Otwórz menu główne

142 eskadra myśliwska (142 em) – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

142 Eskadra Myśliwska
Ilustracja
Godło eskadry na P-7
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 30 maja 1928
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Rodowód 124 eskadra myśliwska
116 eskadra myśliwska
Dowódcy
Pierwszy por. pil. Kazimierz Benz
Ostatni por. Wacław Wilczewski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość III/4 dywizjon myśliwski
Godło eskadry na PWS-10
142 esk mysl.png

Eskadra wchodziła w skład III dywizjonu myśliwskiego 4 pułku lotniczego w Toruniu. W kampanii wrześniowej 1939 walczyła w składzie lotnictwa Armii "Pomorze", a następnie Brygady Pościgowej.

Godło eskadry: „Dzika kaczka w locie" ze skrzydłem zielonym, na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[1][2].

Spis treści

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Na podstawie rozkazu Departamentu Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych L.dz. 25/ŻP/tj. z 18 marca 1926 sformowana została 124 eskadra myśliwska. tworząc wraz z 123 eskadra III dywizjon myśliwski 4 pułku lotniczego. Eskadra otrzymała nowo sprowadzone francuskie samoloty Spad 61 C1. Brakowało wyszkolonych pilotów myśliwskich[3]. 26 maja 1926 rozkazem MSWojsk. Dep. ŻP L.dz. 500/tjn.0g.-0rg. jednostka przemianowana została na 116 eskadrę myśliwską. We wrześniu 1926 wcielono do jednostki absolwentów kursu pilotażu zorganizowanego w 4 pułku lotniczym dla oficerów innych broni. W ten sposób eskadra osiągnęła wkrótce zdolność ćwiczebną[3].

30 maja 1928 pododdział przemianowany został na 142 eskadrę myśliwską.[4][5]. Wiosną 1929 piloci odbyli szkołę ognia, a następnie w lecie uczestniczyli z oddziałami lądowymi. W tym czasie liczba samolotów w eskadrze wzrosła do 10 maszyn. Nadal brakowało pilotów myśliwskich. W styczniu 1931 zapadła decyzja wycofania z eskadr 4 pułku lotniczego samolotów Spad. Z braku innego sprzętu latano na nich nadal. Zabroniono tylko wykonywania na Spadach wszelkiej akrobacji[2]. W maju eskadra odleciała na poligon Grudziądz-Grupa dla odbycia programu wyszkolenia strzeleckiego. Po zakończeniu ćwiczeń i przybyciu do Torunia, piloci odbywali doskonalenie myśliwskie na samolotach Wibault 70 Cl. Kilka tych maszyn przydzielono dywizjonowi do czasu przezbrojenia w samoloty PWS-10 i PZL P-7[6]. Pod koniec roku eskadra przezbroiła się w samoloty PWS-10. W 1932 piloci eskadry, dysponując samolotami PWS-10, odbyli na przełomie maja i czerwca szkołę ognia[6], a latem w składzie dywizjonu uczestniczyła w koncentracji i ćwiczeniach jednostek lotnictwa zorganizowanych przez 3 Grupę Aeronautyczną w rejonie Poznań-Gniezno[7]. Od drugiej połowy września 1933 eskadra zaczęła się przezbrajać w samoloty PZL P-7. W listopadzie przekazała samoloty PWS-10 do parku, mając już pełne wyposażenie nowych PZL P-7[8]. Jesienią 1935 odbyły się w rejonie Torunia wspólne lotnicze ćwiczenia dywizjonu toruńskiego z myśliwcami III/l dywizjonu z 1 pułku lotniczego. W tym czasie samoloty 142 eskadry oznaczono numerami od 31T do 40T[9]. Latem 1936 eskadra uczestniczyła w koncentracji i ćwiczeniach lotniczych w rejonie Warszawy. Od października nastąpiła wymiana w eskadrze samolotów P-7 na nowocześniejsze P-11c[9]. Jesienią 1937 eskadrę zasiliło kilku pilotów i żołnierzy personelu technicznego z rozwiązanej 143 eskadry myśliwskiej[10]. W 1938 szkolenie pilotów eskadry przebiegało podobnie jak w roku poprzednim. Nie odbyła się tylko koncentracja lotnictwa. Zatarg polsko-litewski i akcja „Zaolzie” utrzymywały w pogotowiu III/4 dywizjon[10].

