Ї

litera cyrylicy

Ї, Її (ukr. ji) – litera alfabetu ukraińskiego oznaczająca dwugłoskę [ji], odpowiadająca więc dokładnie teoretycznemu dwuznakowi ЙІ. Jest kontynuacją analogicznej litery starocyrylickiej. Litera ta powstała przez umieszczenie nad literą І – zgodnie z grecką praktyką – dierezy dla zaznaczenia, że litera ta w pozycji po samogłosce powinna być wymówiona jako [i], a nie zredukowana do [j]. W języku ukraińskim w takim połączeniu nastąpiło przejście [i] w [ji] i takiego też znaczenia nabrał znak Ї.

Ї
Ilustracja
Informacje podstawowe
Majuskuła Ї
Minuskuła ї
Podstawowe pismo cyrylica
Pochodzenie
Znak diakrytyczny diereza
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Wymowa [ji] w pozycji po samogłosce jest powszechna w językach słowiańskich – por. polskie zbroi [zbrɔji]. Jednakże na piśmie opozycja I - JI (Ї) występuje wyłącznie w językach czeskim, słowackim i ukraińskim, natomiast języki polski, białoruski i rosyjski do oznaczenia obu dźwięków [i] i [ji] używają tego samego znaku I (И).

Znak ten przeszedł do cyrylicy z głagolicy, znak (ižica), to litera z głagolicy, odpowiednik głosek jy, których wydźwięk zachowany został jedynie w języku ukraińskim i jest reprezentowany poprzez znak Ї.

W starej (XIX-XX w.) pisowni zachodnioukraińskiej litera Ї mogła występować również po spółgłosce, zastępując wówczas teoretyczny dwuznak ЬІ i oznaczając i zmiękczające[1]. W dialektach zachodnioukraińskich występowała wówczas bowiem fonetyczna różnica między i zmiękczającym (pochodzącym głównie z dawnych ě, e) a i niezmiękczającym (pochodzącym z dawnego o), które oznaczano literą І[2]. Ponieważ na wschodzie Ukrainy opozycja ta wówczas już nie występowała, kompromisowa ortografia z 1928 r. wykluczyła takie zastosowanie litery Ї. Na skutek upowszechniania normy ogólnonarodowej, obecnie rozróżnienie to jest w zaniku również na Ukrainie Zachodniej.

KodowanieEdytuj

ZnakЇї
Nazwa w UnikodzieCyrillic Capital Letter Yi[3]Cyrillic Small Letter Yi[4]
Kodowaniedziesiętnieszesnastkowodziesiętnieszesnastkowo
Unikod1031U+04071111U+0457
UTF-8208 135d0 87209 151d1 97
Odwołania znakowe SGMLЇЇїї
Macintosh Cyrillic186BA187BB
ISO 8859-5167A7247F7
Windows-1251175AF191BF
Code page 866244F4245F5
Code page 8551418D1408C
KOI8-U183B7167A7

PrzypisyEdytuj

  1. Желехівка (ukr.). [dostęp 2016-01-12].
  2. Як сто років тому мова об'єднала схід і захід (ukr.). [dostęp 2016-01-12].
  3. Cyrillic Capital Letter Yi. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-16].
  4. Cyrillic Small Letter Yi. unicode-table.com. [dostęp 2018-08-16].

Zobacz teżEdytuj