10 Dywizjon Artylerii Konnej (II RP)

10 Dywizjon Artylerii Konnej (10 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

10 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

9 kwietnia 1922

Rozformowanie

kwiecień 1937

Tradycje
Święto

15 września

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Witold Poray-Kuczewski

Ostatni

ppłk Jan Woźniakowski

Organizacja
Dyslokacja

garnizon Jarosław

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

artyleria

Podległość

10 Brygada Kawalerii

Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej

Geneza Edytuj

Dywizjon został sformowany po wojnie polsko-bolszewickiej i udziału w niej nie miał. Jednak poszczególne baterie, z których dywizjon powstał – posiadały już swoje tradycje bojowe w ramach dywizjonów artylerii konnej, do których należały przed przybyciem do Jarosławia.

1 kwietnia 1922 Minister Spraw Wojskowych rozkazał sformować na terenie Okręgu Korpusu Nr X[1] w garnizonie Jarosław 10 dywizjon artylerii konnej[2]. 11 kwietnia 1922 roku przybyło do Jarosławia 2 oficerów, 12 podoficerów, 97 kanonierów i 131 koni z 3 baterii 7 dywizjonu artylerii konnej. Trzy dni później kolejnych 3 oficerów, 8 podoficerów, 72 kanonierów i 90 koni z 3 baterii 1 dywizjonu artylerii konnej. 22 kwietnia w garnizonie stawiło się następnych 3 oficerów, 9 podoficerów, 87 szeregowych i 128 koni z 1 baterii 8 dywizjonu artylerii konnej. Pierwszym dowódcą i jednocześnie organizatorem był ppłk Witold Poray-Kuczewski, a adiutantem ppor. Władysław Grzębski. Dowódcami baterii zostali:

  • 1 baterii (eks-3/7 dak)[3] – kpt. Michał Śliwiński,
  • 2 baterii (eks-3/1 dak)[3] – por. Józef Szilagyi,
  • 3 baterii (eks-1/8 dak)[3] – kpt. Karol Jankowski.

3 lipca 1924 roku 3 bateria odeszła do Lwowa, wchodząc w skład nowo formowanego 13 dywizjonu artylerii konnej. Odeszli: d-ca 3 baterii – kpt. Władysław Brzozowski, oficerowie - por. A. Bensdorff, por. J. Dłużniewski, chor. I. Argasiński, 3 podoficerów, 83 szeregowych i 122 konie.

Skład dywizjonu Edytuj

  • dowództwo
    • sztab dowódcy dywizjonu
    • sekcja administracyjno-taborowa
  • 3 baterie
    • dowództwo baterii
    • sekcja łączności
    • oddział zwiadowczy
    • 2 plutony ogniowe
    • sekcja administracyjno-taborowa
  • kadra baterii zapasowej

Etat pokojowy z 1924 roku przewidywał 428 żołnierzy (w tym 17 oficerów). Dowódca dywizjonu artylerii konnej (na prawach dowódcy pułku), podlegał bezpośrednio dowódcy X Brygady Jazdy, do której organizacyjnie dywizjon należał (wraz z 20, 22 i 24 Pułkiem Ułanów). Dowódca kadry baterii zapasowej dywizjonu podlegał bezpośrednio szefowi artylerii Okręgu Korpusu nr X w Przemyślu. Zasady organizacji służby sanitarnej, weterynaryjnej i gospodarczej były analogiczne jak w pułkach jazdy i piechoty.

W październiku 1933 roku dywizjon przeniesiono do Rzeszowa, do koszar kawaleryjskich Poniatowskiego przy ul. Lwowskiej. W związku z kilkukrotną reorganizacją dużych jednostek kawalerii dokonywano różnych zmian w etacie dywizjonu. I tak w 1935 roku dywizjon otrzymał organizację typu I. Skład wyglądał następująco:

  • dowództwo
  • kwatermistrzostwo
  • pluton łączności
  • pluton gospodarczy
  • 2 baterie (w składzie 10 BK pozostały 2 pułki kawalerii).

W wyniku kolejnej reorganizacji 10 Brygady Kawalerii, przeprowadzonej w kwietniu 1937 roku, dywizjon został rozformowany. 1 bateria przemianowana została na 4. baterię 13 dak i w maju 1938 roku przeniesiona do Brodów. 2 bateria została przemianowana na 4. baterię 11 dak i przeniesiona do Bydgoszczy.

