Špilberk

Špilberk (niem. Spielberg, pol. Szpilberg, przez tłumaczenie także Grajgóra) – najpierw zamek, później twierdza, a w końcu kluczowy element fortecy jaką stało się w XVII wieku Brno.

Twierdza z lotu ptaka
Zamek od wschodu
Zamek widziany z ulicy Husovej
Pomnik włoskich karbonariuszy

Twierdza znajduje się na szczycie wzgórza (290 m n.p.m.) na zachodnim skraju dzielnicy Brno-Střed. Dogodne dojście od strony wschodniej to ścieżki parku na zboczach wzgórza dochodzące do ulicy Husovej, od zachodu - ulicą Gorazdovą.

HistoriaEdytuj

Za datę powstania zamku przyjmuje się drugą połowę XIII wieku i łączy ją z królem czeskim Przemysłem Ottokarem II. W biegu swych dziejów stanowił siedzibę królewską, a później margrabiów morawskich. Pierwsze pisemne wzmianki na temat zamku odnoszą się do lat 1277-1279. Z czasem znaczenie militarne wysunęło się na pierwszy plan, a zamek udowodnił swoje znaczenie w walkach z husytami. W XVI wieku zamek powoli zaczął chylić się ku upadkowi i nawet na kilkadziesiąt lat trafił w posiadanie miasta. Sytuacja taka trwała do momentu, gdy czeskie powstanie narodowe ostatecznie poniosło klęskę w bitwie na Białej Górze w 1620 roku. Cesarz Ferdynand II Habsburg skonfiskował zamek i równocześnie z odzyskaniem znaczenia militarnego w nadciągającej ogólnoeuropejskiej wojnie trzydziestoletniej rozpoczął się więzienny okres w historii budowli. Szwedzkie działania wojenne na Morawach i udana obrona miasta przez komendanta Louisa Raduit de Souches w latach 1643 i 1645 sprawiły, że Brno wraz z twierdzą zostały nowocześnie ufortyfikowane - powstała barokowa forteca, która tworzyła jeden zespół z fortyfikacjami miasta. To z kolei pozwoliło odeprzeć wojska pruskie w 1742 roku. Od tego momentu forteca traci ostatecznie znaczenie militarne i staje się do 1853 roku ciężkim więzieniem, w którym trzymano więźniów politycznych wielu narodowości. Pogłębił ten stan fakt, że w 1809 roku armia napoleońska zburzyła podstawowe elementy umocnień twierdzy. Z drugiej strony szybki rozwój artylerii i tak odebrałby jej obronie jakiekolwiek szanse powodzenia. XIX wiek przyniósł wyburzenie większości umocnień wzgórza, a w II połowie tego stulecia podjęto decyzję o jego splantowaniu. Twierdza była zajęta podczas II wojny przez oddziały niemieckie, które w jej końcu prowadziły w podziemiach fortecy prace budowlane i przygotowywały schrony lotnicze. Wojska czechosłowackie opuściły teren w 1959 roku i od tej chwili zamek stał się jednym z oddziałów muzeum miejskiego Brna.

Polscy więźniowie w SzpilberguEdytuj

Wśród więźniów wielu narodowości (Czesi, Niemcy austriaccy i sascy, Słowacy, Węgrzy, Włosi) najliczniejszą grupą w latach 1839-1848 byli Polacy z Galicji. Byli też grupą najlepiej zorganizowaną: w warunkach więziennych zorganizowali swoistą "Rzeczpospolitą Grajgórską" z własnym sejmem, własną władzą wykonawczą i sądem oraz organizacją kształcącą. Wśród więźniów byli m.in. agitatorzy z terenów Galicji Mikołaj Kański i Julian Goslar; uczestnicy powstania chochołowskiego w 1846 r.: Jan Kanty Andrusikiewicz, ksiądz Józef Leopold Kmietowicz, wójt Chochołowa Jacenty Kojs, jego zastępca Wojciech Kojs, Jan "Przysiężnik" Styrczula z Dzianisza i strażnik graniczny Aleksander Dobosz. Oprócz nich za przygotowanie powstania na Podhalu więzieni byli Aleksander Wiktor Krobicki i Julian Hilary Krobicki, zaś za udział w wyprawie na Narajów pod Brzeżanami karę odsiadywał oficjalista z Łopusznej Ludwik Teodor Stokowski[1].

Ekspozycje muzealneEdytuj

Stałe ekspozycje:

  • Špilberk - od zamku do twierdzy (historia obiektu)
  • Špilberk - więzienie narodów
  • Od renesansu do modernizmu - galeria
  • O nowe Brno - o tutejszej architekturze międzywojennej
  • John Heatfield - wystawa fotomontaży
  • barokowa apteka
  • barokowa kaplica zamkowa
  • lapidarium - zbiór kilku dzieł kamieniarskich z terenu Brna
  • wulkanalia - wystawa o historii wyrabiania sztucznych ognii
  • kazamaty - czyli lochy pod zamkiem

Oprócz tego:

  • wieża widokowa - w zasadzie nie jest to rozhledna w prawdziwym tego słowa znaczeniu, ale coś na kształt wartowniczej wieżyczki w rogu dachu zamku
  • dzwony na dziedzińcu zamku

Informacje o aktualnych wystawach okresowych na stronie internetowej zamku.

PrzypisyEdytuj

  1. Tyrowicz Marian: Przewodnik po Muzeum Więźniów Polskich na Szpilbergu w Brnie, Warszawa 1960

BibliografiaEdytuj

  • Krausová - Żur Izabela, Czechy, Kraków 2007
  • materiały informacyjne Informacji Turystycznej Brna

Linki zewnętrzneEdytuj