietrzną jest samoczynne smarowanie elektryczne.

Na świecie stosuje się trzy podstawowe typy nakładek ślizgowych, przykręcanych śrubami do ślizgacza – węglowe, metalowo-węglowe (węglowe otoczone metalową otuliną bądź spieki) oraz całkowicie metalowe (np. miedziane czy z różnych stopów, zawierających przykładowo mangan). Ślizgacze tramwajowych pantografów typu OTK-1, OTK-2, Stemmann i podobnych są wyposażone w nakładki węglowe.

Ślizgacze tzw. listwowe, stosowane w pojazdach szynowych, nie zapewniają prowadzenia po przewodzie jezdnym, a jedynie docisk do niego (zwykle od spodu); trolejbusowe odbieraki prądu mają inny typ ślizgacza, tzw. łyżwowy, który, obejmując przewód od dołu i po bokach, zapewnia prowadzenie odbieraka po przewodzie jezdnym. W odbierakach tych stosuje się nakładki miedziane lub węglowe.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Cytat z: „Odbieraki prądu i ich współpraca z siecią jezdną”, Tadeusz Siemiński, Tadeusz Jarosz; wyd. WKiŁ, Warszawa 1989.