Świerczyna (powiat leszczyński)

wieś w województwie wielkopolskim

Świerczynawieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Osieczna.

Artykuł 51°55′17″N 16°45′37″E
- błąd 38 m
WD 51°51'N, 16°45'E
- błąd 20113 m
Odległość 2 m
Świerczyna
wieś
Ilustracja
XVII-wieczny drewniany kościół pw. św. Łukasza w Świerczynie
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat leszczyński
Gmina Osieczna
Liczba ludności (2007) 860
Strefa numeracyjna 65
Kod pocztowy 64-113
Tablice rejestracyjne PLE
SIMC 0373913
Położenie na mapie gminy Osieczna
Mapa konturowa gminy Osieczna, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Świerczyna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Świerczyna”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Świerczyna”
Położenie na mapie powiatu leszczyńskiego
Mapa konturowa powiatu leszczyńskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Świerczyna”
Ziemia51°55′17″N 16°45′37″E/51,921389 16,760278

PołożenieEdytuj

Wieś położona wokół lasów i jezior (Świerczyńskie Wielkie, Świerczynskie Małe, Góreckie, Ominino). Leży na tzw. szlaku św. Jakuba. Na południe od wsi pagórki (146 m n.p.m.) pozostałości po zatrzymaniu się lodowca. Położona jest około 6 kilometrów na południowy zachód od Krzywinia i mniej więcej tyle samo na północny wschód od Osiecznej[1][2].

NazwaEdytuj

Miejscowość ma metrykę średniowieczną i jest notowana od początku XIV wieku. Po raz pierwszy w 1304 w formie Swirczyna, 1319 Swirchina, 1323 Swirczina, 1420 Swirczino, 1427 Swerczyno, 1429 Swyrczyna, 1430 Swyrczina, 1434 Swirzczina, 1462 Swerczina, 1490 Swyrzczina, 1491 Swierczyna, 1508 Szwyerczyna, 1509 Szwyrczyna, 1530 Swyrcznia[3]

W 1890 roku jako urzędową nazwę wsi Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wymienia nazwę Swierczyn[1].

HistoriaEdytuj

 
Świerczyna na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego

Wieś wspomniana została 26 marca 1308 w Księdze zmarłych kiedy Maciej ze Świerczyny zapisał klasztorowi lubińskiemu wieś Graby. Jako syn Jana ze Świerczyny został on wymieniony ponownie w kolejnym dokumencie z 1323 zawartym w Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski[1].

Miejscowość była wsią szlachecką należącą do polskiej szlachty. Początkowo prawdopodobnie stanowiła własność magnackiej familii Leszczyńskich herbu Wieniawa. Od początku XV wieku należała do rodu Borków z Gryżyny. W 1415 roku wieś była własnością Andrzeja Borka, a w 1462 należała do pochodzących z tego rodu Macieja i Piotra Borków z Gostynia. Miejscowość na przełomie XVI-XVII wieku przeszła w ręce Malczewskich, a później Modlibowskich[1][2].

Pierwszy kościół z drzewa istniał we wsi jeszcze przed 1412, który w 1650 zastąpiony został nową budowlą z fundacji kasztelana lędzkiego Wojciecha Malczewskiego. Kościół ten odnowiony został przez Macieja Malczewskiego w 1720, a w 1853 Jan Modlibowski przystawił do niego murowaną kaplicę Przemienienia Pańskiego[1].

W 1580 roku wieś leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[4]. Według zachowanego historycznego spisu podatkowego w 1580 we wsi było 11 i 3/4 łanów osadniczych oraz 3 łany puste, a także 2 zagrodników, 2 rzemieślników, 7 rybaków. We wsi odnotowany został wówczas również wiatrak[1].

Szkoła oraz szpital w miejscowości istniały już przed 1667. Szkoła parafialna w Świerczynie istniała również w XIX wieku[1].

