Świesz

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Świesz (dawniej: Świsz[2]) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie radziejowskim, w gminie Bytoń.

Artykuł 52°32′42″N 18°33′15″E
- błąd 38 m
WD 52°36'N, 18°37'E
- błąd 20321 m
Odległość 659 m
Świesz
wieś
Ilustracja
Jezioro Świeskie – w tle centrum wsi Świesz
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat radziejowski
Gmina Bytoń
Liczba ludności (III 2011) 320[1]
Strefa numeracyjna 54
Kod pocztowy 88-231
Tablice rejestracyjne CRA
SIMC 0860116
Położenie na mapie gminy Bytoń
Mapa konturowa gminy Bytoń, po lewej znajduje się punkt z opisem „Świesz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Świesz”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Świesz”
Położenie na mapie powiatu radziejowskiego
Mapa konturowa powiatu radziejowskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Świesz”
Ziemia52°32′42″N 18°33′15″E/52,545000 18,554167
Galeria zdjęć – Świesz
Świesz – centrum wsi – widok od strony wsi Bytoń
Świesz – centrum wsi – widok od strony miasta Piotrków Kujawski
Świesz – pałac w parku – widok od strony wsi Bytoń
Świesz – pałac w parku – widok z drugiej strony Jeziora Świeskiego od strony wsi Lubsin
Świesz – przydrożna figura w kapliczce od strony wsi Bytoń – zdjęcie z 2006 roku
Świesz – przydrożna figura w kapliczce od strony wsi Bytoń – zdjęcie z 2012 roku
Świesz – ruiny dawnego spichrza stanowiącego część zabudowań majątku Świesz
Świesz – panorama – Jezioro Świeskie – widok z pałacu
Pałac w Świeszu – zdjęcie z kwietnia 2012
Pałac w Świeszu – zdjęcie z kwietnia 2012
Pałac w Świeszu – wejście do prywatnego muzeum – zdjęcie z kwietnia 2012
Pałac w Świeszu – zdjęcie z kwietnia 2012
Widok na Jezioro Świeskie z centrum wsi

Grupy wyznanioweEdytuj

Świesz przynależy do parafii Bytoń, dekanatu piotrkowskiego, diecezji włocławskiej.

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

DemografiaEdytuj

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 320 mieszkańców[1]. Jest drugą co do wielkości miejscowością gminy Bytoń.

Krótki opisEdytuj

Wieś typowo rolnicza[3], zwodociągowana. Znajdują się w niej 82 budynki mieszkalne. Powierzchnia gruntów ogółem wynosi 346,10 ha, w tym: użytki rolne 326,02 ha (94,2%); grunty orne 305,51 ha (88,3% wszystkich gruntów)[4]. W Świeszu znajduje się zabytkowy zespół dworsko-parkowy położony nad Jeziorem Świeskim.

Położenie i warunki geograficzneEdytuj

Świesz znajduje się na obszarze Wysoczyzny Kujawskiej. Zasadnicze rysy rzeźby związane są z działalnością lądolodu i wód subglacyjnych. Wysokości względne wynoszą od 2 do 20 m, a spadki (nachylenie) terenu od 5 do 8%. Świesz jest położony na terenie szczególnie zagrożonym deficytem wody. Obszar ten charakteryzuje się najmniejszymi w Polsce rocznymi opadami atmosferycznymi (około 500 mm). Na miesiące letnie przypada największa ilość opadów. Suma opadów od kwietnia do sierpnia wynosi tu mniej niż 250 mm. Wiatry w tym rejonie mają przeważnie kierunek z sektora zachodniego i południowo-zachodniego. Średnia roczna temperatura wynosi +7,8 °C, natomiast średnia roczna temperatura dla miesięcy najcieplejszych i najzimniejszych wynosi odpowiednio +18,2 °C dla lipca i –2,7 °C dla lutego[5].

HistoriaEdytuj

Najwcześniejsza udokumentowana wzmianka o Świeszu pochodzi z 1557 roku. Wieś Świesz w parafii Kaczewo składała się wtedy z 2 gospodarstw. W 2. połowie XVI wieku właścicielem Świesza był Andrea Świeżewski[6]. W 2. połowie XVII wieku właścicielem Świesza był Andrzej Gąsiorowski herbu Ślepowron, wojewoda bydgoski[7]. W roku 1673 wzmiankowane jest w Świeszu istnienie kaplicy pod wezwaniem św.Rocha. Uposażeniem kaplicy były 2 łany ziemi w dobrach królewskich Bytoń, zwane Głuszkowska i Mądrzycka nadane w tymże roku. Według informacji z wizytacji kanonicznej z 1761 roku kaplica była drewniana z prezbiterium i nawą oraz wieżą służącą jako dzwonnica. Kaplica posiadała często odnawiany ołtarz główny pod wezwaniem św. Rocha (z tabernakulum do przechowywania Najświętszego Sakramentu) oraz 2 ołtarze boczne: św. Macieja (św. Mateusza) i św. Augustyna. Była wyposażona we własne srebrne naczynia liturgiczne. Opiekę duszpasterską nad kaplicą sprawowali franciszkanie z Radziejowa. Właściciele majątku utrzymywali organistę. Według informacji z wizytacji kanonicznej z 1778 roku mieszkańcy wsi Świesz rzadko uczęszczali do bytońskiego kościoła parafialnego, gdyż korzystali z miejscowej kaplicy. Według informacji z wizytacji kanonicznej z 1786 roku kaplica była bardzo zaniedbana i chyliła się ku upadkowi[7].

