Żabieńcowce

Żabieńcowce (Alismatales Dumort.) – rząd roślin zielnych, wodnych lub błotnych należących do klasy jednoliściennych. Należą tu jedyne rośliny okrytonasienne występujące w morzach. W obrębie rzędu wyróżnia się 14 rodzin z 166 rodzajami i ok. 4,5 tysiąca gatunków. Do cech charakterystycznych przedstawicieli tej rodziny należą: brak mykoryzy (z wyjątkiem niektórych obrazkowatych), ziarna skrobi (amyloplasty) takiego samego typu jak u paprotników, pylniki umieszczone po zewnętrznej stronie nitki pręcikowej, komórki tapetum ameboidalne, szyjki słupka liczne, znamię zwykle suche, bielmo helobialne, zarodek i liścień duży, siewki z dobrze rozwiniętym hipokotylem i korzeniem. Znaczne różnice między rodzinami w budowie organów generatywnych związane są z przystosowaniem do różnych siedlisk, w szczególności kwiaty i kwiatostany uproszczone są u roślin podwodnych. U takich przedstawicieli występują też specyficzne przystosowania do zapylania pod wodą – wytwarzane są np. nitkowate ziarna pyłku, rośliny często rozmnażają się wegetatywnie[2].

Żabieńcowce
Ilustracja
Żabieniec babka wodna
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd żabieńcowce
Nazwa systematyczna
Alismatales R. Br. ex Bercht. & J. Presl
Přir. Rostlin: 271. Jan-Apr 1820
Aponogeton distachyos
Zantedeschia aethiopica

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Zwykle rośliny zielne (byliny, rzadko rośliny roczne[3]), kłączowe i zasiedlające środowisko wodne[4] (także morskie) lub bagienne[3].
Liście
Zazwyczaj naprzemianległe o równoległym lub łukowatym unerwieniu, zwykle z podstawą rozwiniętą w pochwy liściowe. Charakterystyczne są łuski śródpochwowe w kącie liści[4]. Liście pojedyncze lub złożone (u niektórych obrazkowatych), zwykle całobrzegie lub klapowane. Często zróżnicowane na nibyogonek liściowy i nibyblaszkę[3].
Kwiaty
Zebrane w szczytowy kwiatostan na długiej i bezlistnej osi[4] (kłos, kolba, grono, wiecha), czasem kwiaty pojedyncze. Podsadka czasem okazała, natomiast przysadek zwykle brak[3]. Kwiaty promieniste lub dwubocznie symetryczne, zwykle z trójlistkowymi okółkami listków okwiatu. Słupkowie apokarpijne z zalążkami umieszczonymi laminarnie[4]. Pręciki pojedyncze, trzy lub w dwóch okółkach po dwa, po trzy, rzadziej większa ich liczba, nawet do ok. 100. Nitki pręcików krótkie, zwykle wolne[3].
Owoc
Mieszek lub orzeszek[4], jagody lub torebki, czasem tworzące owoce zbiorowe[3]. W nasionach bielmo helobialne, zarodek duży i zielony[4].

SystematykaEdytuj

W różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczano tu różne rodziny. W systemie Reveala rząd obejmuje najbliżej spokrewnione rodziny żabieńcowatych i limnocharysowatych. Cronquist (1988) zaliczał tu także łączniowate (pomijając siostrzane dla nich żabiściekowate). W systemie APG II (2003) i APG III (2009) rząd ten został rozszerzony o bazalne rodziny obrazkowatych i kosatkowatych. W systemie APG III zrezygnowano z wyróżniania rodziny limnocharysowatych (Limnocharitaceae), obecnej jeszcze w APG II (jej utrzymywanie zmieniało żabieńcowate w takson parafiletyczny). W systemie APG IV (2016) wyodrębniono Maundiaceae (dla jednego rodzaju z dotychczasowej rodziny świbkowatych Juncaginaceae)[2][5].

