Otwórz menu główne

Żydokomunastereotyp o podłożu antysemickim wynikający ze spiskowej teorii dziejów, według której „Żydzi i kierowany przez nich ośrodek dyspozycyjny dążą do zapanowania nad światem” (zob. Protokoły mędrców Syjonu)[1].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pojęcie to pojawiło się w Rosji (RFSRR, późniejszym ZSRR) na przełomie drugiego i trzeciego dziesięciolecia XX wieku, w związku z przypisywaniem Żydom rzekomego kierowania ruchem komunistycznym. Określenie to zdobyło popularność wśród przeciwników bolszewików (białych) w czasie wojny domowej w Rosji (1917–1922), a potem rosyjskiej białej emigracji[2].

Dane statystyczne przedstawione w Kongresie Stanów Zjednoczonych przez senatora stanu Utah Williama Henry Kinga w 1924 roku dotyczące partii bolszewików przeczą tym twierdzeniom - na 376 693 członków partii bolszewików było 19 564 Żydów, co stanowiło 5,2% ogółu[3][4].

Stereotyp „żydokomuny” został rozpowszechniony jako antybolszewicka propaganda w czasie wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) i był później obecny w okresie międzywojennym, mimo tego, że tylko 2-7% polskich Żydów głosowało na partię komunistyczną i jej fronty[5].

 
Plakat propagandowy z okresu wojny polsko-bolszewickiej (1919)

W latach dwudziestych termin (np. niem. Jüdischer Bolschewismus, „żydobolszewizm”) zdobył popularność na świecie i stał się jednym z ważniejszych elementów ideologii i propagandy nazistowskiej (zob. Protokoły mędrców Syjonu a nazizm)[6][7].

W Polsce określeniem „żydokomuna” posługiwała się w swej propagandzie Narodowa Demokracja już w 1920[8]

 
Pikieta studentów-członków ONR z antyżydowskimi transparentami (m.in. Śmierć żydo-komunie) na Bramie Głównej Uniwersytetu Warszawskiego (1936)

Slogan używany też był jako nazwa grupy lub organizacji lewicowej o prawdziwej lub rzekomej przewadze Żydów we władzach. Przypisywana Komunistycznej Partii Polski, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa.

Udział niektórych polskich Żydów w ruchu komunistycznym w Polsce oraz współpraca z NKWD i władzami sowieckimi wzmocniły stereotyp „żydokomuny” wśród mieszkańców okupowanej wschodniej Polski[9][10][11][12][13][14].

Udział Żydów na eksponowanych stanowiskach we władzach oraz w organach bezpieczeństwa w PRL przyczynił się do pogłębienia tego stereotypu w okresie powojennym[1]. Według danych administracyjnych, 167 osób, czyli 37,1% kierowniczej kadry Resortu Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944–1956 w PRL stanowili Żydzi i osoby pochodzenia żydowskiego[15][16][17][7].

Ilu Żydów było w NKWD i w innych aparatach represji? Nie było ich tak dużo, a rozkazy wydawali nie Żydzi — ale partyjni aparatczycy innych narodowości. Na terytoriach, gdzie doszło do podwójnej okupacji miało miejsce dwukrotne przyjście nowej władzy. Poszkodowani przez poprzednie władze zawsze szukają winnego i jest nim najsłabszy element. Tak padło na Żydów.
— Alvydas Nikžentaitis, pracownik Instytutu Historii Litwy, Program „Intermarium”, Biełsat

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Rafał Żebrowski: żydokomuna. jhi.pl. [dostęp 2019-03-02].
  2. Philip Mendes, „Jews, Antisemitism and Communism: A Self–Fulfilling Prophecy”, Australian Journal of Jewish Studies 18 (2004) 79-96
  3. William Henry King: Conditions in Russia: Speech of Hon. William H. King, a Senator from the State of Utah, Delivered in the Senate, January 22 and April 24, 1924 (ang.). [dostęp 2018-11-18]. Cytat: Rosjanie 270,409 72,00% Ukraińcy 22,078 5,88% Białorusini 5,583 1,47% Litwini 9 512 2.53% Gruzini 7,378 1,90% Żydzi 19,564 5.20% Turko-Tatarzy 6,534 1,72% Ormianie 3 828 1.02% Polacy 5 649 1,50% Litwini 1 472 0.39% Niemcy 2 217 0.59% Osetyjczycy (Północny Kaukaz) 1 699 1,47% Kirgizowie (południowe uralskie stepy) 4 946 1.32% Uzbecy (Południowe Uralskie Stepy) 2043 0.54% Turkmeni 1000 0.27% Estończycy 1,964 0.53% Mordva (Górna Wołga) 1,632 0.43% Czuwas (Górna Wołga) 1,054 0.28% Finowie 938 0.25% Persowie 709 0.19% Węgrzy 533 1.14%
  4. 68TH CONGRESS, 1st Session SENATE DOCUMENT No. 126 CONDITIONS IN RUSSIA SPEECH OF HON. WILLIAM H. KING A SENATOR FROM THE STATE OF UTAH DELIVERED IN THE SENATE JANUARY 22 AND APRIL 24, 1924 PRESENTED BY MR. LODGE MAY 26,1924 Ordered to be printed WASHINGTON GOVERNMENT PRINTING OFFICE 1924
  5. Alvin H. Rosenfeld, Resurgent Antisemitism: Global Perspectives, Indiana University Press, 19 czerwca 2013, s. 218-220, ISBN 978-0-253-00890-9.
  6. André Gerrits, The Myth of Jewish Communism: A Historical Interpretation, Peter Lang, 2009, s. 15 i nast.
  7. a b Intermarium: Historyk z Izraela: Fakt współpracy Żydów z sowieckimi władzami nie podlega dyskusjom [dostęp 2018-06-08] (pol.).
  8. Bożena Keff, Antysemityzm. Niezamknięta historia, 2013, s. 223.
  9. Jews in Poland: A Documentary History Paperback by Iwo Pogonowski
  10. Piotrowski, Tadeusz. Poland’s Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide in Second Republic, 1918-1947.Chapter 3. Jewish Collaboration. page 35
  11. Richard J. Evans. The Third Reich at War. Penguin, 2008 - History - 926 pages. page 46
  12. Polish Film and the Holocaust: Politics and Memory By Marek Haltof. page 18
  13. Thoughts of Professor Tomasz Strzembosz on Professors Gutman’s Diary Professor Tomasz Strzembosz
  14. Mark Paul. Polish-Jewish Relations in Soviet-Occupied Eastern Poland, 1939–1941.
  15. Krzysztof Szwagrzyk: Aparat Bezpieczeństwa w Polsce Kadra kierownicza Tom I 1944–1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2005, s. 59. ISBN 83-89078-94-5. Aparat Bezpieczeństwa w Polsce Kadra kierownicza Tom I 1944–1956
  16. profesor Krzysztof Szwagrzyk: Twarze bezpieki w PRL w latach 1944–1956. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2005. ISBN 83-89078-94-5. Cytat: Tabela 1. Narodowość i przynależność służbowa kierowniczej kadry RBP/MBP w latach 1944–1954 Narodowość i przynależność służbowa Liczba osób Udział proc. polska 221 49,1% żydowska 167 37,1% oficerowie radzieccy 46 10,2% ukraińska 5 1,1% białoruska 4 0,9% rosyjska 1 0,2% inne222 4 0,9% brak danych 2 0,5% Razem 450 100.
  17. Krzysztof Szwagrzyk: Żydzi w kierownictwie UB. Stereotyp czy rzeczywistość?. s. 41.

BibliografiaEdytuj