Otwórz menu główne

Škoda CityElefant – piętrowy elektryczny zespół trakcyjny produkowanych od 1997 w zakładach Škoda Vagonka dla Kolei Czeskich, Litewskich, Słowackich oraz Ukraińskich. W podstawowej wersji jednostka składa się z trzech wagonów (silnikowy, doczepny, sterowniczy), zostały wyprodukowane jednak również zestawy składające się z dwóch (brak wagonu doczepnego), a także sześciu (silnikowy, cztery wagony doczepne, silnikowy) wagonów.

Škoda CityElefant
Ilustracja
EZT serii 471
Producent Czechy Škoda Vagonka
Lata budowy 1997-2013
Szerokość 2820 mm
Wysokość 4650 mm
Średnica kół 1000 mm
Napięcie zasilania 3 kV DC i/lub 25 kV AC
Typ silników trakcyjnych asynchroniczne
Prędkość konstrukcyjna DC: 140 km/h
AC: 160 km/h
Portal Portal Transport szynowy

HistoriaEdytuj

Podstawą kolei czechosłowackich na początku lat 90. były wysłużone i nienowoczesne serie 451 i 452. Pojazdy te były dostarczane w latach 1964-1968 oraz 1972-1973[1].

Produkcję jednostek CityElefant rozpoczęto w 1995/96 w zakładach ČKD Vagonka w Studénce (w 2001 ČKD Vagonka przeniosła się do Ostrawy[2]) w wersji trójczłonowej (wagon o oznaczeniu 971 to sterujący, 071 środkowy, doczepny, natomiast 471 silnikowy)[3]. Koleje Czeskie zakupiły te jednostki dopiero w 2000[1]. Producent liczył, że znajdzie nabywców w Europie Środkowo-Wschodniej, szczególnie w Polsce[4]. Pojazdy te odbywały nawet testy na polskiej sieci kolejowej w 19-21 maja 2004[5]. Priorytetem PKP, a później samorządów były wówczas lekkie pojazdy spalinowe[6].

Nazwa CityElefant została wybrana w wyniku konkursu. W konkursie pojawiły się również propozycje: ešus (menażka – tu gra słów: typowa menażka jest trzyczęściowa i zrobiona z aluminium, a EZT serii 471 składa się z trzech wagonów wykonanych z aluminium), ledovec (lodowiec) oraz hliník (aluminium, glin)[1].

W styczniu 2005 zakłady ČKD Vagonka zostały wykupione przez Škodę[2], co 26 marca 2008 poskutkowało zmianą nazwy zakładów na Škoda Vagonka[7].

KonstrukcjaEdytuj

SkładEdytuj

Jednostka jest dwu-, trój- lub sześciowagonowa, dwupokładowa[1]. Standardową wersją jest wersja trójczłonowa składająca się z wagonu silnikowego (oznaczenie ČD 471) wagonu doczepnego (oznaczenie ČD 071) oraz wagonu sterowniczego (oznaczenie ČD 971)[5]. Wersja dwuczłonowa nie ma wagonu doczepnego natomiast wersja sześcioczłonowa posiada dwa wagony silnikowe na krańcach oraz cztery wagony doczepne w środku składu[1]. Składy można jednak łączyć w inne konfiguracje pod warunkiem zachowania odpowiedniej mocy składu. Z jednego stanowiska można sterować maksymalnie czterema wagonami silnikowymi[5].

 
Seria 675 (wersja sześcioczłonowa)

Podwozie i układ jezdnyEdytuj

 
Górny pokład drugiej klasy w wersji czeskiej
 
Schody

Każdy wagon opiera się na dwóch dwuosiowych wózkach[5]. W wagonach silnikowych są to wózki napędne, natomiast w pozostałych toczne[1]. Wagony wyposażone są w hamulce pneumatyczne, wagon silnikowy dodatkowo posiada hamulec elektrodynamiczny. W wózkach tocznych hamulce znajdują się na osi, natomiast w wagonach silnikowych na przedłużeniu osi. W każdym wagonie jeden wózek ma dodatkowo magnetyczny hamulec szynowy[5].

