Żmigród

miasto w województwie dolnośląskim
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie dolnośląskim. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.

Żmigród (niem. Trachenberg, dawna polska nazwa: Straburek[2] lub Stramburek[3]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzekami Baryczą i Sąsiecznicą.

Żmigród
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama Żmigrodu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Żmigród
Aglomeracja wrocławska
Prawa miejskie 1253
Burmistrz Robert Lewandowski (od 2008)
Powierzchnia 9,49 km²
Wysokość 85 – 103[potrzebny przypis] m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

6443[1]
678,9 os./km²
Strefa numeracyjna 71
Kod pocztowy 55-140
Tablice rejestracyjne DTR
Położenie na mapie gminy Żmigród
Mapa konturowa gminy Żmigród, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Żmigród”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Żmigród”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Żmigród”
Położenie na mapie powiatu trzebnickiego
Mapa konturowa powiatu trzebnickiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Żmigród”
Ziemia51°28′13″N 16°54′18″E/51,470278 16,905000
TERC (TERYT) 0220064
SIMC 0987503
Urząd miejski
pl. Wojska Polskiego 2-3
55-140 Żmigród
Strona internetowa

PołożenieEdytuj

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km²[4].

Obszar miasta jest położony na wysokości od 85 do 103 m n.p.m.[potrzebny przypis]

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego, obecnie jest jednym z miast aglomeracji wrocławskiej.

NazwaEdytuj

Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza „gród żmij[5]. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu „Żmijgród” podając jej znaczenie „von żmija – Schlange und gród – Burg[5]. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond[6]. Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155, gdzie jest mowa o villa super vadum Zunigrod[7]. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 Zmigrod oraz z 1358 Smigrod[5]. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na „Schmiegrode[5], a później na „Trachenberg”.

Niemcy wywodzili nazwę miasta od średnio-wysoko-niem. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznaczające smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322).

HistoriaEdytuj

 
Wieża zamkowa w Żmigrodzie

Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę (obecny Żmigródek). Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819. Od południa była to Brama Wrocławska, od północy Brama Polska. W latach 1294-1312 miasto było własnością księstwa głogowskiego, a następnie oleśnickiego. Po wygaśnięciu linii książąt oleśnickich w 1492 przeszło we władanie króla czeskiego Władysława Jagiellończyka, który dwa lata później sprzedał je z okolicznymi dobrami Zygmuntowi Kurzbachowi, powstał wówczas baronat żmigrodzki[8].

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegany. Od 1592 Żmigród należał do Schaffgotschów, od 1641 do Hatzweldów. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstenssona[9]. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora von Hatzfeldta. W 1691 wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[10]. Miasto było niszczone przez wojny i pożary[8].

W 1813 w barokowym pałacu Hatzfeldów doszło do spotkania króla Prus Fryderyka Wilhelma III z cesarzem Rosji Aleksandrem I, podczas którego podpisano protokół trachenberski(ang.) (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonapartego[11][9].

23 stycznia 1945 sowiecki XI Korpus Pancerny 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Leluszenki zdobył Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

W 1996 uruchomiono Tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa, na który wjeżdża się ze stacji Żmigród.

GospodarkaEdytuj

W okresie PRL w mieście funkcjonowało szereg zakładów produkcyjnych w tym m.in. roszarnia lnu oraz filia wrocławskiego „Pafawagu[12]. Po transformacji ustrojowej część zakładów postawiona została w stan upadłości.

TurystykaEdytuj

Żmigród należy do Stowarzyszenia Gmin Turystycznych Wzgórz Trzebnickich i Doliny Baryczy, które promuje lokalne atrakcje i zachęca turystów do korzystania ze szlaków rowerowych, pensjonatów, restauracji, kąpielisk, basenów, łowisk wędkarskich i innych atrakcji turystycznych.

ZabytkiEdytuj

 
Kościół pw. Świętej Trójcy, z 1599
 
Poewangelicki kościół filialny pw. Stanisława Kostki, z lat 1854–1861

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[13]:

inne zabytki:

  • wieża ciśnień
  • nadbarycki park z cennym starodrzewem
  • figura św. Jana Nepomucena
  • kapliczka
  • zabytkowe kamieniczki
  • kolumna Maryjna.

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

DemografiaEdytuj

Piramida wieku mieszkańców Żmigrodu w 2014 roku[15].
 

AdministracjaEdytuj

Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-15].
  2. Straburek, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XI: Sochaczew – Szlubowska Wola, Warszawa 1890, s. 379.
  3. Wilh. Pokorny, Adam Tomaszewski, Mapa Polski, Lwów: Księgarnia Polska Bernarda Połonieckiego, 1921.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. a b c d Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 188.
  6. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 460.
  7. Henryk Łowmiański. Przemiany feudalne wsi polskiej do 1138 r.. „Przegląd Historyczny”. 1974 (tom 65 zesz. 3). s. 453. ISSN 0033-2186 (pol.). 
  8. a b Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 439.
  9. a b Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński: Polska. Najciekawsze zamki. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 59. ISBN 83-7200-871-X.
  10. Dorota Borowicz, Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33, ISBN 83-229-2569-7, OCLC 69318732.
  11. Żmigród. Protokół trachenberski. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2012-02-16].
  12. Praca zbiorowa: Hasło Żmigród w: Mały przewodnik po Polsce. Warszawa: 1980, s. 353.
  13. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 181. [dostęp 2014-02-01].
  14. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04].
  15. Żmigród w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-06] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  16. zmigrod.com.pl.

Linki zewnętrzneEdytuj