Śródmieście (Katowice)

dzielnica Katowic

Śródmieściejednostka pomocnicza Katowic położona w zespole dzielnic śródmiejskich, stanowiąca ścisłe centrum Katowic, między Dębem, Koszutką, Bogucicami, Zawodziem, Osiedlem Paderewskiego, Brynowem i Załężem, nad Rawą. Jej obszar zajmuje powierzchnię 3,81 km², a liczba jej mieszkańców w 2016 wynosi 24 441 osób.

Śródmieście
Jednostka pomocnicza Katowic
Ilustracja
Archikatedra Chrystusa Króla, gmach Akademii Muzycznej im. K. Szymanowskiego, wieżowiec Altus, Rynek, wieżowce Stalexportu, gmach III Liceum Ogólnokształcącego im. A. Mickiewicza, ulica Mariacka i widoczny w tle kościół Mariacki
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Katowice Flaga.svg Katowice
Zespół dzielnic śródmiejskie
Powierzchnia 3,81[1] km²
Populacja (2007)
• liczba ludności

35 927[1]
• gęstość 9 427[1] os./km²
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na mapie Katowic
Położenie na mapie
Portal Polska

Jest to najbardziej zurbanizowana dzielnica Katowic. Historia Śródmieścia jest ściśle powiązana z historią miasta, które było wzmiankowane od XVI w. Od tego czasu, zwłaszcza od XIX w., wraz z rozwojem przemysłu i inkorporacją sąsiednich miejscowości Śródmieście przekształciło się w centrum administracyjno-usługowe Katowic. Zlokalizowana jest tu siedziba Sejmu Śląskiego, Muzeum Śląskiego i Biblioteki Śląskiej oraz szeregu międzynarodowych instytucji jak ING czy Citibank. Znajdują się tu również konsulaty Wielkiej Brytanii, Czech, Litwy, Francji, Peru i Belgii.

GeografiaEdytuj

PołożenieEdytuj

Śródmieście jest jedną z 22 dzielnic Katowic (nr 1), znajdującą się w grupie dzielnic śródmiejskich. Graniczy ona od północy z Dębem, Koszutką i Bogucicami, od wschodu z Zawodziem i Osiedlem Paderewskiego-Muchowcem, od południa z Brynowem-Osiedlem Zgrzebnioka i Załęską Hałdą-Brynowem. Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Śródmieście znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), będącym częścią krainy geograficznej Wyżyna Śląska, w podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska[2][3].

Ukształtowanie terenuEdytuj

Według jednostek morfologicznych Śródmieście dzieli się na dwie części. Położona niżej północna część Śródmieścia położona jest w Obniżeniu Rawy, które ciągnie się wzdłuż doliny Rawy. Jest ono głęboko wcięte w utwory karbońskie i stanowi dno doliny wraz z terasą plejstoceńską. Tam też jest najniżej położone miejsce - wysokość zwierciadła Rawy na wysokości ul. J. Dudy-Gracza wynosi tam ok. 260 m n.p.m. Obszar dzielnicy wznosi się w kierunku południowym. Południową część dzielnicy obejmują wschodnie krańce Wzgórz Kochłowickich, charakteryzujące się spłaszczonymi wzniesieniami. Najwyżej położony punkt Śródmieścia znajduje się w rejonie Biurowca Wojewódzkiego, gdzie wysokość n.p.m. dochodzi do ponad 300 m. Różnica wysokości między skrajnymi punktami wynosi około 40 m[4][5].

Warunki klimatyczneEdytuj

Warunku klimatyczne Śródmieścia w niewielkim stopniu różnią się od klimatu dla całych Katowic. Jest on modyfikowany zarówno przez czynniki klimatotwórcze jak i lokalne, a także przez działalność człowieka (np. efekt miejskiej wyspy ciepła)[6]. Na klimat dzielnicy w większym znaczeniu mają wpływy oceaniczne z przewagą nad wpływami kontynentalnymi oraz sporadycznie docierające tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską masy powietrza zwrotnikowego[6].

Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961-2005 wynosiła 8,1 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (-2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1 474 godziny. Średnia roczna suma opadów w skali roku w wieloleciu 1951-2005 wynosiła 713,8 mm. Średni czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 60-70 dni, a okres wegetacyjny trwa średnio 200-220 dni. W ciągu roku przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie, a najrzadziej wieje z północy. Średnia prędkość wiatru wynosi 2,4 m/s[6].