Około 1803 roku majątek nabył Franciszek Ksawery Dmochowski, poeta, działacz społeczny, tłumacz, publicysta[8]. W dworku w Świeszu w latach 1805–1808 Franciszek Ksawery Dmochowski (znany m.in. z pierwszego polskiego tłumaczenia Iliady Homera) tłumaczył na język polski Eneidę Wergiliusza. Dzieje majątku na początku XIX wieku zostały spisane przez Franciszka Salezego Dmochowskiego – syna Franciszka Ksawerego Dmochowskiego – w jego pamiętnikach pt. Wspomnienia od 1806 do 1830 roku[9]. Franciszek Salezy Dmochowski sprzedał majątek Świesz w 1822 roku.

W drugiej połowie XIX wieku dobra Świesz składały się z folwarków Świesz i Trojaczek o łącznej powierzchni 1592 mórg. Na folwark Świesz przypadało:

  • 550 mórg gruntów ornych i ogrodów,
  • 87 mórg łąk,
  • 51 mórg pastwisk,
  • 80 mórg lasu,
  • 37 mórg jeziora i stawy (zarybione Jezioro Świeskie),
  • 27 mórg nieużytków,
  • 7 budynków murowanych,
  • 4 budynki drewniane.

Sama wieś Świesz liczyła w tym czasie 15 zagród i 30 mórg[10].

W latach 1886–1939 dwór był w posiadaniu rodziny Zaleskich herbu Rawicz. Po zakończeniu II wojny światowej dwór wraz z otaczającym go parkiem został upaństwowiony i szybko uległ dewastacji. W 1988 roku zespół pałacowo-parkowy wykupił Janusz Migdalski, profesor ówczesnej Akademii Techniczno-Rolniczej w Bydgoszczy.

Ochrona przyrodyEdytuj

W 2009 roku ustanowiono pomnikiem przyrody grupę drzew rosnących w parku dworskim[11]:

CiekawostkiEdytuj

  • W wyremontowanym dworze mieści się prywatne muzeum, w którym można zobaczyć galerię obrazów, dawnych sprzętów. Miejsce mają również wystawy czasowe, takie jak Żniwa na Kujawach, na których zgromadzono dzieła malarzy polskich i niemieckich. W muzealnych zbiorach znajdują się eksponaty związane z epoką napoleońską i Księstwem Warszawskim oraz polskie ziemiaństwem. W księgozbiorze znajduje się pierwszy przekład Iliady Homera.
  • Wokół dworu rosną szpalery dorodnych lip. Jest ich tam około 50. Są to jedne z najstarszych okazów lip w Polsce. Franciszek Salezy Dmochowski w swoich pamiętnikach porównywał je do lip w ogrodzie Saskim w Warszawie[12].

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod redakcją Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego wydany w Warszawie w 1880 roku, tom XI.
  3. Strona Dariusza Staszkiewicza-Zdjęcia Świesza<>, dstasz.rf.gd [dostęp 2020-02-12].
  4. Urząd Gminy Bytom – Biuletyn Informacji Publicznej / Charakterystyka sołectwa Świesz.
  5. Strona Dariusza Staszkiewicza-Świesz, dstasz.rf.gd [dostęp 2020-02-12].
  6. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska, tom II, Adolf Pawiński.
  7. a b Poznańskie Zeszyty Humanistyczne XIII pod red. naukową Adama Czabańskiego, Poznań 2009.
  8. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, tom XI.
  9. Franciszek Salezy Dmochowski, Wspomnienia od 1806 do 1830 roku, Wydawnictwo J.Jaworski Warszawa 1858.
  10. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego tom XI.
  11. Uchwała nr XXVIII/147/09 Rady Gminy Bytoń z dnia 9 grudnia 2009 roku (DZ. URZ. WOJ. KUJ-POM. 2010.30.348). [dostęp 2012-06-14].
  12. Franciszek Salezy Dmochowski, Wspomnienia od 1806 do 1830 roku.