Otwórz menu główne

16 Pułk Ułanów Wielkopolskich

Ten artykuł dotyczy 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich. Zobacz też: inne pułki ułanów noszące numer „16”.

16 Pułk Ułanów Wielkopolskich imienia generała dywizji Gustawa Orlicz-Dreszera (16 puł) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

16 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolskich
Patron gen. dyw. Gustaw Orlicz-Dreszer
Tradycje
Święto 26 lipca
Nadanie sztandaru 18 listopada 1919
Rodowód 2 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Kontynuacja 16 Pułk Zmechanizowany
7 Brygada Zmechanizowana
7 Pomorska Brygada OW
Dowódcy
Pierwszy ppłk Roman Pasławski
Ostatni ppłk Julian Arnoldt-Russocki
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Bydgoszcz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Pomorska Brygada Kawalerii
Tereny działania pułku w 1920
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Bitwa komarow 1920.png
Pomnik poległych żołnierzy pułku (przed 1934)
Pierwotny wygląd pomnika
Gen. Gustaw Orlicz-Dreszer, patron 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich
Pomorska BK w 1938
Pułk walczył w składzie PBK
W 2005 odbyło się odsłonięcie zrekonstruowanego pomnika pułku

Spis treści

Formowanie - pułk w powstaniu wielkopolskimEdytuj

Osobny artykuł: Powstanie wielkopolskie.

W dniu 29 grudnia 1918 w miasteczku Lwówek i majątku Posadowo, z inicjatywy plutonowego Wojciecha Świerczyka, hrabiego Stanisława Korzboka-Łąckiego i hrabiego Mieczysława Kwileckiego powstał oddział jazdy złożony z Polaków, byłych kawalerzystów armii niemieckiej. Dnia 5 stycznia 1919 oddział w sile 33 szabel pod dowództwem plutonowego Wojciecha Świerczyka zameldował się u dowódcy Frontu Zachodniego, pułkownika Michała Milewskiego. W dniu 29 stycznia 1919 został przemianowany na szwadron jazdy Okręgu II. Stał się on kadrą dla formowanego od 29 maja w Biedrusku pod Poznaniem 2 pułku Ułanów Wielkopolskich.

Dnia 18 listopada 1919 przed poznańskim ratuszem ppłk Roman Pasławski otrzymał sztandar pułku, przedstawiający z jednej strony wizerunek Matki Boskiej oraz napis „Biały Sztandar – wzniosłe czyny”, a z drugiej – czerwony krzyż z białym orłem pośrodku. Sztandar ten, zakopany w czasie II wojny światowej, znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

W dniu 24 stycznia 1920 pułk w pełnym składzie wkroczył do Bydgoszczy, która stała się dla niego miastem garnizonowym aż do końca jego istnienia. Stacjonował w koszarach przy ul. Szubińskiej. W związku z połączeniem Wojsk Wielkopolskich z Siłami Zbrojnymi Rzeczypospolitej pułk otrzymał nową numerację 16/2 pułk Ułanów Wielkopolskich. Dnia 9 marca 1920 pułk wyruszył na front wschodni, gdzie brał udział w walkach pod Bereźnem, Brodami, Jazłowczykiem i Szczurowicami, a w ostatniej fazie wojny - pod Białymstokiem, Wisznicą i Baszami.

Pułk w okresie międzywojennymEdytuj

25 listopada 1920 roku, po zakończeniu działań wojennych, pułk wrócił do Bydgoszczy[1] i zajął koszary „Ułańskie” przy ul. Szubińskiej 1.

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 26 lipca, jako datę święta pułkowego[2]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju pod Szczurowicami, stoczonego w 1920 roku[3].

31 grudnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał pułkowi nazwę „16 Pułk Ułanów Wielkopolskich imienia generała dywizji Gustawa Orlicz-Dreszera”[4].

Działania bojowe 1939Edytuj

Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Początek wojny zastał pułk w okolicach Chojnic i Tucholi . W wyniku ciężkich walk z oddziałami pancernymi Guderiana w Borach Tucholskich (Bukowiec, Górna Grupa, Poledno) oraz bombardowań lotniczych, w dniu 7 września 1939 pułk przestał istnieć jako zwarta jednostka (straty sięgały 40% stanu osobowego). Pomimo tego 150 ułanów 16 pułku walczyło pod Kockiem.

Ośrodek Zapasowy zmobilizował 2 szwadrony konne, 3 spieszone oraz dwa plutony kolarzy. Oddziały te walczyły w szeregach Zgrupowania Kawalerii „Garwolin” i zostały rozwiązane po II bitwie pod Tomaszowem Lubelskim.

Za działanie bojowe nadano 45 Krzyży Walecznych[5].

Wielkopolscy ułaniEdytuj

Dowódcy pułku

Oddział konny POW Lwówek

  • plut. Wojciech Świerczyk (od 29 XII 1918)

Szwadron Jazdy Okręgu II

  • pchor. Teofil Bobrownicki (od 29 I 1919)

2 Pułk Ułanów Wielkopolskich

16/2 Pułk Ułanów Wielkopolskich

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 - I zastępca dowódcy)

Dowódcy szwadronów (od 1 września 1919)[10]

  1. rtm. Leon Płachecki
  2. por. Wiktor Mirny
  3. por. Kazimierz Papara
  4. por. Jan Slaski

Dowódcy szwadronów (od 3 marca 1920)[6]

  1. por. Jan Slaski
  2. por. Wiktor Mirny
  3. por. Jan Ogrodziński
  4. rtm Leon Płachecki
  • K.M. - ppor. Wincenty Górski
  • szw. techn.- por. Zygmunt Twardowski
  • szw. zapas. - rtm Aleksander Winnicki

Dowódcy dywizjonów i szwadronów (od lipca 1920)[11]

Dywizjony:
Szwadrony:

Oficerowie pułku

Kawalerowie Orderu Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1921[12][13]

  1. mjr Ludwik Kmicic-Skrzyński
  2. mjr lek. Bajoński Jan
  3. rtm. Stefan Czarnecki
  4. rtm. Jan Slaski
  5. rtm. Papara Kazimierz
  6. por. Chojecki Edmund
  7. por. Kosiarski Kazimierz
  8. por. Wiktor Mirny
  9. ppor. Bączkowski Jan
  10. ppor. Górski Wincenty
  11. ppor. Juliusz Roman Heinzel
  12. ppor. Lubecki Stanisław
  13. ppor. Nieszkowski Edmund
  14. ppor. Piaskowski Jerzy
  15. ppor. Stefan Stablewski
  16. ppor. Sułocki Józef
  17. ppor. Wasiutyński Antoni
  18. ppor. Marceli Żółtowski
  19. chor. Mory Teodor
  20. wachm. Chłapowski Juliusz
  21. wachm. Kołodziejski Edmund
  22. wachm. Poznański Walenty
  23. wachm. Bilski Ignacy
  24. plut. Witkowski Stefan
  25. plut. Szulc Franciszek
  26. plut. Pioszyk Józef
  27. plut. Handle Jan
  28. plut. Burhart Maksymilian
  29. kpr. Cieszyński Szczepan
  30. kpr. Detlaff Józef
  31. kpr. Dyczek Józef
  32. kpr. Kalota Kazimierz
  33. kpr. Przybył Jan
  34. kpr. Rakoczy Stanisław
  35. kpr. Sprinter Franciszek
  36. kpr. Wojciechowski Jan
  37. st. uł. Knopp Jan
  38. uł. Banasiak Andrzej
  39. uł. Opaliński Feliks
  40. uł. Garstka Józef
  41. uł. Przybył Bolesław

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[14][a]:

  • dowódca pułku – płk Edmund Wacław Tarnasiewicz-Heldut
  • I zastępca dowódcy – ppłk Julian Edwin Arnoldt-Russocki
  • adiutant – rtm. Józef Cetnerowski[b] *
  • naczelny lekarz medycyny – mjr dr Józef Feliks Jonscher
  • lekarz weterynarii – kpt. Henryk Jaskulski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Witold I Jabłoński
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Czesław Dmochowski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Tadeusz Leonard Jaworski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Jerzy Walenty Woszczyński
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Józef Cetnerowski (*)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Fryderyk Andrzej Honzatko
  • oficer żywnościowy – chor. Teodor Mory
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Irzeński
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Stanisław Szczepkowski (*)
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Franciszek Wilhelm Liczmański
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Józef Przeniewski
  • dowódca plutonu – por. Jerzy Marian Bukowski
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Henryk Grudzień
  • dowódca plutonu – por. Henryk Konstantynowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Szczepkowski (*)
  • dowódca 3 szwadronu – rtm. Marian Wojaczek
  • dowódca plutonu – por. Zbysław Piotr Żaczek
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Antoniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Jarosław Kazimierz Salmonowicz
  • dowódca 4 szwadronu – por. Aleksander Zarębicki
  • dowódca plutonu – por. Zbigniew Józef Giera
  • dowódca plutonu – por. Zbigniew Izydor Trzebuchowski
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Franciszek Alfred Rakowski
  • dowódca szwadronu km – rtm. Zygmunt Dulski
  • dowódca plutonu – por. Zygmunt Władysław Bieganowski
  • dowódca plutonu – por. kontr. Aleksander Kuźmiński
  • dowódca szwadronu zapasowego – rtm. Tadeusz II Jankowski
  • zastępca dowódcy – vacat
  • na kursie – por. Roman Teodor Pigłowski
  • na kursie – ppor. Ludwik Dembek

Obsada personalna pułku w 1939Edytuj

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk Julian Arnoldt-Russocki
  • zastępca dowódcy – mjr Witold Jabłoński
  • kwatermistrz – rtm. Tadeusz Jankowski
  • adiutant – rtm. Józef Cetnerowski
  • oficer ordynansowy – por. Zygmunt Bieganowski
  • oficer informacyjny – por. Roman Pigłowski
  • oficer broni – ppor. Tadeusz Dembiński
  • oficer żywnościowy – chor. Teodor Mory
  • płatnik – por. Ferdynand Honzatko
  • lekarz – mjr lek. Józef Jonscher (por. Bolesław Januszewski)
  • lekarz weterynarii – kpt. lek. wet. Henryk Jaskólski
  • dowódca pocztu sztandarowego – ppor. Konstanty Szułdżyński
  • wachmistrz szef – st.wachm. Walenty Waszkowiak
  • kapelan – ks. kap. Dobromir Ziarniak
  • dowódca taboru bojowego – por. Henryk Gorzechowski
  • dowódca szwadronu gospodarczego – por. Henryk Konstantynowicz
  • szef kancelarii – st.wachm. Henryk Tarczyński
1 szwadron
  • Dowódca szwadronu – rtm. Józef Przeniewski
  • szef szwadronu – st.wachm. Franciszek Walkowiak
  • dowódca plutonu – por. Józef Bukowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Jaczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Roman Morawski
2 szwadron
  • Dowódca szwadronu – rtm. Henryk Grudzień
  • szef szwadronu – st.wachm. Stanisław Zgorzelak
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Amrogowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Antoniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Pigłowski
3 szwadron
  • Dowódca szwadronu – rtm. Stanisław Mikosz
  • szef szwadronu – wachm. Michał Ogór
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Salmonowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Feldman
  • dowódca plutonu – ppor. Bogdan Skrzydlewski
4 szwadron
  • Dowódca szwadronu – por. Aleksander Zarębicki
  • szef szwadronu – wachm. Aleksander Stieler
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Rakowski
  • dowódca plutonu – ppor. Ferdynand Malinowski
  • dowódca plutonu – wachm. Franciszek Stachowiak
szwadron karabinów maszynowych
  • Dowódca szwadronu – rtm. Zygmunt Dulski
  • szef szwadronu – st.wachm. Stanisław Zielonka
  • dowódca plutonu – por. Jan Trzebuchowski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Trzciński
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Sobiech
szwadron kolarzy
  • Dowódca szwadronu – por. Jerzy Woszczyński
  • szef szwadronu – wachm. Antoni Donimirski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Szczepkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Coppik
  • dowódca plutonu – plut. Aleksander Siemiątkowski
pododdziały specjalne
  • dowódca plutonu przeciwpancernego – por. Franciszek Liczmański
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Irzeński

