Żnińska Kolej Powiatowa

kolej wąskotorowa, obecnie linia turystyczna

Żnińska Kolej Wąskotorowalinia wąskotorowa o rozstawie toru 600 mm w województwie kujawsko-pomorskim łącząca Żnin przez Wenecję i Biskupin z Gąsawą z sezonowym ruchem turystycznym, a dawniej sieć linii kolejowych w obecnym powiecie żnińskim.

Żnińska Kolej Wąskotorowa
Gąsawa - Żnin Wąskotorowy
Mapa przebiegu linii kolejowej
Dane podstawowe
Zarządca Muzeum Ziemi Pałuckiej
Długość 12 km
Rozstaw szyn 600 mm
Zdjęcie LK
Stacja Żnin Wąskotorowy
Historia
Rok otwarcia 1972
Portal Transport szynowy
Na trasie kolei w sierpniu 1991
Skład kolei na trasie z Wenecji do Biskupina

HistoriaEdytuj

Powstanie i rozbudowa sieciEdytuj

Zbudowana w 1894, pierwotnie wiodła ze Żnina w 3 kierunkach, do miejscowości:

Zaletą stosowania toru o szerokości 600 mm były niskie koszty budowy i eksploatacji oraz łatwość budowy w trudnych warunkach terenowych, takich jakie stwarza pagórkowaty teren Pałuk. W 1930 linię do Obiecanowa wydłużono o 2 km odcinek, łączący tę miejscowość i pobliskie Żużoły[3]. W 1938 zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich na trasie Rydlewo-Ostrówce. Po kilku latach przewozy pasażerskie wznowiono (1943)[2].

Likwidacja linii i współczesnośćEdytuj

W czasach PRL, jak większość linii kolei wąskotorowych, tak i ta powoli była zamykana przez PKP. W 1962 kursy osobowe kolejki całkowicie zlikwidowano[4]. Dziesięć lat później (1972) rozebrano dwa odcinki Kolei Żnińskiej: 5,7 km Sarbinowo-Ośno[1] i 2 km Obiecanowo-Żużoły[3]. W 1978 całkowicie zdemontowano 9 km odcinek łączący Rydlewo i Ostrówce[2]. W 2014 przywrócono do eksploatacji około 1 kilometra linii Żnin-Obiecanowo na odcinku Żnin Wąsk-Park Miejski. W 2015 roku na tym odcinku odbyła się Żnińska Parada Parowozów[5].

Otwarcie w 1972 Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji skłoniło jednak PKP do uruchomienia linii turystycznej na trasie Żnin-Wenecja-Biskupin-Gąsawa (na odcinku Żnin Wąskotorowy - Biskupin Odcinek linii kolejowej Żnin Wąskotorowy - Ośno Wąskotorowe i odcinku Biskupin Odcinek - Gąsawa linii kolejowej Biskupin Odcinek - Grochowiska Szlacheckie), która nosiła wówczas nazwę Żnińska Kolej Dojazdowa. W 1993 roku przewiozła 89 943 osoby, w 1994: 114 817, w 1995: 125 557[6]. W 2002 władze powiatu wspólnie z gminą Gąsawa przejęły 12-kilometrową linię wąskotorową Żnin–Gąsawa[7]. Jej nazwa została zmieniona na Żnińska Kolej Powiatowa i pod taką nazwą kolejka funkcjonuje nadal, na tej samej trasie. W roku 2000 kolej przewiozła 81 tysięcy osób, w 2001 – 71 tysięcy, a w 2002 – 93 tysiące[7].

Od 12 czerwca 2009 większościowym udziałowcem Żnińskiej Kolei Dojazdowej Sp. z o.o. jest NFI Magna Polonia. Fundusz objął 62,07% udziałów firmy. Jest to pierwsza sprywatyzowana kolej wąskotorowa w Polsce.

W roku 2016 odbywał się ruch sezonowy (30 kwietnia do 31 sierpnia oraz we wrześniu podczas Festynu Archeologicznego w Biskupinie). Istnieje również możliwość wykupienia przewozu od września do kwietnia[8].