Silniki i układ napędowyEdytuj

Jednostka jest napędzana za pomocą 4[8] silników asynchronicznych znajdujących się w wózkach członu silnikowego. Łączna moc silników trakcyjnych jednego członu silnikowego wynosi 2000 kW[5] Pozwala to na rozpędzenie składu w zależności od wersji do 140 lub 160 km/h[1].

Pudło wagonów i wnętrzeEdytuj

Pudło wagonów zostało wykonane z wytłaczanych wielkopowierzchniowych elementów aluminiowych[5]. Wewnątrz trójwagonowej wersji znajduje się albo 307 miejsc wyłącznie drugiej klasy albo 287 lub 281 miejsc klasy 2 oraz 23 klasy 1[1]. Wersja litewska wyposażona jest w Wi-Fi, gniazdka elektryczne do komputerów i automaty sprzedające napoje. Wnętrze jest klimatyzowane i monitorowane[9] Pudła wersji litewskiej są zbudowane według węższej skrajni europejskiej co powoduje, że w składzie pozostał tradycyjny układ wnętrza a jedyną zmianą w pudle jest czoło, które ma rozmieszczenie świateł zgodne z przepisami litewskimi, miejsca montażu z wersji czeskiej zostały zaślepione. Natomiast pudła w wersji ukraińskiej są wyższe (została jednak zachowana szerokość) co powoduje inne rozplanowanie górnego pokładu[4].

EksploatacjaEdytuj

Państwo Przewoźnik Liczba Oznaczenie Liczba
członów
Źródło
  Czechy České dráhy 83 471+071+971 3 [3][4]
  Litwa Lietuvos Geležinkeliai 10 z 13 575 (211+444+307) 3 [4][9][10][11]
575 (211+307) 2
  Słowacja Železničná spoločnosť Slovensko 19 671+071+971 3 [12]
10 951+?+? 3 [13]
  Ukraina Koleje Ukraińskie 2 675 (225+227+227+227+227+225) 6 [4]

CzechyEdytuj

 
Seria 471 w dwóch różnych malowaniach

Pierwsze składy CityElefant Českie Drahy kupiły w 2000. Wówczas to kupiono 30 EZTów, pracujących pod napięciem 3kV prądu stałego, w dwóch partiach. Pierwsze 15 odebrano w 2005, natomiast druga partia 15 zespołów została odebrana w 2008. W 2006 podpisano umowę na dostawę kolejnych 30 zestawów. W 2009 dokupiono kolejne 15 jednostek. Spowodowało to, że do 2009 zamówione zostało 75 CityElefantów[1]. Ostatnia umowa została zawarta w 2012 na kolejne 8 sztuk[14].

Na sieci ČD jednostki serii 471 obsługują głównie węzeł praski[1], gdzie początkowo obsługiwały tylko ruch podmiejski[5]. Pod koniec 2006, ze względu na zakończenie modernizacji linii Ostrava-SvinovOpava východ, dwa EZT tej serii zostały oddelegowane do obsługi tej linii, gdzie pracowały razem z wysłużonymi jednostkami serii 460. Pojazdy te zostały nazwane od miast, pomiędzy którymi kursują: Opawa i Ostrawa[15]. Z czasem pojazdy te zaczęły kursować w ruchu regionalnym również w innych częściach Czech[1], szczególnie w węźle ostrawskim[16]. Od 12 kwietnia 2013 również na trasie DěčínPraga[17]. W połowie 2015 roku CityElefanty rozpoczęły obsługę trasy Mosty u JablunkovaOstravaport lotniczy Ostrawa[18].

LitwaEdytuj

 
Seria 575

Pierwszym zagranicznym przewoźnikiem, do którego trafiły te jednostki były Lietuvos Geležinkeliai[1]. Škoda eksportowała swoje lokomotywy elektryczne do ZSRR już od lat 50. Lokomotywy te jednak pracowały na terenie Rosyjskiej, Ukraińskiej i Białoruskiej SRR, gdzie trafiły one podczas rozpadu ZSRR[19].

