Żabi Róg

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Żabi Róg (niem. Horn[1]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Morąg.

Artykuł

53°52'03"N 20°00'47"E

- błąd

38 m

WD

53°52'59.9"N, 20°1'0.1"E, 53°52'16.14"N, 20°0'42.84"E

- błąd

14 m

Odległość

1876 m

Żabi Róg
wieś
Ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

ostródzki

Gmina

Morąg

Liczba ludności 

1220

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

14-300

Tablice rejestracyjne

NOS

SIMC

0482938

Położenie na mapie gminy Morąg
Mapa konturowa gminy Morąg, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Położenie na mapie powiatu ostródzkiego
Mapa konturowa powiatu ostródzkiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Żabi Róg”
Ziemia53°52′03″N 20°00′47″E/53,867500 20,013056

Wieś położona jest nad Jeziorem Żabim na Pojezierzu Iławskim. Do wsi należą również osada Żabi Róg (stacja kolejowa) oraz kolonia Mały Horn położona nad jeziorem Narie.

Żabi Róg znajduje się na terenie krainy historycznej Prusy Górne[2].

OpisEdytuj

Wieś ma charakter turystyczno-przemysłowy.

TurystykaEdytuj

Żabi Róg leży nad rynnowym Jeziorem Żabim (24,8 ha), w otoczeniu pagórkowatego krajobrazu pokrytego lasami i polami. Jednocześnie znajduje się w bliskim sąsiedztwie większych ośrodków turystycznych leżących nad dużym jeziorem Narie (3 km, Kretowiny, Bogaczewo) oraz nad jeziorem Marąg (3 km, Gubity) i niedaleko miast: Morąga (7 km), Ostródy, Olsztyna i Elbląga. Region historycznie znany jako Prusy Górne, ze względów turystycznych określa się nazwą Mazury Zachodnie.

We wsi i okolicach znajdują się pensjonaty i gospodarstwa agroturystyczne. Działa tu kilka sklepów spożywczych oraz funkcjonuje położona 2 km od centrum wsi stacja kolejowa Żabi Róg – na linii kolejowej nr 220 OlsztynPasłęk.

ZabytkiEdytuj

W centrum wsi znajduje się zabytkowa poniemiecka szkoła, w której obecnie znajduje się pensjonat.

Naprzeciwko starej szkoły ulokowane są pozostałości pomnika poświęconego ofiarom I wojny światowej (obecnie na prywatnej posesji)[3]. Marmurowa tablica z tego pomnika z 42 nazwiskami poległych w latach 1914-1918 żołnierzy pochodzących z Żabiego Rogu i Kretowin przechowywana jest w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie[4].

We wsi znajdują się również pozostałości poniemieckiego cmentarza ewangelickiego[5].

PrzemysłEdytuj

W Żabim Rogu swoją siedzibę mają siedzibę zakłady przemysłowe: producent kostki brukowej (Leh-Bam, dawniej Wojewódzka Spółdzielnia Budownictwa Wiejskiego, WSBW) oraz „fabryka domów” (Tech-Bet, d. Zakład Prefabrykacji – Fabryka Domów) produkująca płyty do budowy bloków mieszkalnych. Poza tym na życie i krajobraz wsi oraz okolic wpływ ma duża żwirownia (Zakład Górniczy "Żabi Róg", d. Zakład Produkcji Kruszywa), która do płukania żwiru wykorzystuje naturalny spadek wody pomiędzy jeziorem Marąg a położonym niżej jeziorem Żabim.

Istnieje również szereg mniejszych przedsiębiorstw.

EdukacjaEdytuj

W 1997 roku w nowym budynku szkoły odbyła się wojewódzka inauguracja roku szkolnego. Mieści się w tam szkoła podstawowa, a w latach 1999–2017 także gimnazjum[6].

SportEdytuj

W szkole działa czołowa polska sekcja unihokeja LUKS „Nolet” Żabi Róg[7]. W Żabim Rogu działały również klubu sportowe piłki nożnej LKS „Żabianka” Żabi Róg (liga okręgowa)[8] oraz LKS "Fabryka"[9].

ReligiaEdytuj

Wieś należy do parafii rzymskokatolickiej we Florczakach. Uroczystości religijne odbywają się w kościele (kaplicy) pod wezwaniem św. Wojciecha w Żabim Rogu.

