Otwórz menu główne

Święciany (lit. Švenčionys) – miasto rejonowe na Litwie, na Wileńszczyźnie i w Auksztocie, położone ok. 60 km na północny wschód od Wilna. Ludność: 5658 mieszkańców (2005).

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: miejscowość Święciany w woj. dolnośląskim.
Święciany
Švenčionys
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Litwa
Okręg Vilnius County flag.svg wileński
Burmistrz Zigmas Garla
Powierzchnia 6,13 km²
Populacja (2018)
• liczba ludności
• gęstość

4262
923 os./km²
Nr kierunkowy 387
Kod pocztowy LT-18116
Położenie na mapie Litwy
Mapa lokalizacyjna Litwy
Święciany
Święciany
Ziemia55°08′N 26°10′E/55,133333 26,166667
Strona internetowa
Portal Portal Litwa, Łotwa i Estonia

Spis treści

DemografiaEdytuj

 

HistoriaEdytuj

Święciany są jednym z najstarszych miast na Litwie. Były one dogodnie położone na trakcie z Wilna do Połocka i Witebska. W XV w. znajdował się tam dwór księcia litewskiego Witolda. Był on również fundatorem pierwszego kościoła. Zasługą Witolda było również sprowadzenie do miasta Tatarów. Już w 1486 Święciany posiadały prawa miejskie.

Lata świetności miasto przeżywało w XV i XVI w. Od 1565 miasto było siedzibą sądu ziemskiego. W 1633 przybyli franciszkanie i na przedmieściach zbudowali swój kościół (zakonników usunięto w ramach carskich represji po powstaniu listopadowym).

Prywatne miasto szlacheckie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego[1].

W 1812 podczas marszu na Moskwę, miasto odwiedził Napoleon i przyjął tam defiladę wojsk.

Podczas powstania listopadowego Święciany były głównym punktem oporu na Litwie. 20 kwietnia 1831 powołano tam Tymczasowy Rząd Polski na Litwie z hrabią Edwardem Mostowskim na czele. W 1839 po synodzie połockim w Święcianach powstała jedna z pierwszych parafii prawosławnych po zniesieniu unii brzeskiej. W 1898 na koszt państwa rosyjskiego w miejscowości wzniesiono cerkiew Świętej Trójcy. Parafia prawosławna liczyła w 1913 709 wiernych[2].

W 1919 miasto powróciło do Polski. Za II RP siedziba wiejskiej gminy Święciany. 20 października 1933 do miasta włączono zaścianek Ligumy (nazwa miejscowa: Podligumy) z gminy wiejskiej Święciany[3]. 10 marca 1924 roku honorowym obywatelem miasta został Józef Piłsudski.

Po zajęciu przez Armię Czerwoną miasto zostało wcielone do Białoruskiej SRR i poddane surowym represjom. Większość Polaków działających politycznie i bogatych właścicieli ziemskich zostało wywiezionych w głąb ZSRR. Po włączeniu Litwy w skład ZSRR w 1940 miasto z rejonem zostało przekazane Litewskiej SRR. Po wkroczeniu Niemców w 1941, represje dotknęły Żydów, którzy przed wojną stanowili ponad połowę mieszkańców miasta. Hitlerowcy zamordowali ponad 4 tys. Żydów. 19 i 20 maja 1942 roku niemieckie i litewskie formacje policyjne dokonały zbrodni na ludności polskiej, mordując około 400 Polaków.

Osobny artykuł: Zbrodnia w Święcianach.

W pobliżu Święcian (w Zułowie) urodził się Józef Piłsudski, a w podświęciańskich Łygnianach Ignacy Oziewicz. Miasto jest miejscem urodzenia m.in. asa polskiego lotnictwa – Franciszka Żwirki, generałów Wojska II RP: Rudolfa Niemiry i Wiktora Thomée. W latach 20. posłem na Sejm ze Święcian był Stanisław Cat-Mackiewicz.

Po II wojnie światowej i utracie miasta przez Polskę, do 1 listopada 1946 z rejonu święciańskiego w obecne granice Polski wysiedlono ok. 4,4 tys. Polaków, natomiast ok. 5,8 tys. zarejestrowanych do przesiedlenia Polaków pozostało w rejonie[4]. Aktualnie Polacy stanowią ok. 27,4% mieszkańców rejonu święciańskiego.

W październiku 2011 roku na cmentarzu w Święcianach zniszczono 50 grobów polskich legionistów. Nacjonaliści zamazali krzyże i tablice pamiątkowe na grobach farbą, oraz namalowali na nich swastyki[5].

ZabytkiEdytuj

Wybrane zabytki
 
Dom w którym urodził się i mieszkał polski pilot Franciszek Żwirko
 
Zabytkowy polski nagrobek przy kościele Wszystkich Świętych
 
Drewniana cerkiew Zaśnięcia NMP
  • Kościół Wszystkich Świętych oraz stare polskie groby wokół kościoła
  • Drewniana cerkiew Zaśnięcia NMP (staroobrzędowców)
  • Cmentarz katolicki z grobami 50 polskich legionistów
  • Pałac Mostowskich na przedmieściu Cerkliszki - pałac zbudował hr. Edward Mostowski w l. 1823 - 1830. Budowla piętrowa na planie prostokąta, podpiwniczona. Front zdobi sześciokolumnowy portyk. We wnętrzu zachowały się stiukowe plafony i gzymsy oraz drewniane parkiety. Przed pałacem znajduje się duży owalny gazon. Z dawnych zabudowań gospodarczych przetrwały wzniesione z kamienia polnego lodownia na planie koła, kryta gontem i zwieńczona wieżyczką oraz kuźnia - z kolumnowym portykiem wgłębnym. Na teren rezydencji wiedzie aleja klonowo-wiązowa. Za pałacem rozciąga się park o pow. 34,5 ha założony ok. 1830 r., z kilkoma stawami oraz grodziskiem zwanym Górą Perkuna[6].
  • Dom w którym urodził się i mieszkał przez 19 lat (do 1914) polski pilot Franciszek Żwirko, ul. Partyzantów 7
  • Cmentarz tatarski (mizar)
  • Cerkiew Św. Trójcy z XIX wieku

Ludzie związani ze ŚwięcianamiEdytuj

 
Tablica pamiątkowa na ścianie domu Franciszka Żwirki

Miasta partnerskieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 80.
  2. G. Szlewis, Православные храмы Литвы, Свято-Духов Монастыр, Vilnius 2006, ​ISBN 9986-559-62-6​, s.480
  3. Dz.U. z 1933 r. nr 81, poz. 587
  4. Stanisław Ciesielski, Aleksander Srebrakowski, www.hist.uni.wroc.pl [dostęp 2019-03-07] [zarchiwizowane z adresu 2002-10-17].
  5. Światełko dla Strażników Kresów
  6. Jolanta Kucharska. Ilustrowany przewodnik po zabytkach na Wileńszczyźnie i Żmudzi. Burchard Edition.2004

Linki zewnętrzneEdytuj