Działania eskadry w 1939Edytuj

Narastający w 1939 stan zagrożenia ze strony III Rzeszy Niemieckiej dopingował pilotów do bardziej intensywnego szkolenia w akrobacji indywidualnej i zespołowej, w tym strzelania do rękawa „H”, baloników i celów ziemnych. Kładziono duży nacisk na doskonalenie pilotów w indywidualnych i grupowych walkach powietrznych[11]. Od kwietnia wcielano do eskadry powoływanych imiennie rezerwistów różnych specjalności. W czerwcu eskadrę zasilili trzej podchorążowie – absolwenci Szkoły Podchorążych Lotnictwa i trzej absolwenci Szkoły Podoficerów lotnictwa dla Małoletnich. Mobilizację ogłoszono w nocy z 23 na 24 sierpnia. 30 sierpnia eskadra przegrupowała się na lotnisko Markowo. W Toruniu pozostał 3-samolotowy klucz pod dowództwem ppor. Jana Czapiewskiego[12].

Walki eskadry w kampanii wrześniowejEdytuj

W kampanii wrześniowej 1939 walczyła w składzie lotnictwa Armii "Pomorze", a następnie Brygady Pościgowej. Na uzbrojeniu znajdowało się dziesięć samolotów PZL P.11c.

1 września o 5.00 dowódca dywizjonu powiadomił personel o wybuchu wojny z Niemcami. Przed południem alarmowo wystartował klucz: ppor. Skalski, pchor. Pniak i kpr. Wieprzkowicz na przechwycenie Do-17. Akcja zakończyła się niepowodzeniem. Ten sam klucz wystartował po południu. Walkę opisał ppor. Skalski[13]:

 
O godz. 15.30 ponowny start na alarm, również za Do-17 z tym samym skutkiem. Latały prawdopodobnie na dalekie rozpoznania. Po wyjściu z chmur nad Wisłą w kierunku „N” zobaczyłem pod sobą niżej Henschla 126. Natychmiast podałem przez radio innym kurs npla, jednocześnie atakując z tyłu z góry. W tym samym czasie jako pierwsi wjechali mu na plecy por. Pisarek oraz kpr. Mielczyński, strzelając w przelocie - następnie ja z pchor. Pniakiem trzymaliśmy go aż do zderzenia z ziemią. Npl bronił się ostrzałem obserwatora oraz ucieczką do ziemi. Ogień npla był niecelny. Natychmiast lądowałem koło zestrzelonego opatrując im rany dość liczne. Samolot leżał na plecach z urwanym silnikiem.

W tym samym dniu, w godzinach przedpołudniowych, lotnisko toruńskie było atakowane przez Luftwaffe. Było kilkunastu zabitych i rannych. Polacy startowali między godzinami 10.20 a 11.40, ścigając bezskutecznie rozpoznawczego Dorniera. Po południu klucz zasadzki dołączył do eskadry w Markowie[14].

2 września trzy klucze eskadry wystartowały w rejon wymiatania GrudziądzBrodnica. W pobliżu Torunia napotkano dwie niemieckie wyprawy bombowe. Eskadra zniszczyła bez własnych strat 7 niemieckich samolotów[15]. 3 września ppor. Skalski patrolując z ppor. Zenkerem i pchor. Pniakiem obszar Chełmno-Świecie zestrzelił jednego Hs-126, który płonąc spadł w lasach na północny zachód od Bydgoszczy[15]. Odniósł również sukces ppor. Zenker, który w rejonie Dubielno-Kornatowo - Lisewo zestrzelił niemiecki samolot. W tym czasie klucz: por. Zielińskiego strącił wywiadowczego Henschla. Klucz ppor. Czapiewskiego nie miał spotkania z samolotami wroga[16].

4 września dywizjon przegrupował się na lądowisko Kaczkowo. Jednak w związku z dekonspiracją lądowiska, kpt. Rolski zarządził natychmiastowe przeniesienie się w rejon majątku Poczałkowo[16]. O godz. 13.40 dywizjon, w tym dwa klucze 142 eskadry, startował alarmem. Przechwycono dużą wyprawę Dornierów i Junkersów osłanianych przez Messerschmitty 110. Starcie to nazwane jest przez historyków „bitwą powietrzną nad Poczałkowem”. Zestrzelono 3 samoloty wroga, ranny kpt. Leśniewski zdołał wylądować w płonącej maszynie koło folwarku Bramowo, pchor. Kogut kapotował przy lądowaniu, a pchor. Pniak po zniszczeniu jednego Ju-87 lądował koło Włocławka i następnego dnia dołączył do eskadry. Ppor. Skalski opisał w meldunku swój zwycięski udział w tym locie[17]:

 
Start na alarm dyonem o godz. 13.00. Zaatakowałem Ju-87 z tyłu – zszedł do lotu koszącego – goniłem go do Strzelna – uciekł. Wracając zobaczyłem 4 Ju-87 na wysokości 800 metrów. Zaatakowałem czwartego z tyłu, ostrzelałem z odległości około 300 m - obserwator czy strzelec wyskoczył na pin. wschód od Inowrocławia, samolot piką szedł do ziemi. Czy się rozbił nie stwierdziłem, ponieważ zostałem ostrzelany przez 3 Ju-87. Ogień był tak bliski, że musiałem uciekać do ziemi... Na „meldunku lotniczym” ppor. Skalskiego jest dopisek Kpt. Rolskiego: „W tym locie został zestrzelony kpt. Leśniewski, który zeznał gdy go przywieziono w sanitarce do Początkową – był wyciągnięty z płonącej maszyny przez ludność cywilną koło folw. Bramowo – zestrzelił 1 Me-110, a dwaj inni zestrzelili jego”.

Przed wieczorem dywizjon odleciał na lądowisko Osięciny[17].

5 września obsługiwano samoloty. Jedynie ppor. Zenker poleciał rano rozpoznać przeprawy nieprzyjaciela w rejonie Grudziądza oraz ruchy wojsk na szosach Grudziądz–Radzyń–Wąbrzeźno. Dowodzenie eskadrą przejął por. pil. Wacław Wilczewski. Wczesnym rankiem 6 września ppor. Skalski i kpr. Śmigielski rozpoznawali miejsca przepraw nieprzyjaciela przez Wisłę. Ostrzelano przeprawiające się przez most pontonowy oddziały na wysokości szosy Świecie-Chełmno. O 17.40 alarmowo poderwano klucze ppor. Skalskiego i ppor. Zenkera celem wzmocnienia osłony mostów w Toruniu. W starciach z niemieckimi bombowcami zwycięstw nie uzyskano[17].

7 września eskadra odleciała na lotnisko Kierz. W tym dniu żadnych lotów nie wykonano. Z powodu braku paliwa ograniczono również loty w dniach następnych. Wieczorem 9 września przegrupowano się na lotnisko Ostrożec. Na skutek zapadających ciemności lądowano w Łucku, uszkadzając 2 samoloty[17].

Po zainstalowaniu się w nowym miejscu postoju 5 samolotów eskadry odleciało do Brześcia, by 11 września powrócić do Ostrożca. Po usunięciu awarii por. Wilczewski i pchor. Kogut z Łucka odlecieli do Ostrożca. W dniach 13-14 września trwały poszukiwania benzyny. Po południu 14 września dywizjon przesunął się na lotnisko Litiatyn. Tam spotkano jeden z członów rzutu kołowego eskadry[18].

W ramach reorganizacji Brygady Pościgowej z pilotów III/4 dywizjonu myśliwskiego utworzono eskadrę pod dowództwem por. Słońskiego-Ostoi. Nadwyżka pilotów miała jechać samochodami do Rumunii po odbiór w Konstancy angielskich i francuskich samolotów myśliwskich. Do wyjazdu nie doszło, gdyż 17 września po południu 3 P-11 pilotowane przez por. por. Słońskiego-Ostoję, Zielińskiego i kpr. Wojciechowskiego wraz z 5 samolotami 141 eskadry przekroczyło granicę polsko-rumuńska[18].

