Otwórz menu główne

13 Eskadra Myśliwska

13 eskadra myśliwskapododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

13 Eskadra Myśliwska
2 Wielkopolska eskadra lotnicza
Ilustracja
Godło eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1925
Tradycje
Kontynuacja 111 eskadra myśliwska
131 eskadra myśliwska
Dowódcy
Pierwszy rtm. pil. Tadeusz Grochowalski
Ostatni por.pil. Oskar Müller
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Poznań-Ławica
Rodzaj wojsk lotnictwo
Podległość V dywizjon myśliwski
Uroczystość wręczenia sztandaru 2 eskadrze wielkopolskiej w Nowym Mieście nad Wartą 5 maja 1919
Samolot i piloci z 2 eskadry wielkopolskiej na froncie pod Jarocinem

Eskadra sformowana została w lutym 1919 jako 2 Wielkopolska eskadra lotnicza. Brała udział w walkach o Wielkopolskę, a następnie w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921 weszła w skład 3 pułku lotniczego. W 1925 przemianowana na 111 eskadrę myśliwską, a w 1928 na 131 eskadrę myśliwską.

Godło eskadry[1]:

  • „czerwona błyskawica na tle białego kręgu”

Formowanie, zmiany organizacyjne i walkiEdytuj

2 Wielkopolska eskadra lotniczaEdytuj

14 lutego 1919 rozpoczęto na Ławicy formowanie 2 Wielkopolskiej eskadry lotniczej[2]. Jej organizatorem i pierwszym dowódcą został rtm. pil. Tadeusz Grochowalski[3]. Według etatu, w skład eskadry wchodziło 6 pilotów, 4 obserwatorów, 2 strzelców pokładowych, 20 podoficerów i 115 szeregowych różnych specjalności[4]. Personel latający składał się z absolwentów kursów lotniczych organizowanych we własnym zakresie[3]. Eskadra została wyposażona w samoloty rozpoznawcze Halberstadt CLII, CLV i myśliwskie Albatros D.III[1][2].

Już 2 kwietnia eskadra odjechała na Front Wielkopolski, na lotnisku Klenka (okolice Nowego Miasta) w pobliżu granicy zachodniej zagrożonej przez oddziały niemieckiego Grenzschutzu. Wykonywała loty rozpoznawcze, patrolujące i propagandowe, zrzucając ulotki dla cywilnej ludności[1]. W tym czasie podlegała bezpośrednio Dowództwu Głównemu w Poznaniu[2]. W czerwcu eskadra przeniosła się na lotnisko pod Kruszwicą, prowadząc nadal loty rozpoznawcze w ramach akcji zajmowania Pomorza. 23 czerwca, podczas jednego z lotów bojowych w rejonie Nowego Miasta polegli sierż.pil. Łukasz Durka i sierż. obs. Stanisław Kruszona[1].

W tym czasie ofensywa bolszewicka zbliżała się do Mińska. Z uwagi na szczupłość sił lotniczych w tamtym rejonie, zdecydowano przydzielić 2 eskadrę do 4 Armii gen. Stanisława Szeptyckiego. Na front wschodni eskadra przegrupowana została transportem kolejowym. 4 sierpnia osiągnęła lotnisko Chorzewo koło Mołodeczna. Wykonywała tam loty rozpoznawcze i bombardierskie. 6 sierpnia pięć samolotów zbombardowało stację w Mińsku niszcząc dwa parowozy,uszkadzając pociąg pancerny i zrywając tory. W akcji tej załoga bolszewickiego pociągu pancernego zestrzeliła samolot sierż. pil. Filipiaka i sierż. obs. Kostro. Obaj lotnicy po kilku dniach powrócili do eskadry Z chwilą zajęcia Mińska przez oddziały polskie, eskadra przeniosła się na lotnisko Serebrianka i stamtąd działała na kierunku twierdzy Bobrujsk[2].. We wrześniu eskadra została przesunięta do Bobrujska, skąd operowała na korzyść 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich[1].

13 eskadra myśliwskaEdytuj

W lutym 1920 jednostka otrzymała nowe samoloty myśliwskie Albatros D-III. W tym czasie przemianowano ją na eskadrę myśliwską, a w kwietniu na 13 eskadrę myśliwską[1]. Z uwagi na znikomą działalność samolotów bolszewickich w okolicach Bobrujska, do walk powietrznych dochodziło rzadko. Taki stan trwał do chwili ofensywy wojsk bolszewickich. Jeszce przed wycofaniem się 14 Dywizji Piechoty, z Bobrujska do obrony Mińska został oddelegowany klucz myśliwski[5]. Podczas odwrotu wojsk polskich na froncie wschodnim, eskadra bazowała na lotniskach w Baranowiczach, Hajnówce i Siedlcach. Wykonywała zadania rozpoznawcze, ataki z powietrza i bombardierskie. W sierpniu została przydzielona do 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego[6][7]. Stacjonowała wtedy na lotnisku Siekierki[8]. Brak aktywności lotnictwa przeciwnika powodował, że eskadra używana była do zadań szturmowych i rozpoznawczych, głównie w obszarze PułtuskNasielskCiechanów[9]. 18 sierpnia zginął w locie bojowym w rejonie Pułtuska sierż. pil. Kazimierz Jankowski. W czasie ofensywy wojsk polskich, eskadra atakowała w rejonie Włocławka i Płocka wycofujące się oddziały 3 Korpusu Kawalerii Gaja[9]. W kolejnych dniach ofensywy, będąc w składzie 2 Armii gen. Edwarda Rydza-Śmigłego, prowadziła działania w kierunku Białegostoku i Grodna[6]. Podczas walk o Grodno eskadra osłaniała przeprawę własnych wojsk, prowadząc naloty szturmowe w rejonie miasta oraz w obszarze Indra – Odelsk[9]. Stacjonowała wtedy w Dojlidach, a potem w Grodnie[7]. W dniu zakończenia działań 13 eskadra myśliwska stacjonowała w Lidzie[10][11]. W czasie działań wojennych załogi eskadry wykonały 547 lotów bojowych o łącznej ilości 793 godzin[9][7].

Eskadra w okresie pokojuEdytuj

W 1921, będąca w składzie V dywizjonu, 13 eskadra myśliwska przegrupowała się na lotnisko Ławica. Tu weszła w skład formującego się 3 pułku lotniczego[10].

W pierwszym okresie pobytu w Poznaniu wystąpiły olbrzymie problemy logistyczne. Ogólnie trudna sytuacja finansowa odrodzonego Państwa Polskiego dotknęła dotkliwie i wojsko, a w tym także lotnictwo[9]. Trudności występowały w zakresie zakwaterowania, wyżywienia, wyposażenia osobistego itp. Tragicznie też przedstawiała się sprawa związana z wyposażeniem w samoloty. Na stanie eskadry było kilka maszyn typu Fokker D-VII, które w ramach ujednolicenia sprzętu były co prawda uzupełniane, ale tylko doraźnie. Stąd szkolenie i doskonalenie personelu latającego odbywało się na niskim poziomie[10].

W wyniku reorganizacji lotnictwa, w marcu 1925 13 eskadra myśliwska przemianowana została w 111 eskadrę myśliwską[10]. Jesienią 1928, w ramach uporządkowania nazewnictwa, jednostkę przemianowano na 131 eskadrę myśliwską[12].

Żołnierze eskadryEdytuj

Dowódcy eskadry[13]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
rtm. pil. Tadeusz Grochowalski II 1919 –
ppor.pil. Edmund Norwid-Kudła co najmniej od IV 1919 –
kpt.pil. Witold Prosiriski co najmniej od 1921 – V 1922
kpt.pil. Mieczysław Szczudłowski V 1922 – VIII 1924
por.pil. Oskar Müller VIII 1924 – III 1925
Żołnierze z okresu wojny polsko-bolszewickiej
Obserwatorzy[7][14]: Piloci[7][15]
kpt. Raden por. Edmund Norwid -Kudło
por. Kazimierz Olechnowicz
por. Mieczysław Szczudłowski
ppor. Kazimierz Ziębiński
ppor. Zygmunt Czerniak
ppor. Władysław Zdunik
ppor. Roman Beim
ppor. Witold Rutkowski
pchor. Mieczysław Wiland
sierż. Łukasz Durł
sierż. Władysław Filipiak
sierż. Władysław Bartkowiak
sierż. Józef Miihlnikiel
sierż. Kazimierz Jankowski
sierż. Antoni Smętkowski
sierż. Ludwik Patalas
sierż. Stefan Kazimierczak
ppor. Józef Lipiński
ppor. Stefan Łuczak
pchor. Tadeusz Dzierzgowski
sierż. Władysław Zdunik
sierż. Stanisław Kruszona
sierż. Wiktor Czyż


Inni żołnierze
oficer techniczny eskadry[7][14]: pchor. Mieduniecki

Samoloty eskadryEdytuj

Wypadki lotniczeEdytuj

W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota[16]:

  • 13 czerwca 1919 podczas jednego z lotów bojowych polegli sierż. pil. Łukasz Durka i sierż. obs. Stanisław Kruszona.
  • 18 sierpnia 1920 w rejonie Pułtuska wykonując lot bojowy zginął sierż. pil. Kazimierz Jankowski, który pośmiertnie został awansowany do stopnia podporucznika.
  • 6 marca 1923 na lotnisku Ławica por. pil. Karol Bieda na samolocie Fokker D-VII wykonując akrobacje lotniczą na skutek utraty prędkości spadł na ziemię ponosząc śmierć.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 201.
  2. a b c d Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 185.
  3. a b Hoff 2005 ↓, s. 29.
  4. Hoff 2005 ↓, s. 21.
  5. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 186.
  6. a b Pawlak 1989 ↓, s. 202.
  7. a b c d e f Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 187.
  8. Hoff 2005 ↓, s. 30.
  9. a b c d e Hoff 2005 ↓, s. 31.
  10. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 203.
  11. Abżółtowski (red.) 1928 ↓, s. 16.
  12. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  13. Pawlak 1989 ↓, s. 201- 203.
  14. a b Hoff 2005 ↓, s. 32.
  15. Hoff 2005 ↓, s. 31-32.
  16. Pawlak 1989 ↓, s. 201–204.

BibliografiaEdytuj