Škoda 12E

seria normalnotorowych towarowych lokomotyw elektrycznych

Škoda 12Elokomotywa elektryczna produkowana w latach 1953-1958 dla kolei czechosłowackich. Wyprodukowano 100 lokomotyw do prowadzenia pociągów pasażerskich na zelektryfikowanych liniach kolejowych. W Czechosłowacji i jej państwach-sukcesorach oznaczona jako seria E499.0, następnie 140[2]. Eksploatowana w Polsce jako ET13[2]. Od układu osi (Bo'Bo') nazywana była popularnie w Czechosłowacji bobina (bobina-nulka, dla odróżnienia od E 499.1)[3].

Škoda 12E[1].
Ilustracja
Inne oznaczenia E 499.0
140
Producent Republika Czechosłowacka Škoda Pilzno
Lata budowy 1953-1958
Układ osi Bo’Bo’
Wymiary
Masa służbowa 82 t
Długość 15 800 mm
Szerokość 2950 mm
Wysokość 4500 mm
Średnica kół 1250 mm
Napęd
Trakcja elektryczna
Typ silników AL 4846 zT
Liczba silników 4
Napięcie zasilania 3 kV =
Parametry eksploatacyjne
Moc ciągła 2032 kW
Moc godzinna 2344 kW
Maksymalna siła pociągowa 212 kN
Stosunek przekładni 1:2,27
Maksymalna prędkość eksploatacyjna 120 km/h
Nacisk osi na szyny 20,5
Parametry użytkowe
Rozstaw szyn 1435 mm
Minimalny promień łuku 120 000 mm
Portal Portal Transport szynowy

HistoriaEdytuj

Produkcja pierwszego elektrowozu E 499.001 została zakończona w maju 1953 roku[3]. Wyprodukowano 100 sztuk w sześciu seriach: 12E1 do 12E6[3]. Jazdy doświadczalne pierwszych dwóch elektrowozów były przeprowadzane w 1954 roku na polskich liniach kolejowych, ponieważ czechosłowackie linie kolejowe zelektryfikowano napięciem 1,5 kV[3]. Pierwsze jazdy lokomotywy w Czechosłowacji przeprowadzano 15 kwietnia 1956 roku na pierwszej linii kolejowej zelektryfikowanej napięciem 3 kilowoltów na odcinku Kralova LehotaLiptowski Mikułasz. W 1988 roku zmieniono oznaczenie lokomotyw na serię 140. Kilka lokomotyw zachowano do celów muzealnych. Trzy Lokomotywy po elektryfikacji linii kolejowej do Zwardonia prowadziły od 2005 roku międzynarodowe pociągi pasażerskie z Żyliny do Katowic[1]. Elektrowozy eksploatowane są przez słowackich przewoźników prywatnych[4]. Osiem elektrowozów jest eksploatowanych przez polskich przewoźników prywatnych[5].

EksploatacjaEdytuj

CTL LogisticsEdytuj

Od 2005 roku dwie lokomotywy eksploatowane były w Polsce przez CTL Rail, ale już rok później przeszły na stan CTL Logistics i pracowały pod oznaczeniem ET13 z numerami R001 (099) i R002 (074)[2]. W 2007 roku CTL logistics nabył kolejną lokomotywę 140 064 która pracowała pod oznaczeniem ET13-R003 i była eksploatowana przez przewoźnika przez ponad siedem lat. W 2009 i 2010 roku elektrowozy ET13-R001 i R002 zostały skreślone ze stanu CTL Logistics i wystawione na sprzedaż. ET13-R001 została sprzedana do Loko Trans. W styczniu 2012 roku przeszedł naprawę P4 i następnie trafił do dzierżawy w STK. Natomiast ET13-R002 trafił do ZOS Zvolen i w marcu 2012 roku przeszedł naprawę P4.

ET13-R003 został w grudniu 2007 roku spolonizowany w ZNTK Oleśnica otrzymując jako jedyny pojazd z tej serii czarno-szare malowanie. Był eksploatowany przez przewoźnika do 2014 roku kiedy to został wystawiony na sprzedaż wraz z innymi wycofanymi przez przewoźnika lokomotywami ET05. Jego obecny los pozostaje nieznany.