Warunki hydrologiczneEdytuj

Powierzchnia Śródmieścia położona jest w całości w lewym dorzeczu Wisły, w zlewni Rawy. Rzeka ta, będąca dopływem Czarnej Przemszy, na terenie Śródmieścia biegnie z zachodu na wschód. Ma w całości uregulowany przebieg i jest obwałowana. Stanowi ona odbiornik oczyszczonych i surowych ścieków oraz wód opadowych. W latach 1992-2002 udział wód obcych (ścieków komunalnych i przemysłowych) wynosił około 70%, co powodowało głębokie zaburzenia naturalnego przepływu wody. Poziom wód gruntowych w dolinie rzeki jest niski, przy czym wody te na obszarze dzielnicy mogą występować na bardzo zmiennych głębokościach z powodu zróżnicowania podłoża oraz skanalizowania dzielnicy i uszczelnienia koryta Rawy[7].

HistoriaEdytuj

 
Katowice, Gmach Sejmu Ślaskiego – Urząd Wojewódzki
 
Katowice, Altus
 
Architektoniczna mapa Śródmieścia Katowic
Osobne artykuły: Historia KatowicKuźnica Bogucka.

Pierwsze osadnictwo na terenie dzisiejszego Śródmieścia wiąże się z ulokowaną ok. 1360 w rejonie dzisiejszego Rynku i al. Korfantego osadą przemysłową Kuźnia Bogucka, która wydzieliła się z Bogucic w XV w. Około 1580 na terenach należących do dóbr Kuźnicy Boguckiej, kuźnik Andrzej Bogucki założył wieś zagrodniczą Katowicze, zwaną później Katowicami. W roku 1702 dobra Kuźnicy Boguckiej przeszły na własność Baltazara Erdmana Promnitza, który kupił je za 15 tysięcy złotych reńskich. Od Promnitzów kupił Kuźnicę, Katowice i Brwinów Jan Krzysztof Mieroszewski, starosta i sędzia ziemski księstwa siewierskiego, pierwszy ordynat mysłowicki[8][9].

W 1838 Franz von Winckler kupił dobra rycerskie Katowice od Lehmanna, a w 1841 przeniósł do Katowic zarząd swoich dóbr. Szybki rozwój Katowic rozpoczął się wraz z uruchomieniem 3 października 1846 przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) połączenia Wrocławia z Mysłowicami. Dnia 6 sierpnia 1847 wjechał na główną stację kolejową pierwszy pociąg osobowy[10][9].

Szybko rosła liczba ludności (szczególnie pozarolniczej), przez co wzrosły dążenia do przekształcenia Katowic w miasto. Ogromne zasługi na tym polu mieli ówczesny naczelny dyrektor dóbr Thiele-Wincklera Friedrich Grundmann oraz lekarz Richard Holtze. Dążenia ich zostały zrealizowane w połowie lat 60. XIX w. – 11 września 1865 podpisano dokument nadający Katowicom prawa miejskie. W tym czasie na obszarze obecnego Śródmieścia wzniesiono wiele obiektów użyteczności publicznej. W latach międzywojennych powstała znaczna część śródmieścia południowego. W dużej części jest ona zbudowana w stylu modernistycznym, lecz inne style także są reprezentowane. Śródmieście Katowic to jedno z niewielu przedwojennych centrów miast na terenach Polski, które zostało praktycznie nietknięte działaniami wojennymi. Okres powojenny to rozbudowa centrum Katowic w kierunku północnym i powstanie charakterystycznych obiektów jak Superjednostka[11][12].

ArchitekturaEdytuj

Osobny artykuł: Architektura Katowic.

W Śródmieściu znajduje się największe skupisko obiektów zabytkowych w Katowicach, pochodzących zarówno z XIX jak i z XX wieku.

Gospodarka i funkcjeEdytuj

Śródmieście z racji swojego centralnego położenia w Katowicach stanowi istotny ośrodek gospodarczy miasta o charakterze usługowym, koncentrujący w sobie zwłaszcza funkcje o zasięgu miejskim, regionalnym, krajowym i międzynarodowym. Do najważniejszych z nich należą funkcje: biurowe, administracyjne, hotelarskie, kulturalne, edukacyjne (zwłaszcza uczelnie wyższe), handlowe, gastronomiczne i inne[13].

