Źródła prawa

Źródła prawa (łac. fontes iuris) – to to, co stanowi prawo, albo to, co nie stanowi oficjalnie prawa, ale ma duży wpływ na kształt, jaki prawo posiada[1].

Typologia źródeł prawa. TerminologiaEdytuj

Fontes iuris oriundiEdytuj

Fontes iuris oriundi to źródła powstania/pochodzenia prawa w sensie tego, co co powoduje lub przyczynia się do powstania prawa[2].

Fontes iuris cognoscendiEdytuj

Fontes iuris cognoscendi to źródła poznania prawa w sensie tego, co umożliwia zapoznanie się z treścią prawa[2].

FormalneEdytuj

Źródła prawa formalne to źródła powstania prawa. Jest nimi to, co formalnie tworzy prawo. Należą do nich np. akty prawa stanowionego np.: konstytucja, ustawa, rozporządzenie[2].

MaterialneEdytuj

Źródła prawa materialne to źródła powstania prawa. Jest nimi to, co ma faktyczny wpływ na to, jakie prawo formalnie jest tworzone[2].

OficjalneEdytuj

Oficjalne źródła poznania prawa, które są autoryzowane przez państwo. W Polsce należą do nich takie publikatory aktów prawnych jak np. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej czy Dziennik Ustaw[2].

NieoficjalneEdytuj

Nieoficjalne źródła poznania prawa nie są autoryzowane przez państwo. Należą do nich np. artykułu naukowe, podręczniki, komentarze do ustaw i kodeksów, bazy informacji prawnej typu lex lub legalis[2].

SamoistneEdytuj

Samoistne źródła prawa mogą stanowić samodzielną podstawę wyroku sądowego lub decyzji administracyjnej[2].

NiesamoistneEdytuj

Niesamoistne źródła prawa nie mogą stanowić samodzielnej podstawy wyroku sądowego lub decyzji administracyjnej, mogą jednak pomóc w wyjaśnieniu zawartości (treści) źródeł prawa samoistnych[2].

Źródła prawa ogólnieEdytuj

  • akty prawa stanowionego, takie jak konstytucje, ustawy, rozporządzenia, uchwały, zarządzenia, edykty, dekrety, patenty, ordonanse, kodeksy itp.
  • dotychczas wydane orzeczenia sądowe, zwane powszechnie precedensami
  • prawne zwyczaje
  • umowy, traktaty, układy, konwencje, przymierza, pakty, konkordaty, porozumienia, karty, deklaracje, zakładowe i ponadzakładowe układy zbiorowe pracy itp.
  • poglądy i opinie uczonych w prawie
  • w niektórych państwach święte księgi jak np. Koran
  • nakazy rozumu, poczucie tego co słuszne i zasadne albo odwieczne prawa boskie lub prawa przyrody
  • potrzeby i nastroje społeczne, aktualne wyzwania gospodarcze i polityczne, układ sił politycznych w parlamencie, powszechnie głoszone i wyznawane poglądy oraz ideologie, możliwości, jakie zostały uzyskane dzięki rozwojowi techniki itp.[3].

Źródła prawa międzynarodowegoEdytuj

Tradycyjnie do źródeł prawa międzynarodowego należą umowy międzynarodowe i zwyczaj międzynarodowy. Do tych dwu podstawowych źródeł dodaje się ogólne zasady prawa. Do źródeł prawa międzynarodowego od połowy XX wieku zalicza się także wiążące, prawotwórcze uchwały organizacji międzynarodowych. Niektórzy autorzy do źródeł prawa międzynarodowego zaliczają także akty jednostronne państw (notyfikacja, zastrzeżenie, uznanie).

Źródła prawa Unii EuropejskiejEdytuj

Zobacz więcej w artykule Prawo Unii Europejskiej, w sekcji Źródła prawa Unii Europejskiej.

Źródła prawa Unii Europejskiej dzieli się na pierwotne i wtórne. Źródła pierwotne obejmują traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej, umowy zmieniające owe traktaty, a także traktaty akcesyjne kolejnych państw członkowskich. Do źródeł prawa wtórnego zalicza się w pierwszej mierze rozporządzenia i dyrektywy i decyzje. Często zalicza się także opinie i zalecenia, choć nie zawierają one norm generalno-abstrakcyjnych, ponieważ nie są prawnie wiążące.

PrzypisyEdytuj

  1. M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 228.
  2. a b c d e f g h M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 228 przypis nr 1.
  3. M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 53-60.

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj