Otwórz menu główne

14 Dywizjon Artylerii Konnej

14 Dywizjon Artylerii Konnej (14 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

14 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 12 lipca[1]
Nadanie sztandaru 1938
Rodowód 9 dak
8 dak
Dowódcy
Pierwszy ppłk Czesław Tabortowski
Ostatni ppłk dypl. Tadeusz Żyborski
Organizacja
Dyslokacja Białystok
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 2 pak
VIII BJ
1 DK
BK „Białystok”
Podlaska BK
Koszary dywizjonu. Stan w roku 2012
Podlaska BK w 1938
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Sgo narew 1939.png
Bitwa kock 1939 1.png
Bitwa kock 1939 2.png
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

W 1921 roku 8 dywizjon artylerii konnej funkcjonował w strukturze 2 pułku artylerii konnej[2].

W czerwcu 1921 roku 8 dywizjon artylerii konnej przemianowany został na 9 dywizjon artylerii konnej, a na początku lipca tego roku przeniesiony z I do IX Brygady Jazdy. Równocześnie, na wniosek pułkownika Gustawa Orlicz-Dreszera, dotychczasowy 9 dywizjon artylerii konnej został przemianowany na 8 dywizjon artylerii konnej.

27 kwietnia 1922 jego 1 bateria została przekazana do 10 dak, a w jej miejsce utworzona została w Białymstoku nowa bateria. Podobny los spotkał 2 baterię, która w 1924 roku przekazana została do 12 dak. W tym samym roku rozwiązano 3 baterię. Odtworzono ją dopiero w 1937 w Ostrołęce na bazie 2 baterii 12 dak[3].

W 1927 roku 8 dak został przemianowany na 14 dywizjon artylerii konnej.

Jednostka stacjonowała na terenie Okręgu Korpusu Nr I[4] w garnizonie Białystok w koszarach po 4 Mariampolskim pułku huzarów przy ulicy Bema 100[5].

Pod względem wyszkolenia fachowego dywizjon podporządkowany był dowódcy 3 Grupy Artylerii.

Dywizjon w kampanii wrześniowejEdytuj

Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Mobilizację w dywizjonie rozpoczęto 24 sierpnia 1939 roku. Nocą z 25 na 26 sierpnia dywizjon w składzie trzech baterii przeszedł do rejonu koncentracji WilamowoStawiskiPoryteJurzec, na północ od Łomży i wspólnie z pozostałymi oddziałami brygady wszedł w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew[6].

W kampanii wrześniowej 1939 roku dywizjon, liczący trzy baterie, walczył w składzie Podlaskiej Brygady Kawalerii.

W dniu 28 sierpnia dywizjon zajął zakryte stanowiska ogniowe. Tam opracowano ognie typowe dla prowadzenia obrony stałej. W czasie prac przygotowawczych do przyszłych działań określono dokładnie cele, wstrzelano nastawy do wybranych charakterystycznych punktów terenowych, umożliwiających już w czasie działań bojowych szybkie poprawianie ogni oraz stawianie zapór ogniowych na odcinkach zagrożenia. Były to niezbędne czynności, zwłaszcza w przewidywaniu walki z bronią pancerną[7].

28 września 1939 roku z żołnierzy 14 dak pod dowództwem kapitana Tomasza Skarzyńskiego zorganizowany został 4 szwadron 2 pułku Ułanów Grochowskich.

Kadra dywizjonuEdytuj

Dowódcy dywizjonu
  • ppłk art. Czesław Tabortowski (15 VII ? 14 X 1920[8] – 25 IV 1921 → okręgowy inspektor artylerii DOGen. „Kielce”[9])
  • mjr art. Stefan Czesław Ludwik Ludomir Dowbor (do IV 1922 → Szkoła Podoficerów Zawodowych Artylerii[10])
  • ppłk art. tyt. płk Witold Majewski (IV 1922 – 31 V 1924 → dowódca artylerii konnej 1 DK)
  • ppłk art. Adam Sielicki (do 27 III 1926 → zastępca dowódcy 22 pap[11])
  • mjr art. Ludwik Kiok (27 III 1926[12] – 23 V 1927 → dyspozycja dowódcy OK III)
  • ppłk art. Brunon Romiszewski (23 V 1927 – 28 I 1931 → dowódca 15 pal)
  • ppłk art. Włodzimierz Arwaniti (I 1931 – XI 1935 → dowódca 29 pal)
  • ppłk art. Jan Kijowski (1935 – 1939 → dowódca 23 pal)
  • ppłk dypl. art. Tadeusz Żyborski (VIII – IX 1939)
Zastępcy dowódcy dywizjonu
  • kpt. art. Sergiusz Połoński (p.o. 1923[13])
  • mjr art. Michał Borek (do 1939)
Kwatermistrzowie
  • kpt. art. Jan Świerczyński
  • kpt. art. Szczęsny Rawicz (do VIII 1939 → dowódca oddziału zbierania nadwyżek 14 dak)
Oficerowie dywizjonu

Obrońcy WesterplatteEdytuj

W lipcu 1939 roku dywizjon wydzielił jeden działon, który wszedł w skład załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. Obsługę armaty stanowili:

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[16][a]:

  • dowódca dywizjonu – ppłk Tadeusz Żyborski
  • I zastępca dowódcy – mjr Michał Borek
  • adiutant – kpt. Adam Włodzimierz Gątkiewicz
  • lekarz medycyny – kpt. lek. Wojciech Zawłocki
  • lekarz weterynarii – kpt. Józef Wiechowski
  • oficer zwiadowczy – por. Leon Hyży
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – kpt. Szczęsny Rawicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Leonidas Jarnowiecki[18]
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Wiktor Eustazy Zahorski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Henryk Witold Kuehn
  • oficer żywnościowy – p.o. chor. Zdzisław Grodzicki
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Andrzej Roman Tadeusz Paulo
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Bronisław Przyłuski
  • zastępca dowódcy – por. Zygmunt Julian Tazbir
  • dowódca plutonu – ppor. Ryszard Konieczko
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Mieczysław Zieliński
  • dowódca 1 baterii – p.o. ppor. Tomasz Bernard Ignacy Lerchenfeld
  • dowódca 2 baterii – por. Bolesław Domysławski
  • dowódca 3 baterii – kpt. Tomasz Skarżyński
  • dowódca plutonu – por. Adam Jan Czerniak
  • na kursie – por. Witold Korbel
Obsada personalna we wrześniu 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca dywizjonu – ppłk dypl. art. Tadeusz Żyborski
  • adiutant – kpt. Andrzej Roman Tadeusz Paulo de Silva
  • oficer zwiadowczy – kpt. Wiktor Eustahy Zahorski (od 14 IX dowódca 2 baterii)
  • oficer obserwacyjny – por. rez. Władysław Włodzimierz Mackiewicz († 13 IX 1939)
  • lekarz – kpt. lek. Wojciech Zabłocki
  • lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Józef Wiechowski
1 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Bronisław Przyłuski
  • oficer zwiadowczy – ppor. Tomasz Lerchenfeld
  • oficer ogniowy – por. Witold Korbel
  • dowódca I plutonu – por. rez. Stanisław Plakowicz
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Jan Zaremba
  • szef baterii – ogn. Kazimierz Sobieszczak
2 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Adam Włodzimierz Gątkiewicz († 4 IX 1939)
  • oficer zwiadowczy – ppor. Dionizy Wojciechowicz († 4 IX 1939)
  • oficer ogniowy – por. Bolesław Domysławski
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Jerzy Jacimirski († 14 IX 1939)
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. mgr Zygmunt Czerwiński († 13 IX 1939)
  • szef baterii – ogn. Józef Borowski
3 bateria
  • dowódca baterii – kpt. Tomasz Skarzyński
  • oficer zwiadowczy – ppor. Zygmunt Tazbir
  • oficer ogniowy – por. Adam Czerniak
  • dowódca I plutonu – ppor. rez. Tykwiński
  • dowódca II plutonu – ppor. rez. Franciszek Dmowski
  • szef baterii – ogn. Antoni Chojecki
kolumna amunicyjna
  • dowódca kolumny – ppor. Edmund Zieliński
  • szef kolumny – ogn. Bolesław Ogrodnik

bateria marszowa 14 dak

  • dowódca – por. rez. Stanisław Załęski

Barwy i symboleEdytuj

Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

24 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 14 Dywizjonu Artylerii Konnej. Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 roku o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczono:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Kodeńskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło Ziemi Podlaskiej,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – odznakę pamiątkową artylerii konnej,
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Warszawa 12.VII.1920”[19].

3 lipca 1938 roku, w Wilnie, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej[20].

Odznaka pamiątkowa

Od 20 maja 1922 roku oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Barwy
  • Otok na czapkach - czarny (oficerowie aksamitny, szeregowi sukienny)[21],
  • Proporczyk na kołnierzu kurtki i płaszcza - czarno-amarantowy (od 14 lipca 1920 roku[22]) i tymczasowo czarno-szkarłatne (od 4 sierpnia 1927 roku[23]),
  • Naramiennik - numer porządkowy dywizjonu „14”

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].

PrzypisyEdytuj

  1. Galster 1975 ↓, s. 95.
  2. Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  3. Szczepański 2004 ↓, s. 7-8.
  4. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  5. Michał Sprudin: Kompleks koszarowy przy Bema. gazeta.pl, 2011-05-20. [dostęp 2012-03-08].
  6. Giętkowski 2001 ↓, s. 270.
  7. Giętkowski 2001 ↓, s. 205–206.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 3 listopada 1920 roku, s. 1136.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 7 maja 1921 roku, s. 819.
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 808, 816, 1525.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 27 marca 1926 roku, s. 103.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 27 marca 1926 roku, s. 102.
  13. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 808.
  14. a b W 1989 roku Eugeniusz Grabowski, Czesław Filipkowski i Franciszek Żołnik mianowani zostali do stopnia podporucznika.
  15. Witkowski 1977 ↓, s. 51.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 765 –766.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 76 z 7 sierpnia 1924 roku, s. 437, rozporządzeniem L. 6893.24 z 6 czerwca 1924 roku województwo lwowskie zezwoliło por. Leonidasowi Iwanow z 5 dak na zmianę nazwiska rodowego „Iwanow” na nazwisko „Jarnowiecki”.
  19. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 201 i Dz.U. z 1927 r. nr 115, poz. 980.
  20. Satora 1990 ↓, s. 324.
  21. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.
  22. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 27 z 3 sierpnia 1920 roku, poz. 636.
  23. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 4 sierpnia 1927 roku, poz. 268.

BibliografiaEdytuj