W Śródmieściu są zlokalizowane siedziby wielu firm, zlokalizowanych w wysokiej klasy budynkach biurowych, np. Altus, Chorzowska 50, Atrium, Stalexport czy Centrum Biurowe Francuska. Koncentrują się tu też hotele o różnym standardzie, jak m.in. Hotel Monopol, Hotel Diament, Qubus Hotel Prestige oraz Hotel Katowice. W Śródmieściu swoją siedzibę mają władze miasta (główna siedziba znajduje się przy ul. Młyńskiej) i samorządu województwa śląskiego (w gmach Sejmu Śląskiego przy ul. Jagiellońskiej), a także instytucje o zasięgu ponadmiejskim, jak instytucje publiczne (np. Komenda Wojewódzka Policji, siedziba KZK GOP, delegatury Ministerstwa Skarbu Państw i NIK oraz Oddział GDDKiA), sądownictwa, kościelne (siedziba Archikatedra Chrystusa Króla) i kultury (np. Teatr Śląski, Filharmonia Śląska, dawna siedziba Muzeum Śląskiego). Funkcje handlowe i gastronomiczne Śródmieścia koncentrują się wzdłuż ciągów handlowych i pieszych (głównie ul. 3 Maja, Stawowa i Mariacka) oraz w obiektach wielkopowierzchniowych (Galeria Katowicka, Supersam, Skarbek, Zenit). W Śródmieściu mieszczą się też siedziby uczelni wyższych, m.in. Uniwersytet Śląski, Akademia Muzyczna, Śląski Uniwersytet Medyczny oraz Akademia Sztuk Pięknych[13].

TransportEdytuj

Głównymi ulicami są: ul. Chorzowska, al. Wojciecha Korfantego, ul. A. Mickiewicza, ul. Jerzego Dudy-Gracza, ul. Dworcowa, ul. Warszawska, ul. J. Słowackiego, ul. Francuska, ul. Mikołowska, ul. Sokolska, ul. Jagiellońska, ul. Powstańców, ul. Tadeusza Kościuszki, ul. Józefa Poniatowskiego. Do najbardziej znanych placów, skwerów i deptaków (oprócz Rynku) należą: pl. Andrzeja, skwer Przyjaciół z Miszkolca, pl. Karola Miarki, pl. Wolności, pl. Rady Europy, ul. 3 Maja, ul. Stawowa, ul. Staromiejska, ul. Dyrekcyjna i ul. Mariacka.

Polityka i administracjaEdytuj

W dzielnicy funkcjonuje wybrana przez mieszkańców Rada Jednostki Pomocniczej nr 1 Śródmieście[14]. Jednostka Pomocnicza nr 1 Śródmieście stanowi wspólnotę samorządową zamieszkałych na jej obszarze mieszkańców. Celem działania Jednostki jest tworzenie warunków dla pełnego uczestnictwa mieszkańców w rozpatrywaniu istotnych spraw związanych z bieżącymi problemami Jednostki. Sesje i dyżury Rady odbywają się w ramach ustalonego harmonogramu. Kompetencje Rady precyzuje Statut stanowiący Załącznik do uchwały Nr IX/176/19 Rady Miasta Katowice z dnia 27 czerwca 2019 roku[15].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Studium... 2012 ↓, s. 3.
  2. Raport... 2005 ↓, s. 14-18.
  3. Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 43.
  4. Geoportal krajowy (pol.). geoportal.gov.pl. [dostęp 2021-06-03].
  5. Urząd Miasta Katowice: Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej (pol.). emapa.katowice.eu. [dostęp 2021-06-30].
  6. a b c Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 52-54.
  7. Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 54-57.
  8. Szaflarski 1978 ↓, s. 59-71.
  9. a b Starnawska 1990 ↓, s. 9-15.
  10. Szaflarski 1978 ↓, s. 78-80.
  11. Szaflarski 1978 ↓, s. 309-344.
  12. Starnawska 1990 ↓, s. 52-62.
  13. a b Raport... 2005 ↓, s. 88-91.
  14. Urząd Miasta Katowice: Rada Jednostki Pomocniczej nr 1 Śródmieście (pol.). bip.katowice.eu. [dostęp 2021-06-03].
  15. Rada Miasta Katowice, UCHWAŁA NR IX/176/19 RADY MIASTA KATOWICE z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie nadania Statutu Jednostce Pomocniczej nr 1 Śródmieście, Załącznik do uchwały Nr IX/176/19 Rady Miasta Katowice z dnia 27 czerwca 2019 r, Katowice , 27 czerwca 2019 (pol.).

BibliografiaEdytuj