Koleje Litewskie na początku XXI wieku zaczęły inwestować w nowy tabor, zastępując wyeksploatowany, paliwożerny tabor poradziecki[20]. W 2007 producent podpisał umowę na zakup 2 trójczłonowych szerokotorowych jednostek przystosowanych do pracy pod napięciem 25 kV 50 Hz. Pod koniec 2008 po wykonaniu prób EZT-y zostały dopuszczone do ruchu na litewskiej sieci kolejowej. W październiku 2008 została podpisana umowa na kolejne dwa trójczłonowe pojazdy[4][1]. Pojazdy te zostały skierowane na jedyną zelektryfikowaną linię kolejową na Litwie, która łączy dwa największe miasta – Wilno i Kowno[4]. W sierpniu 2011 została podpisana umowa na kolejne pięć składów: dwa trójwagonowe oraz trzy dwuwagonowe[21][1]. We wrześniu 2012 rozszerzono kontrakt o jeszcze jedną – 10. jednostkę[22]. Dostawy zakończono w czerwcu 2014 roku[10]. Na początku grudnia 2014 Litwini zamówili kolejne 3 jednostki[11].

SłowacjaEdytuj

 
Seria 671

Drugim krajem, do którego CityElefanty były wyeksportowane była Słowacja. Sytuacja kolei na Słowacji była zbliżona do tej, jaka była w Czechach. Dodatkowo Słowacy potrzebowali tabor dwusystemowy pracujący zarówno pod napięciem 3 kV prądu stałego jak i 25 kV 50 Hz[23]. Umowa na zakup 10 pojazdów została podpisana w grudniu 2008. Pierwsze zespoły zostały odebrane w połowie 2010, natomiast dostawy trwały do końca 2012. W grudniu 2010 jednostka otrzymała niezbędne świadectwa dopuszczenia do ruchu na Słowacji. Składy te najczęściej są eksploatowane na liniach węzła žlińskiego oraz koszyckiego, a także na trasie ŻylinaKoszyce. Zespoły tej serii są na Słowacji nazywane Jánošík (Janosik)[1]. CityElefanty w wersji słowackiej zostały zaprezentowane przez Škodę na targach InnoTrans 2010 w Berlinie[24].

Słowacy dodatkowo zamówili składy piętrowych pociągów push-pull składające się z wagonu sterowniczego oraz dwóch doczepnych[23]. Takich składów ostatecznie Škoda wyprodukowała w latach 2010-2012 dla Kolei Słowackich 10. Do ich ciągnięcia skierowano lokomotywy serii 381 (2 takie lokomotywy przewoźnik w 2011 kupił od Škoda) oraz zmodernizowane lokomotywy serii 263[13]

W 2013 roku Koleje Słowackie zamówiły 9 kolejnych jednostek, których dostawy zakończono w połowie 2015 roku[12].