Systematyka według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)Edytuj

Pozycja żabieńcowców Alismatales w obrębie kladu jednoliściennych[2]

tatarakowce Acorales




żabieńcowce Alismatales




Petrosaviales





pochrzynowce Dioscoreales



pandanowce Pandanales





liliowce Liliales




szparagowce Asparagales




arekowce Arecales




wiechlinowce Poales




komelinowce Commelinales



imbirowce Zingiberales











Podział żabieńcowców na rodziny z ich powiązaniem filogenetycznym[2]
żabieńcowce

obrazkowate Araceae




kosatkowate Tofieldiaceae






żabiściekowate Hydrocharitaceae



łączniowate Butomaceae




żabieńcowate Alismataceae





bagnicowate Scheuchzeriaceae




onowodkowate Aponogetonaceae




świbkowate Juncaginaceae




Maundiaceae





posydoniowate Posidoniaceae




rupiowate Ruppiaceae



bałwanicowate Cymodoceaceae






zosterowate Zosteraceae



rdestnicowate Potamogetonaceae











System Reveala (2007)Edytuj

James L. Reveal jako współtwórca systemu APG II dzieli taksony analogicznie do przedstawionych wyżej powiązań filogenetycznych, jednak definiuje wąsko rząd i niektóre rodziny w jego obrębie. Rząd żabieńcowców (według ujęcia APG II i APW) podnosi do rangi podklasy Alismatidae Takht. i dzieli na 5 rzędów: tatarakowce (Acorales), obrazkowce (Arales), kosatkowce (Tofieldiales), rdestnicowce (Potamogetonales) i żabiściekowce (Alismatales)[6].

Pozycja systematyczna rzędu

Gromada: rośliny naczyniowe (Tracheophyta), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa okrytonasienne (Magnoliopsida Brongn.), podklasa Alismatidae Takht., nadrząd Aranae Thorne ex Reveal, rząd żabieńcowce Alismatales R. Br. ex Bercht. & J. Presl.

Podział rzędu

System Takhtajana (2009)Edytuj

W systemie Armena Tachtadżiana z 2009 rząd Alismatales obejmował tylko dwie rodziny – żabieńcowate Alismataceae i limnocharysowate Limnocharitaceae. Rząd klasyfikowany był do nadrzędu Alismatanae wspólnie z rzędami Hydrocharitales i rdestnicowców Potamogetonales, tak że nadrząd obejmował wszystkie rośliny klasyfikowane do rzędu Alismatales w ujęciu systemów APG[7].

System Cronquista (1981)Edytuj

Pozycja rzędu w systemie

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), klasa: jednoliścienne Liliopsida, podklasa: Alismatidae, rząd: żabieńcowce Alismatales.

Podział rzędu

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero, Dennis P. Gordon, Thomas M. Orrell, Nicolas Bailly, Thierry Bourgoin, Richard C. Brusca, Thomas Cavalier-Smith, Michael D. Guiry, Paul M. Kirk. A Higher Level Classification of All Living Organisms. „PLOS ONE”. 10(6): e0130114, 2015. DOI: 10.1371/journal.pone.0119248. 
  2. a b c d e Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2021-01-24].
  3. a b c d e f Jan Thomas Johansson: Alismatales R. Br. ex Bercht. et J. Presl. W: The Phylogeny of Angiosperms [on-line]. [dostęp 2020-10-16].
  4. a b c d e f Cole T.CH. i inni, Filogeneza roślin okrytozalążkowych – Systematyka Roślin Kwiatowych, Polskie tłumaczenie/Polish version of (2018) Angiosperm Phylogeny Poster – Flowering Plant Systematics, 2018.
  5. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
  6. James L. Reveal: Classification of extant Vascular Plant Families - An expanded family scheme (ang.). Department of Plant Biology, Cornell University. [dostęp 20 stycznia 2009].
  7. Armen Takhtajan: Flowering Plants. 978-1-4020-9608-2: Springer, 2009, s. 605.