Obsada personalnaEdytuj

Dowódcy eskadry[19][20]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por. pil. Kazimierz Benz 1926 – 1 I 1929
por. pil. Edward Peterek 1 I 1929 – 27 III 1930
por. pil. Roman Niewiarowski p.o. 27 III 1930 – 12 VII 1930
por. pil. Edward Peterek 12 VII 1930 – VIII 1932
por. pil. Szczepan Głosek VIII 1932 – 23 III 1933
kpt. pil. Jerzy Orzechowski 23 III 1933 – 1 XI 1937
kpt. pil. Mirosław Leśniewski 1 XI 1937 – 5 IX 1939
por. pil. Wacław Wilczewski 5 IX 1939 –
Podoficerowie
Obsada etatowa eskadry we wrześniu 1939 roku[20]
  • dowódca – kpt. pil. Mirosław Leśniewski
  • zastępca dowódcy – por. Wacław Wilczewski
  • oficer techniczny – ppor. Aleksander Ehrbar
  • szef mechaników – st. majster wojskowy Szczepan Bernat
  • szef administracyjny – st. sierż. Ignacy Łyduch[21]
Piloci:
por. Jerzy Słoński-Ostoja
por. rez. Stanisław Zieliński
ppor. Jan Czapiewski
ppor. Stanisław Skalski
ppor. Paweł Zenker
pchor. Leon Jaugsch
pchor. Stanisław Kogut
pchor. Karol Pniak
kpr. Zygmunt Klein
kpr. Antoni Łysek
kpr. Jan Śmigielski
kpr. Ludwik Weywer
kpr. Stanisław Wieprzkowicz
kpr. Mirosław Wojciechowski
st. szer. Winicjusz Barański
st. szer. Leon Kosmowski
st. szer. Zenon Kowalski
st. szer. Leon Spindel

Zwycięstwa pilotów 142 eskadryEdytuj

Według Biura Historycznego PSP w Londynie:

2 IX 1939
  • kpt. pil. Leśniewski – 1 Bf 110
  • ppor. pil. Skalski – 2 Do 17
  • pchor. pil. Kogut – 1 Do 17
  • pchor. pil. Pniak – 1 Bf 110 uszkodzony
  • kpr. pil. Wieprzkowicz – 1 He 111 uszkodzony

3 IX 1939

  • por. pil.Zieliński – 1 Hs 126
  • ppor. pil. Skalski – 1 Hs 126
  • ppor. pil. Zenker – 1 Hs 126

4 IX 1939

  • kpt. pil. Leśniewski – 1 Me 109
  • ppor. pil. Skalski – 1 Ju 87
  • pchor. pil. Pniak – 1 Ju 87

6 IX 1939

  • pchor. pil. Pniak – 1 Ju 87

Eskadra w wyniku działań wojennych utraciła 7 samolotów.

UwagiEdytuj

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.

PrzypisyEdytuj

  1. Pawlak 1991 ↓, s. 115.
  2. a b Pawlak 1989 ↓, s. 279.
  3. a b Pawlak 1989 ↓, s. 277.
  4. Pawlak 1989 ↓, s. 278.
  5. Sławiński 1983 ↓, s. 40.
  6. a b Pawlak 1989 ↓, s. 281.
  7. Pawlak 1989 ↓, s. 282.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 283.
  9. a b Pawlak 1989 ↓, s. 284.
  10. a b Pawlak 1989 ↓, s. 285.
  11. Pawlak 1989 ↓, s. 285-286.
  12. Pawlak 1989 ↓, s. 286.
  13. Pawlak 1991 ↓, s. 117.
  14. Pawlak 1991 ↓, s. 118.
  15. a b Pawlak 1991 ↓, s. 119.
  16. a b Pawlak 1991 ↓, s. 120.
  17. a b c d Pawlak 1991 ↓, s. 121.
  18. a b Pawlak 1991 ↓, s. 122.
  19. Pawlak 1989 ↓, s. 277-286.
  20. a b Pawlak 1991 ↓, s. 116.
  21. Pawlak 1982 ↓, s. 73.

BibliografiaEdytuj

  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Kazimierz Sławiński: Lotnisko toruńskie 1920-1945. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0378-1.