UkrainaEdytuj

 
Seria 675

Koleje Ukraińskie zakupiły jednostki CityElefant w ramach przygotowań do Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012. Umowa na zakup tych pojazdów została podpisana w styczniu 2012. Pierwszy zespół UZ odebrały w marcu 2012. W przeciwieństwie do pozostałych krajów, Ukraińcy zdecydowali się na zakup sześcioczłonowych jednostek przystosowanych do ruchu dalekobieżnego. Od czerwca 2012 pojazdy te rozpoczęły regularne kursowanie w pociągach Intercity CharkówDonieckDniepropietrowsk – Charków i Charków – Donieck – Ługańsk – Donieck – Charków[1]. Wersja dla Ukrainy ze względu na klimat kontynentalny charakteryzujący się wyższymi mrozami a także i upałami została wyposażona w lepszą izolację cieplną[16] a także są dwusystemowe[25] ze względu na elektryfikację ukraińskiej sieci zarówno prądem stałym o napięciu 3kV jak i prądem zmiennym 25 kV 50 Hz[26]. W listopadzie 2014 jednostki zostały odstawione ze względu na brak napraw okresowych, pierwsza jednostka na tory powróciła dopiero w lutym 2016, a druga w października została poddana naprawie[27].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p Marek Graff. Piętrowe elektryczne zespoły trakcyjne Škody. „Świat Kolei”. 3/2013, s. 30-35. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  2. a b ŠKODA VAGONKA / Company / History (cz.). vagonka.cz. [dostęp 2013-06-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-25)].
  3. a b Karel Furiš: Poslední vyrobený CityElefant zamířil do Bohumína (cz.). www.vlaky.net, 2013-03-08. [dostęp 2013-03-13].
  4. a b c d e f g Ryszard Piecha: Czeskie piętrusy eksportowe (pol.). inforail.pl, 2011-04-19. [dostęp 2012-08-27].
  5. a b c d e f g h Ryszard Rusak. Elektryczny piętrowy zespół trakcyjny serii 471 kolei ČD. „Świat Kolei”. 6/2004, s. 12-13. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  6. Paweł Terczyński. Wagony i zespoły spalinowe w obsłudze ruchu regionalnego na PKP. „Świat Kolei”. 9/2008, s. 12-21. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  7. Studenka: ČKD Vagonka a.s. zmieniła nazwę na Škoda Vagonka a.s. (pol.). inforail.pl, 2008-04-10. [dostęp 2013-06-03].
  8. Wersja dla Kolei Ukraińskich posiada dwa wagony silnikowe mające łącznie 8
  9. a b CityElefanty jadą na Litwę (pol.). kurierkolejowy.eu, 2011-07-22. [dostęp 2012-08-31].
  10. a b Škoda Vagonka dostarczyła ostatniego Elefanta na Litwę (pol.). inforail.pl, 2014-06-24. [dostęp 2014-06-24].
  11. a b Koleje Litewskie kupują kolejne piętrusy (pol.). inforail.pl, 2014-12-01. [dostęp 2014-12-05].
  12. a b Komplet pociągów 671 na Słowacji (pol.). inforail.pl, 2015-06-10. [dostęp 2015-06-11].
  13. a b MSV elektronika - refernces. , s. 2 i 4. msvelektronika.cz (ang.). [dostęp 2015-06-11]. 
  14. Ryszard Rusak. Modernizacja taboru kolei ČD. „Świat Kolei”. 3/2013. s. 10. 
  15. Petr Štefek. EZT serii 471 w Ostrawie. „Świat Kolei”. 10/2007. s. 10. 
  16. a b Marek Graff. Elektryczne zespoły trakcyjne Škody dla ZSSK, ČD i UZ. „Świat Kolei”. 7/2011. s. 10. 
  17. Czechy: CityElefanty ruszają na trasę Praga-Decin (pol.). inforail.pl, 2013-03-29. [dostęp 2013-06-13].
  18. Česke Drahy z pierwszym airport linkiem (pol.). kurierkolejowy.eu, 2015-06-26. [dostęp 2015-06-29].
  19. Marek Graff. Lokomotywy elektryczne Škoda na kolejach ZSRR. „Świat Kolei”. 4/2010, s. 34-42. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  20. Marek Graff. Kolejowe wagony silnikowe z Pesy dla Litwy i Ukrainy. „Świat Kolei”. 12/2009, s. 11. Emi-press. ISSN 1234-5962 (pol.). 
  21. „CityElefanty“ rozšiřují svoji kolonii v Litvě (cz.). skoda.cz, 2011-07-18. [dostęp 2014-06-24].
  22. Škoda Vagonka dodá další vlakovou soupravu do Litvy (cz.). skoda.cz, 2012-09-03. [dostęp 2014-06-24].
  23. a b Marek Graff, Petr Štefek. Škoda dostarczy nowy tabor dla ŽSS. „Świat Kolei”. 10/2009. s. 11. 
  24. Ryszard Rusak. InnoTrans 2010. „Świat Kolei”. 11/2010. s. 12-15. 
  25. KW: Ukraina: pierwsza Skoda dotrze w marcu (pol.). kurierkolejowy.eu, 2012-02-29. [dostęp 2013-06-13].
  26. Ukraina elektryfikuje kolej - Kurier Kolejowy: (pol.). [dostęp 2013-06-02].
  27. Ukraina: Balczun wyciąga nowe, piętrowe Skody z krzaków (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2016-10-08. [dostęp 2016-10-08].