Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy 10 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Polskiego. Zobacz też: 10 Pułk Piechoty.

10 Pułk Piechoty Liniowej – polski pułk piechoty okresu powstania listopadowego.

10 Pułk Piechoty Liniowej
Historia
Państwo  Królestwo Polskie
Sformowanie 1831
Rozformowanie 1831
Tradycje
Rodowód 2 Pułk Województwa Krakowskiego
Kontynuacja 10 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy mjr Spytek Jordan
Działania zbrojne
powstanie listopadowe
Organizacja
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 3 Dywizja Piechoty – VI 1831
Żołnierze 10 pułku piechoty
Piotr Wysocki 29 listopada 1830 r. według sztychu Jana Nepomucena Żylińskiego

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Po abdykacji Napoleona car Aleksander I wyraził zgodę na odesłanie oddziałów polskich do kraju. Miały one stanowić bazę do tworzenia Wojska Polskiego pod dowództwem wielkiego księcia Konstantego. 13 czerwca 1814 roku pułkowi wyznaczono miejsce koncentracji w Poznaniu[1]. Pułk nie został jednak odtworzony, bowiem etat armii Królestwa Polskiego przewidywał tylko 12 pułków piechoty. Nowe pułki piechoty sformowano dopiero po wybuchu powstania listopadowego. Rozkaz dyktatora gen. Józefa Chłopickiego z 10 stycznia 1831 roku nakładał obowiązek ich organizowania na władze wojewódzkie. 10 pułk piechoty tworzony był w województwie krakowskim pierwotnie pod nazwą: 2 Pułk Województwa Krakowskiego[2].

Według etatu pułk miał liczyć 2695 ludzi, rekrutowanych z Gwardii Ruchomej Województwa Krakowskiego. Zgodnie z raportem Regimentarza Lewego Brzegu Wisły Gwardia Ruchoma w tym województwie liczyła 6033 rekrutów. Pod koniec stycznia pułk liczył 1483 żołnierzy. W wykazach Komisji Wojskowej Rządu „Stan obecnych do boju” pojawia się 31 marca 1831 roku w liczbie 1557 żołnierzy (2 bataliony) w składzie korpusu Sierawskiego, następnie Dziekońskiego w sandomierskiem. 6 lipca był wykazany w składzie III Dywizji Piechoty gen. Małachowskiego (później Bogusławskiego), licząc 1071 osób w 2 batalionach. 22 sierpnia liczył 1217 ludzi, 8 października, przed przekroczeniem granicy pruskiej, liczył 650 ludzi.

Dział on też w korpusie Kazimierza Dziekońskiego[3].

Żołnierze pułkuEdytuj

Pułkiem dowodzili[4][2]:

  • mjr Spytek Jordan (zmarł wskutek ran odniesionych 17 kwietnia),
  • mjr Piotr Wysocki (od 25 maja; 6 września 1831 ranny, dostał się do niewoli rosyjskiej),
  • ppłk Stanisław Jabłoński (od 21 września).

Walki pułkuEdytuj

Pułk brał udział w walkach w czasie powstania listopadowego.

Bitwy i potyczki[2]:

W 1831 roku, w czasie wojny z Rosją, żołnierze pułku otrzymali 12 złotych i 16 srebrnych krzyży Orderu Virtuti Militari [2].

UzbrojenieEdytuj

Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły kosy i piki oraz karabiny skałkowe. Z magazynów Komisji Rządowej Wojny pułk otrzymał początkowo jedynie 200 sztuk karabinów. Zapewne były to karabiny francuskie wz. 1777 (kaliber 17,5 mm), być może rosyjskie z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm), z bagnetami. W późniejszym okresie uzbrojenie poprawiało się, dzięki broni zdobycznej i dostawom karabinów własnej produkcji. Wyposażenie żołnierzy, uzbrojonych w karabiny, uzupełniała ładownica na 40 naboi (czasem zastępowana torbą płócienną) oraz pochwa na bagnet.

UmundurowanieEdytuj

Umundurowanie początkowo było niejednolite i powinno składać się, zgodnie ze wspomnianym rozkazem, z:

  • wołoszki lub sukmany, najlepiej sukiennej, podszytej płótnem, w kolorze zgodnym ze strojem włościańskim w danym województwie, z kołnierzem w kolorze województwa;
  • kaftana lub kożuszka z rękawami, zakrywającego podbrzusze;
  • spodni sukiennych, płótnem podszytych, szarych lub w kolorze wołoszki;
  • ciżem (trzewików) lub butów krótkich (z krótkimi cholewami);
  • furażerki z zausznicami, z lampasem (otokiem) w kolorze województwa;
  • dwóch halsztuchów (chustek na szyję) czarnych;
  • trzech koszul;
  • pary rękawiczek bez palców;
  • dwóch par gatek (kalesonów) płóciennych.

W początkowym okresie ubiór 2 Pułku Piechoty Województwa Krakowskiego był zapewne zbliżony do ubioru żołnierzy 1 Pułku Piechoty Województwa Krakowskiego (9 Pułku Piechoty Liniowej). W późniejszym okresie, po przejściu na etat Komisji Rządowej Wojny, umundurowanie zostało ujednolicone i składało się z granatowej wołoszki z pąsowymi wyłogami rękawów, naramiennikami i kołnierzem, spodni granatowych z pąsową wypustką oraz miękkie, niskie, pąsowe rogatywki[6], obszyte barankiem. Pasy białe, trzewiki czarne.

Wyłogi pąsowe, rogatywki pąsowe[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Wimmer 1978 ↓, s. 455.
  2. a b c d Gembarzewski 1925 ↓, s. 71.
  3. Wimmer 1978 ↓, s. 491.
  4. Wimmer 1978 ↓, s. 483.
  5. Bitwa pod Kazimierzem. W: mjr Otton Laskowski: Przewodnik po polach bitew wojny rosyjsko-polskiej 1830 - 1831 r. red.. Wyd. wydanie według oryginału z 1931. Łódź: Archeologia Militaris, 2011, s. 98. ISBN 978-83-932978-0-1. Cytat: ... 2 działa osłaniane przez batalion 10 p. p. ... na drodze do Wylągów stał półbatalion pułku 10 .... (pol.)
  6. Linder 1960 ↓, s. barwy 10 ppl.
  7. Linder 1960 ↓, s. barwy pułkowe.

BibliografiaEdytuj