Zabory PolskiEdytuj

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, Świerczyna przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego miejscowość wymieniona została jako wieś oraz dwór Świerczyna w powiecie wschowskim, dekanacie śremskim. Wieś wraz z częścią Bedrychowa tworzyła okręg wiejski mający 40 domów, w których mieszkało 296 mieszkańców w tym 288 katolików, 8 protestantów. Całość obejmowała 388 hektarów powierzchni w tym 248 roli, 48 łąk oraz 4 lasu. Część dworska z drugą częścią Bedrychowa, Bielawami i Chmiełkowem tworzyła okręg dworski mający 15 domów i 234 mieszkańców w tym 230 katolików i 4 protestantów. W sumie liczył on 1340 hektarów w tym 528 roli,358 łąk oraz 213 lasu. Dwór należał do Karola Modlibowskiego[1].

Dwudziestolecie międzywojenneEdytuj

W okresie międzywojennym we wsi znajdowała się 5-klasowa szkoła elementarna oraz kościół parafialny św. Łukasza Ewangelisty. Prężnie działało miejscowe Kółko Rolnicze, które 19 września 1926 obchodziło 25 lecie działalności. W czasie obchodów w miejscowości zorganizowano wystawę rolniczo-przemysłową, którą odwiedziło ok. trzy tysiące osób[2].

II wojna światowaEdytuj

W wyniku II wojny światowej miejscowość znalazła się pod niemiecką okupacją. Armia niemiecka zajęła wieś 7 września 1939 roku. Żołnierze Wehrmachtu mianowali na sołtysa miejscowego Niemca i udali się do Krzywinia; codziennie jednak patrolowali okolicę w tym Świerczynę. 20 września oddział saperów zajął miejscową szkołę. Miejscowość podobnie jak całą Wielkopolskę wcielono do III Rzeszy jako tzw. Kraj Warty. Zamknięto polską szkołę i zamieniono ją na szkołę niemiecką, w której mogły uczyć się tylko dzieci Niemców. Dwóch mieszkańców Świerczyny: Łukasz Kędziora oraz Józef Hyżyk zmarło w niemieckich obozach koncentracyjnych[2].

Większość polskich rolników wysiedlono z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa w ramach masowych wysiedleń Polaków z Wielkopolski. Miejscowi rolnicy stracili swoje gospodarstwa na rzecz Niemców przesiedlanych do Wielkopolski w ramach niemieckiej akcji kolonizacyjnej Heim ins Reich. 20 stycznia 1945 Niemcy ewakuowali się ze wsi przed zbliżającym się frontem. Pierwsi żołnierze radzieccy przybyli do wsi 25 stycznia 1945[2].

Okres powojennyEdytuj

Za datę wyzwolenia spod okupacji niemieckich nazistów przyjmuje się datę pojawienia we wsi czołówek patrolowych armii radzieckiej. 26 lutego 1945 kierownik szkoły podstawowej Adam Konieczny wznowił jej działalność[2].

10 stycznia 1953 we wsi utworzona została Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna (RSP). 3 października 1957 miejscowość objęta została elektryfikacją i podłączono ją do trakcji elektrycznej[2].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego.

12 września 2010 roku wieś obchodziła 700- tną rocznicę swego powstania. Datę tę należy traktować orientacyjnie, ale w oparciu o istniejące materiały źródłowe. Uroczystość zorganizowana została przez władze samorządowe [gminy Osieczna].

ZabytkiEdytuj

  • XVII-wieczny kościół parafialny pw. św. Łukasza Ewangelisty,
  • XVII-wieczny wiatrak koźlak
  • XVIII-wieczna kaplica cmentarna i cmentarz parafialny (Kaplica spłonęła doszczętnie w 2003 roku. Obecna odbudowana).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XI, hasło „Świerczyna”. nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1890. s. 672. [dostęp 2019-06-13].
  2. a b c d e f g Jędraś 2008 ↓, s. 17–27.
  3. Chmielewski 1982 ↓, s. 118–119.
  4. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 251.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj