13 Pułk Artylerii Lekkiej

13 Kresowy Pułk Artylerii Lekkiej (13 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

13 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Kresowy
Tradycje
Święto 9 września
Nadanie sztandaru 22 czerwca 1918
Kontynuacja 13 Kostrzyński Pułk Artylerii
Dowódcy
Pierwszy płk Władysław Jung
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Równe
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 13 Kresowa Dywizja Piechoty
13 DP w 1938

Pułk stacjonował w garnizonie Równe[1] (III dywizjon w Łucku)[2] i był organiczną jednostką artylerii 13 Kresowej Dywizji Piechoty[2]. Pod względem wyszkolenia oddział podlegał dowódcy 2 Grupy Artylerii.

Święto pułkowe obchodzono 9 września – w rocznicę ostatecznego sformowania pułku we Francji w 1918[3].

W latach 1996–1998 dziedzictwo tradycji 13 pal kontynuował 13 Kostrzyński Pułk Artylerii im. płk. Mikołaja Gomólickiego w Kostrzynie nad Odrą[4].

GenezaEdytuj

Pierwszy oddział artylerii Armii Polskiej we Francji był organizowany w koszarach w Le Mans. W miarę napływu kadr i ochotników były tworzone kolejne grupy (dywizjony):

  • I grupa – 22 maja 1918 – dowódca kpt./mjr Władysław Sekutowicz
  • II grupa – 4 września 1918 – dowódca kpt./mjr Kołyszko
  • III grupa – 28 listopada 1918 – dowódca mjr Mikołaj Gomólicki

1 stycznia 1919 roku na bazie wymienionych dywizjonów powstał 1 pułk artylerii polowej.

Po ześrodkowaniu 1 Dywizji Piechoty w marcu 1919 roku w rejonie Bayonne pułk został przygotowany do transportu do Polski. Dowództwo pułku objął ppłk Gomólicki, dywizjony przejęli:

  • I dyon – mjr Kazimierz Schally
  • II dyon – mjr Kowalski
  • III dyon – mjr Edward Czopór

Eszelony pułku opuściły Francję między 17 a 21 kwietnia 1919 roku i przez Niemcy przybyły do Polski w ostatnich dniach kwietnia. Pułk wyładowywał się w rejonie Chełma i Kowla.

1 września 1919 roku, w związku z połączeniem „Błękitnej Armii” z Wojskiem Polskim w kraju, jednostka została przemianowana na 13 Kresowy pułk artylerii polowej.

Kresowi artylerzyściEdytuj

 
Fotografia upamiętniająca dziesięciolecie pułku - oficerowie i podoficerowie pułku
Dowódcy pułku
  • płk art. Gross (p.o. 1918)
  • płk art. Władysław Jung (1919)
  • płk art. Mikołaj Gomólicki (2 IV 1919 - X 1925)
  • płk dypl. art. Jan Tiletschke (X 1925 - XI 1931 i p.o. 6 XI - 23 XII 1931)
  • płk art. dr Karol Myrek (od V 1932)
  • ppłk art. Klaudiusz Reder (do VIII 1939 → dowódca artylerii dywizyjnej 13 DP)
  • ppłk art. Stefan Paweł Kossakowski (VIII – IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy pułku)
  • ppłk art. Jan Hornowski (1923 – 1924)
  • ppłk art. Ferdynand Müllner (1928 – III 1929[5] → dowódca 9 pac)
  • mjr / ppłk art. Karol Łopatkiewicz (IV 1929 – VIII 1935 → rejonowy inspektor koni w Krakowie)
  • ppłk dypl. art. Jan Ciałowicz (IX 1935 – 1937 → I oficer sztabu generała do prac artyleryjskich przy GISZ)
  • ppłk art. Stefan Paweł Kossakowski (do VIII 1939 → dowódca pułku)
Kwatermistrzowie (od 1938 – II zastępca dowódcy pułku)
  • mjr tyt. ppłk art. Borys Kędzirałow (15 VII 1924[6] – 1 IX 1925 → dowódca II dyonu[7])
  • mjr art. inż. Antoni I Brzozowski (od 1 IX 1925[7])
  • mjr art. Włodzimierz Mikucki (1928[8])
  • mjr art. Władysław Brzozowski (III 1930[9] – IV 1933[10] → dowódca dywizjonu 10 pac)
  • mjr art. Stanisław Wilhelm Hackel (od IV 1933[10])
  • mjr art. Bronisław Czołowski (1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 rokuEdytuj

  • dowódca pułku - ppłk art. Stefan Paweł Kossakowski
  • adiutant - kpt. art. Wacław Woliński
  • oficer zwiadowczy - por. art. Julian Stanisław Bistroń
  • oficer łączności - kpt. art. Zbigniew Józef Papiewski
  • I dywizjon (12 armat 75 mm) - kpt. art. Wilhelm Pałka
    • 1 bateria - por. art. Karol Raczkowski
    • 2 bateria - por. art. Zygmunt Strzelecki
    • 3 bateria - por. art. Tadeusz Szlapkin
  • II dywizjon (12 armat 75 mm) - mjr art. Janusz Konopnicki
    • 4 bateria - por. Kaczorkiewicz
    • 5 bateria - por. Paweł Czerniuk
    • 6 bateria - por. Kazimierz Raczyński
  • III dywizjon (12 haubic 100 mm) - mjr art. Stanisław Marian Kruszyński
    • 7 bateria - kpt. art. Roman Podoski
    • 8 bateria - por. Julian Gozdal
    • 9 bateria - por. Henryk Jonke

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[11]:

por. Lucjan Adamczak
por. Alfred Bartoniczek
por. Władysław Bednarski
ppor. Józef Biliński
ogn. Faustyn Bieńkowski
mjr Edward Czopór
bomb. Wojciech Dąbrowski
ogn. Kazimierz Fludra
płk Mikołaj Gomólicki
kan. Stanisław Gierecki
por. Wacław Grudniewicz
por. Witold Günter
mjr. Michał Jancewicz
kan. Stanisław Kacprzak
por. Franciszek Kosiński
por. Marian Kowalski
ś.p. kpt. Napoleon de Latour[a]
kpr. Józef Loch ps. „Jan Lesiński”[b] nr 2086
kpr. Stanisław Maruta
st. ogn. Henryk Mendel
ogn. Stanisław Michałowski
ppor. Tadeusz Nadrowski
chor. Józef Nyklewicz
ogn. Józef Popławski
kpr. Wacław Paluch
bomb. Aleksander Piekarus
bomb. Jan Prus
kpt. Stanisław Szeliga-Gierwatowski
por. Adam Studencki
bomb. Aleksander Szewczyk
kan. Józef Wójciuk
kan. Józef Zwoliński
kan. Antoni Żórubski

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar

Sztandar pułkowy ufundowany przez miasto Belfort został wręczony I grupie 22 czerwca 1918 przez Prezydenta Francji Rajmunda Poincaré'a w Dionville[15]. Na płachcie barwy amarantowej obszytej srebrnymi frędzlami wyhaftowane były napisy. Na awersie: Pierwszy Pułk – Artylerji Polowej, na rewersie Wojsko Polskie. II i III grupa po ostatecznym sformowaniu otrzymały proporce.

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 30, poz. 355 z 17 września 1930 roku. Posiada kształt pięcioramiennego krzyża na wzór francuskiego orderu Legii Honorowej, o biało emaliowanych ramionach, zakończonych kulkami, z krawędziami barwy złocistej. W środku krzyża okrągła złocista tarcza ze skrzyżowanymi lufami armatnimi, otoczona napisem z nazwą pułku i rokiem powstania 13 P.KRES. ART.POL. 1918. Dwuczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana, żołnierska w tombaku bez emalii. Na rewersie próba srebra, numer, imiennik AN i nazwisko grawera[1].

UwagiEdytuj

  1. Kpt. Napoleon de Latour zmarł 9 października 1920 roku, w wyniku choroby, w Szpitalu Polowym Nr 208. Wymieniony oficer został wykazany także wśród kawalerów VM – żołnierzy 44 Pułku Piechoty[12]
  2. Na podstawie wojskowego arkusza ewidencyjnego sporządzonego przez 13 pap i książeczki inwalidzkiej nr 1582 wystawionej przez PKU Królewska Huta minister spraw wojskowych sprostował przybrane w czasie służby wojskowej imię i nazwisko odznaczonego orderem wojennym Virtuti Militari V klasy nr 2086 – kpr. Jana Lesińskiego z 13 pap – na rodowe jego nazwisko i imię „Józef Loch”[13]. Mężczyzna o tym samym imieniu nazwisku (Józef Loch) został 15 kwietnia 1932 roku odznaczony Medalem Niepodległości[14].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 248.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 285.
  3. Galster 1975 ↓, s. 38-39.
  4. Decyzja Nr 98/MON Ministra Obrony Narodowej z 20 czerwca 1996 roku w: Dziennik Rozkazów MON z 1996, poz. 198.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 67 z 17 lipca 1924 roku, s. 389.
  7. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 87 z 28 sierpnia 1925 roku, s. 473.
  8. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 387.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 101.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 84.
  11. Wieliczko-Wielicki 1928 ↓, s. 29.
  12. Lista strat 1934 ↓, s. 471.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 28 czerwca 1930 roku, s. 266.
  14. M.P. z 1932 r. nr 92, poz. 124.
  15. Satora 1990 ↓, s. 285-286.

BibliografiaEdytuj