Uzbrojenie Edytuj

 
Działownia oddziałów artylerii

Dywizjon wyposażony był w rosyjskie armaty 75 mm wz. 02/26. Uzbrojenie strzeleckie stanowiły karabiny Mosin, w połowie lat trzydziestych zastąpione karabinami wz. 1898a. Wymieniono również ckm Hotchkiss wz. 1925 na Maxim wz. 1910/1928.

Symbole dywizjonu Edytuj

Sztandar

W związku z rozformowaniem, dywizjon nie zdążył otrzymać sztandaru.

Święto

Święto dywizjonu obchodzone było w dniu 15 września[4], począwszy od 1925, w rocznicę zwycięskich walk na froncie bolszewickim, zakończonych zdobyciem Sejn i Chodorowa wraz z 1 Brygadą Jazdy. Ponadto stan osobowy jednostki obchodził 3 sierpnia święto artylerii konnej[5].

Odznaka pamiątkowa

Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów. Odznaka miała kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych emalią białą z pozłacanymi datami 1809 i 1918. Na środek krzyża nałożony został orzeł srebrny, oksydowany, w koronie pozłacanej, trzymający w szponach pozłacane, skrzyżowane lufy armatnie z gorejącą bombą. Pod lufami proporczyk emaliowany artylerii konnej, czarno-amarantowy (od 1926 czarno-szkarłatny)[6].

Barwy artylerzystów konnnych
Grafika Opis
  Łapka ciemnozielona, wypustka karmazynowa[7]
  Od 14 lipca 1920 proporczyk czarno-amarantowy[8][9]
  Od 4 sierpnia 1927 proporczyk czarno-szkarłatny[10][11]
  Otok na czapkach – czarny (oficerowie aksamitny, szeregowi sukienny)[12][13]
  Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa
Naramiennik numer porządkowy dywizjonu „10”
Żurawiejki
Osobny artykuł: Żurawiejka.
Ciężkie muszą być przeszkody
bowiem jestem bardzo młody
po każdej zwrotce:
Lance do boju, szable w dłoń
bolszewika goń, goń, goń!

Kadra dywizjonu Edytuj

Dowódcy dywizjonu
Zastępcy dowódcy dywizjonu
  • kpt. art. Michał Śliwiński (od 20 I 1923[21])
Oficerowie i żołnierze dywizjonu
Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 10 Dywizjonu Artylerii Konnej.

Kawalerowie Virtuti Militari Edytuj

Żołnierze 3 baterii 1 dywizjonu artylerii konnej odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[22]

 
Order Virtuti Militari
ppor. Józef Bogdański
ppor. Stanisław Dembiński
bomb. Bolesław Frelek
ogn. Roman Kozłowski
por. Kazimierz Leśniewski
mjr Czesław Makowski
kan. Stefan Ochorowicz
kan. Władysław Prosowski
kpr. Antoni Skrzynecki
ppor. Władysław Zawadzki

Żołnierze dywizjonu – ofiary zbrodni katyńskiej Edytuj

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[23]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Klozenberg Seweryn[24] podporucznik rezerwy lekarz praktyka w Łodzi Charków
Komplikowicz Bronisław[25] porucznik rezerwy Katyń
Kopecki Adam Edward[26] podporucznik rezerwy ziemianin Charkow

Przypisy Edytuj

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  2. Rozkaz L.dz. 1901/1020. Art. Org. Mob. Ministra Spraw Wojskowych z dnia 1 kwietnia 1922 r.
  3. a b c Giętkowski 2001 ↓, s. 66.
  4. Galster 1975 ↓, s. 93.
  5. Kołodkiewicz-Wołodkiewicz 1931 ↓, s. 18.
  6. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 291.
  7. Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 27 z 3 VIII 1920, poz. 636.
  9. Dz. Rozk. 27/20 poz. 636
  10. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 22 z 4 VIII 1927, poz. 268.
  11. Galster 1975 ↓, s. 153.
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 II 1928, poz. 66.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 6 z 24 II 1928
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 14 lutego 1924 roku, s. 66.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 24 kwietnia 1925 roku, s. 220.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 31 maja 1925 roku, s. 294.
  17. Kołodkiewicz-Wołodkiewicz 1931 ↓, s. 6, dowództwo objął 5 czerwca 1925 roku.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 81.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  20. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 20 stycznia 1923 roku, s. 64.
  22. Kołodkiewicz-Wołodkiewicz 1931 ↓, s. 20.
  23. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  24. Księgi Cmentarne – wpis 5760.
  25. Księgi Cmentarne – wpis 1641.
  26. Księgi Cmentarne – wpis 5836.

Bibliografia Edytuj