Życie społeczneEdytuj

We wsi działa również rada sołecka, Ochotnicza Straż Pożarna, Klub Ludzi Aktywnych „Kum Kum” (odpowiednik koła gospodyń wiejskich) oraz fundacja „Adsum”[10][11]. Nad jeziorem zagospodarowana jest plaża wiejska, a w pobliżu siłownia na świeżym powietrzu. Funkcjonują również dwie świetlice (w centrum wsi oraz na osiedlu Fabryka). Nieoficjalnym herbem wsi jest żaba trzymająca róg, której wizerunki umieszczone są przy wjazdach do wsi[5].

JezioraEdytuj

  • Jezioro Żabie (niem. Horner See) – polodowcowe jezioro, nad którym położona jest wieś; powierzchnia: 24,8 ha, długość 1329 m, szerokość maks. 250 m, głębokość maks. 6,5 m;
  • Ciemniak (niem. Zimmeck See, Zimek See) – jezioro o powierzchni 3,11 ha, położone na północny wschód od wsi;
  • Montek (niem. Montek Bruch) – zarastające jezioro (bagno) położone około jednego kilometra na północ od wsi[12]
  • Narie – duże jezioro (1225,0 ha) położone na północ od centrum wsi; nad południowo-wschodnią zatoką jeziora Narie położona jest kolonia Mały Horn

NazwaEdytuj

W dokumencie lokacji z 1353 roku wieś nosiła nazwę Guldindhorn, co w jęz. staroniemieckim oznacza Złoty Róg. W późniejszych dokumentach i na mapach aż do końca XVIII wieku wieś występowała pod nazwami Goldenhorn lub Güldenhorn, czyli Złoty Róg[13]. Od około 1785 roku w dokumentach pojawia się skrócona nazwa Horn (niem. „róg”), początkowo używana wymiennie z pełną nazwą, a od XIX wieku do 1945 roku występująca wyłącznie[14].

Po 1945 roku pierwsi polscy osadnicy początkowo nazywali wieś Horn, Górniki i Złoty Róg[15]. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowych 12 listopada 1946[16].

Obecna nazwa Żabi Róg jest połączeniem przedwojennej nazwy Horn ("róg") z nazwą części wsi określanej Poggewinkel (dosłownie "żabi kąt, żabi zakątek"), która według podań miejscowych szczególnie obfitowała w żaby[17]. Na podobnej zasadzie utworzono nazwę wsi Niedźwiedzi Róg (niem. Bärenwinkel) nad jeziorem Śniardwy.

Do przedwojennej nazwy nawiązują miejscowe nazwy topograficzne: Horno (jeziorko, obecnie zarosłe) i Mały Horn (kolonia Żabiego Rogu nad jeziorem Narie, osada sąsiadująca z Bogaczewem, administracyjnie należąca do sołectwa Żabi Róg).

HistoriaEdytuj

W pobliżu wsi (dokładniej koło stacji kolejowej, osada Żabi Róg PKP, odnaleziono ślady po dwóch kurhanach z młodszej epoki brązu.

Wieś wymieniana w dokumentach w latach 1340–1343, kiedy to Zygfryd Sitten – główny szpitalnik i komtur elbląski – wydał przywilej na założenie karczmy, niejakiemu Jakubowi. W przywileju wyznaczono dwa lat wolnizny oraz roczną daninę w wysokości półtorej grzywny zwykłej monety i czterech gęsi rocznie. Budowa karczmy wskazuje, że w tym miejscu istniała wieś lub jakaś osada.

Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1353 r. przez komtura elbląskiego Ortolfa z Trewiru, który polecił wójtowi z Morąga założyć wieś czynszową na 60 włokach (ok. 538,65 ha) pod nazwą Guldindhorn. Zasadźca otrzymał 6 włók wolnych od daniny i urząd sołtysa. Na 54 włokach wyznaczono daninę w wysokości pół grzywny i dwóch kur od każdej włóki rocznie. Ponieważ nie wspomniano o wolniźnie, można wnioskować, że wieś lokowana była na terenie już zagospodarowanym (być może wcześniej była tu wieś na prawie pruskim). W przywileju lokacyjnym mieszkańcy otrzymali także prawo połowu ryb na własne potrzeby w sąsiadującym z wsią jeziorze (obecnie jezioro Żabie). Przywilej lokacyjny został odnowiony w 1420 r., z dodatkowym obciążeniem: sołtys. zobowiązany został do służby zbrojnej w pancerzu, a z włók czynszowych obowiązywało płużne i należność wartownicza oraz dziesięcina dla księdza we Florczakach.