Szwadron kawalerii dywizyjnej nr 15Edytuj

Szwadron kawalerii dywizyjnej nr 15 został zmobilizowany w dniach 24-26 sierpnia 1939 z przeznaczeniem dla 15 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

Organizacja wojenna i obsada personalna szwadronu:

  • dowódca szwadronu – mjr kaw. Jan Kazimierz Paszotta (do 4 marca 1938 - Kazimierz Paszota-Panieński[17])
  • zastępca dowódcy - ppor. kaw. Zbysław Żaczek
  • oficer dyspozycyjny – ppor. Jan Winnicki
  • dowódca I plutonu liniowego – ppor. rez. kaw. Franciszek Koczorowski
  • dowódca II plutonu liniowego – ppor. rez. kaw. Bogdan Mieczkowski
  • dowódca III plutonu liniowego – ppor. rez. kaw. Hubert Wiese
  • dowódca IV plutonu liniowego – ppor. rez. kaw. Zbigniew Kamiński
  • dowódca plutonu ckm – ppor. rez. kaw. Zygmunt Siekierski
  • dowódca drużyny łączności - ?
  • dowódca sekcji pionierów - ?
  • szef szwadronu – wachm. Franciszek Glapa
  • poczet dowódcy – kpr. Florian Mazurek

Symbole pułkoweEdytuj

 
Sztandar pułku (przed 1934)
Sztandar

19 listopada 1919 o godz. 11.00 na Placu Wolności w Poznaniu odbyła się uroczystość poświęcenia i wręczenia pułkowi sztandaru ufundowanego przez Koło Ziemianek Wielkopolskich[18] na czele z paniami Józefą hrabiną Mielżyńską, Teodorą Dorą Mukułowską, Janiną Seydówną, Alicją hrabianką Tyszkiewiczówną i Janiną Wicherkiewiczówną. Po mszy polowej celebrowanej przez kapelana ks. Nikodema Kanikowskiego i homilii wygłoszonej przez dziekana Okręgu Generalnego Poznań ks. Kazimierza Stankowskiego, odbyła się ceremonia wbicia gwoździ pamiątkowych i poświęcenia sztandaru przez prymasa Polski ks. Edmunda Dalbora. Sztandar z rąk fundatorek odebrał wiceminister byłej Dzielnicy Pruskiej, Leon Pluciński i przekazał głównodowodzącemu Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim. Generał piechoty Józef Dowbor-Muśnicki przekazał chorągiew dowódcy I Brygady Jazdy Wielkopolskiej, generałowi podporucznikowi Aleksandrowi Pajewskiemu, a ten z kolei dowódcy oddziału, pułkownikowi Romanowi Pasławskiemu. Dowódca pułku przekazał sztandar plutonowemu Świerczykowi, najstarszemu podoficerowi pułku, występującemu w charakterze sztandarowego[19][20].

Odznaka pamiątkowa

Pierwsza – niezatwierdzona – odznaka o wymiarach 37x35 mm ma kształt krzyża Virtuti Militari, którego ramiona zdobione są po brzegach granatowo-czerwoną emalią. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjał „16 U” oraz daty i napis „26 VII 1920 POZNAŃ V 1919”. Odznaka dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, na rewersie znak firmowy i nazwisko grawera Wabiański[21].

Odznaka kolejnego wzoru ma wymiary 54x43 mm i kształt krzyża o ramionach emaliowanych na biało z granatowym numerem pułku „16” i pąsowym inicjałem „U”. Między ramionami krzyża cztery stylizowane orły z napisami na półokrągłych tabliczkach „1809 TARNOPOL POZNAŃ 1919”. Odznaka dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, na rewersie znak firmowy i nazwisko wykonawcy W Albiński. Autorem projektu odznaki był Jerzy Grobicki[21].