STKEdytuj

W 2012 roku spółka STK z Wrocławia rozpoczęła eksploatację trzech lokomotyw serii 140. Były to lokomotywy o numerach: 042, 099 i 079 z czego dwie były własnością czeskiego przewoźnika LOKO TRANS. Natomiast 140 079 była własnością STK. Pojazdy były eksploatowane przez przewoźnika od 2012 do 2016 roku do czasu kiedy w 2016 i 2017 roku zostały zwrócone do Czech gdzie przeszły naprawę i jeżdżą w Czechach u prywatnych przewoźników. Natomiast lokomotywa 140 099 po przejściu naprawy 15 sierpnia 2017 roku otrzymała błękitne malowanie trafiła do dzierżawy w Ecco Rail.

był dzierżawiony przez STK od stycznia 2012 roku do 2016 roku, następnie 24 sierpnia 2017 roku został dzierżawiony przez Ecco Rail gdzie jest używany do dziś.

PHU Lokomotiv/Ecco RailEdytuj

W 2008 roku PHU Lokomotiv zakupiło od ZSSK Cargo lokomotywę 140 052, która 16 maja tego samego roku przeszła naprawę w ČMŽO s.r.o. Přerov i w późniejszym czasie zaczęła być dzierżawiona przez Kolej Bałtycką, a następnie Ecco Rail który w późniejszym czasie przejął pojazd. 24 sierpnia 2017 Ecco Rail rozpoczęło dzierżawę lokomotywy 140 099 od czeskiego przewoźnika XTR Logistic, która jest używana w ruchu towarowym.

Lokomotywa 140 052 jeździła do drugiej połowy 2014 roku kiedy to została odstawiona w Zbąszynku. Stał tam cztery lata do czasu kiedy 1 października 2018 roku pojazd został zakupiony przez przewoźnika Arriva Transport Česká republika, następnie maszynę w stanie nieczynnym przetransportowano do ČMŽO Přerov gdzie przeszła naprawę 19 lipca 2019 roku i obecnie jeździ u nowego właściciela.

Rail PolskaEdytuj

Od 2007 roku spółka Rail Polska eksploatuje dwie lokomotywy serii 140 o numerach 059 i 097, które zostały zakupione od kolei słowackich. Od listopada 2013 roku przewoźnik dzierżawił od ZOS Zvolen lokomotywę 140 074 (dawną ET13-R002), która pod koniec marca 2014 roku wróciła z powrotem do właściciela, a w 2015 roku został sprzedany czeskiemu przewoźnikowi RM Lines a.s.- Česká republika.

KonstrukcjaEdytuj

Pudło lokomotywy jest oparte na ostoi głównej, w której zamontowano urządzenia cięgłowo-zderzakowe. W elektrowozie zastosowano mechanizm napędowy systemu Sècheron. Całkowicie usprężynowane silniki trakcyjne przekazywały moment obrotowy za pomocą wałka skrętnego, który umieszczono w wydrążonym wirniku, taśmowych sprzęgieł elastycznych, oraz pary kół zębatych, zamkniętych w sztywnej obudowie. Zastosowano rozruch oporo­wy. Pozycje jezdne w nastawniku jazdy przechodziły między każdym układem przez układy bocznikowania, a przełączanie pozycji jezdnych było realizowane za pomocą wału kułakowego. W praktyce wyglądało to tak, że kołem nastawnika można było przeskoczyć kilka pozycji do przodu, a obwody pneumatyczne samoczynnie powodowały obrót wału i zamknięcia styczników[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c R. Rusak, Pojazdy trakcyjne przewoźników prywatnych - lokomotywy elektryczne, „TTS Technika Transportu Szynowego”, R. 14, nr 3, 2008, s. 13–21 [dostęp 2020-07-17].
  2. a b c Jacek Chiżyński, Lokomotywy elektryczne z Czech i Słowacji eksploatowane przez polskich przewoźników w: „Świat Kolei” nr 10/2006, s.12-13
  3. a b c d Ryszard Rusak: Lokomotywa E 499.0 kolei czeskich, „Świat Kolei” nr 3/2002(80), s.33-35
  4. Stránky přátel železnic: Oprava „bobiny“ 140.076 pro slovenského dopravce SŽDS (cz.). 2007-07.
  5. Ilostan lokomotyw 140.