Wieś była bardzo niszczona w czasie wojny w latach 1519–1521, jeszcze w 1543 r. aż 33 włoki ziemi leżało odłogiem, a jedynie 21 było uprawianych. Kolejne znaczne zniszczenia nastąpiły w czasie wojen szwedzkich – wieś nie była w stanie płacić żadnych danin przez dłuższy czas.

Na początku XVII w. we wsi było 16 chłopów, posiadających po 3 włoki. W 1782 r. w Żabim Rogu były 34 „dymy” (gospodarstwa domowe). W 1817 we wsi było 43 domów z 230 mieszkańcami, w 1858 – 70 domów i 495 mieszkańców. W roku 1939 we wsi było 223 gospodarstwa domowe i 769 mieszkańców. 349 osób utrzymywało się z rolnictwa lub leśnictwa, 244 z pracy w przemyśle lub rzemiośle, 61 osób utrzymywało się z pracy w handlu lub komunikacji. W tym czasie było 55 gospodarstw rolnych o powierzchni w granicach 0,5-5 ha, 22 gospodarstwa o areale 5-10 ha, 26 o areale 10-20 hai 14 o powierzchni w granicach 20-100 ha.

Jednoklasowa szkoła powstała w XVIII w. W 1939 r. była to już trzyklasowa szkoła z trzema nauczycielami, a uczęszczały do niej dzieci także z pobliskich Kretowin.

Osobliwością wsi była kamienista gleba, toteż o jej mieszkańcach utarło się w okolicy żartobliwe powiedzonko, że u nich „rosną” kamienie niczym ziemniaki.

Od 1945 w granicach Polski. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Zobacz teżEdytuj

W kulturzeEdytuj

O Żabim Rogu wspomniał Zbigniew Nienacki w swojej powieści dla młodzieży Pan Samochodzik i Niewidzialni. Prawdopodobnie Żabi Róg był też inspiracją dla nazwy miejscowości Złoty Róg, w której toczy się akcja wcześniejszej części Pan Samochodzik i Winnetou (Zbigniew Nienacki mieszkał w Jerzwałdzie – 50 km od Żabiego Rogu).

Osoby związaneEdytuj

  • Marek Książek (ur. 1951) – olsztyński dziennikarz, pisarz, satyryk i poeta urodzony w Żabim Rogu, gdzie też mieszkał do 1984 roku[18]

PrzypisyEdytuj

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Marian Biskup Wojna pruska, str. 29: "Ukształtowanie terenowe Prus powodowało, że już w XV wieku dzielono je na tak zwane Prusy Górne (Oberland), sięgające od linii dolnej Wisły do Pasłęki, i Prusy Dolne (Niederland) obejmujące nizinne obszary na Wschód od Pregoły (...).
  3. [OSR] I Wojna Światowa (1914-18r.) : Żabi Róg, www.rowery.olsztyn.pl [dostęp 2022-05-05].
  4. Tropem pewnej tablicy, Olsztyn24 [dostęp 2022-05-05] (pol.).
  5. a b Odkrywanie Żabiego Rogu, Olsztyn24 [dostęp 2022-05-05] (pol.).
  6. Historia szkoły | Szkoła Podstawowa im. Ireny Kwinto w Żabim Rogu. oficjalna strona [dostęp 2021-03-07]
  7. Polski Związek Unihokeja, www.polskiunihokej.pl [dostęp 2022-05-05] (pol.).
  8. Skarb - Żabianka Żabi Róg, www.90minut.pl [dostęp 2022-05-05].
  9. Fabryka Żabi Róg - strona klubu, fabrykazabirog.futbolowo.pl [dostęp 2022-05-05].
  10. Będą kumkać razem, Olsztyn24 [dostęp 2022-05-05] (pol.).
  11. Stacja Żabi Róg, Olsztyn24 [dostęp 2022-05-05] (pol.).
  12. Gustaw Leyding „Nazwy Fizjograficzne”, W: „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973.
  13. Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts, Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008, s.128
  14. Horn (Landkreis Mohrungen) – GenWiki, genwiki.genealogy.net [dostęp 2022-04-28].
  15. Marek Książek O tym jak żaby połknęły Złoty Róg, Okolice Ostródy 2010
  16. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  17. Morąg. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1973
  18. Marek Książek – LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR, leksykonkultury.ceik.eu [dostęp 2022-05-05].

BibliografiaEdytuj

  • Morąg. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1973
  • Pociąg do przeszłości - stacja Żabi Róg, wyd. Fundacja "Adsum", Żabi Róg 2008
  • Marek Książek O tym jak żaby połknęły Złoty Róg, Okolice Ostródy, Ostróda 2010

Linki zewnętrzneEdytuj