Ponieważ dotychczasowa forma organizacyjno-prawna działania spółki okazała się nieefektywna (pojawiło się niebezpieczeństwo likwidacji przewozów), 24 stycznia 2014 w Żninie podpisano porozumienie na rzecz zapewnienia dalszego funkcjonowania ŻKP, którego sygnatariuszami zostały Urząd Marszałkowski w Toruniu oraz pozostałe samorządy będące współudziałowcami spółki. W myśl tego dokumentu działalność Żnińskiej Kolei Powiatowej odbywać się ma w ramach funkcjonowania Muzeum Kolei Wąskotorowej w Wenecji (oddziału Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie[9]), któremu spółka wydzierżawi tabor oraz elementy infrastruktury kolejowej. W kolejnej fazie planowane jest zbycie części majątku spółki na rzecz muzeum. Jednocześnie Urząd Marszałkowski w Toruniu oraz pozostałe samorządy będą wspierać finansowo gminę Żnin jako organ prowadzący muzeum, w ramach którego Żnińska Kolej Powiatowa będzie funkcjonować[10].

Uchwałą z dnia 30 kwietnia 2020 Rada Gminy podjęła decyzję o zmianie nazwy z Żnińska Kolej Powiatowa na Żnińska Kolej Wąskotorowa.[11]

Linie kolejoweEdytuj

Linia kolejowa Długość całkowita (km) Długość obecna (km)
Żnin Wąskotorowy - Ośno Wąskotorowe 31,8 7,6
Biskupin Odcinek - Grochowiska Szlacheckie ~13 4,3
Rydlewo - Ostrówce ~9 0
Żnin Wąskotorowy - Żużoły ~18 ok. 1
Uścikowo - Wola ~6 0

Kolejka jako atrakcja turystycznaEdytuj

W posiadaniu Żnińskiej Kolei Wąskotorowej jest jedyny zbudowany czynny egzemplarz parowozu Px38, nazywany "Leon". Lokomotywa ta jest wykorzystywana na trasie kolejki podczas Festiwalu Archeologicznego w Biskupinie lub może też zostać wynajęta za dopłatą, do kursu na zamówienie.

Kolejka stanowi ważny element na pałuckim odcinku Szlaku Piastowskiego. Obecnie w sezonie turystycznym kursuje 6 pociągów pasażerskich w ciągu dnia, stanowiąc dużą atrakcję turystyczną w skali kraju.[potrzebny przypis]

Przy stacji Wenecja Muzeum znajduje się Muzeum Kolei Wąskotorowej; przy stacji w Biskupin Wykopaliska znajduje się stanowisko archeologiczne.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Ogólnopolska Baza Kolejowa: Historia linii Żnin-Ośno. [dostęp 10 marca 2010].
  2. a b c Ogólnopolska Baza Kolejowa: Historia linii Rydlewo-Ostrówce. [dostęp 10 marca 2010].
  3. a b c Ogólnopolska Baza Kolejowa: Historia linii Żnin-Obiecanowo. [dostęp 10 marca 2010].
  4. http://www.webcitation.org/j [dostęp: 2010-11-30]
  5. Nostalgia Za Parą: Zlot Miłośników Kolei Wąskotorowych w Żninie i Parada Parowozów w Wolsztynie - majówka 2015. 2015-05-19. [dostęp 2015-09-08].
  6. M.M.. Rekordy. „Świat Kolei”. 2/1996, s. 6. EMI-PRESS. ISSN 1231-1804. 
  7. a b M. Malczewski: Żnińska Kolej Powiatowa, "Świat Kolei" nr 3/2003, s. 6
  8. Żnińska Kolej Powiatowa, rozkład jazdy. [dostęp 2016-09-01].
  9. Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie. [dostęp 2016-09-01].
  10. Samorządy przejmują Żnińską Kolej Powiatową
  11. Żnińska Kolej Wąskotorowa - Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie, muzeumznin.pl [dostęp 2020-09-16].

Linki zewnętrzneEdytuj