4 kwietnia 1925 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 16 puł[22]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża, którego ramiona zakończone są kulkami i pokryte białą emalią. W środku krzyża wpisano numer „16” pokryty granatową emalią oraz inicjał „U” emaliowany w kolorze pąsowym. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w srebrze, na rewersie próba srebra i imiennik grawera WG – Wiktor Gontarczyk z Warszawy. Autorem projektu odznaki był również Jerzy Grobicki[21].

Inicjały na naramiennikach

31 grudnia 1937 roku, w związku z nadaniem pułkowi nazwy, Minister Spraw Wojskowych zarządził noszenie przez żołnierzy 16 puł na naramiennikach kurtek i płaszczy, zamiast dotychczasowego numeru „16”, inicjałów „O. D.”. Dla oficerów i chorążych inicjały miały być haftowane nićmi metalowymi, oksydowanymi na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i ułanów miały być wykonane z białego matowanego metalu. Równocześnie minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze poza służbowym inicjałów haftowanych[23].

Barwy

  W 1920 roku proporczyk granatowo-biały z paskiem pąsowym

  Od 1927 proporczyk granatowo-biały ze szkarłatnym paskiem

  Otok biały[24]

  Szasery ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

  proporczyk dowództwa w 1939 r.

  proporczyk 1 szwadronu w 1939 r.

  proporczyk 2 szwadronu w 1939 r.

  proporczyk 3 szwadronu w 1939 r.

  proporczyk 4 szwadronu w 1939 r.

  proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939 r.

  proporczyk plutonu łączności w 1939 r.

Żurawiejka

Piją z beczki, nie pijani
To bydgoscy są ułani

Wśród taborów sieje grozę,
To szesnasty pułk aus Posen.

Gdzie nas wiodło? Aż na Litwę,
Znacie dobrze naszą sitwę.

Ten co psuje szyk ułański,
To szesnasty pułk poznański.
Lampas z gaci, koc z gałganów,
To szesnasty pułk ułanów.
Eleganccy, wszędzie znani,
To bydgoscy są ułani.
Zawsze łasy na niewiasty,
To ułanów pułk szesnasty.

TradycjeEdytuj

Tradycje 16 pułku ułanów sięgają czasów napoleońskich i Księstwa Warszawskiego. Pułk 7 Jazdy Galicyjsko-Francuskiej sformowany w Tarnopolu na Podolu przez płk. Marcina hr. Tarnowskiego został przemianowany w dniu 28 grudnia 1809 na Pułk 16 Ułanów Księstwa Warszawskiego. Na miasto garnizonowe dla tego pułku wyznaczono Lublin.

Do tradycji pułku nawiązywał sformowany w Słupsku 16 Pułk Zmechanizowany. Po reorganizacji pułku tradycje przejęła 7 Brygada Zmechanizowana, a teraz kultywuje je 7 Pomorska Brygada Obrony Wybrzeża.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[15].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[16].

PrzypisyEdytuj

  1. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 36.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  3. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 43.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 225.
  5. Smaczny 1989 ↓, s. 182-183.
  6. a b Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 21.
  7. Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 571.
  8. Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 305.
  9. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 69.
  10. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 16.
  11. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 25.
  12. Kosiarski 1929 ↓, s. 26-27.
  13. Dmochowski i Małek 1934 ↓, s. 42.
  14. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 700–701.
  15. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  16. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 marca 1938, s. 6.
  18. Satora 1990 ↓, s. 226.
  19. „Dziennik Poznański” 1919, 20 listopada, nr 268, s. 2; „Kurjer Poznański” 1919, 20 listopada, nr 268, s. 3.
  20. Kosiarski 1929 ↓, s. 5.
  21. a b c Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 190-192.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 4 kwietnia 1925 roku, poz. 118.
  23. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 225.
  24. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

BibliografiaEdytuj