16 Warszawska Drużyna Harcerzy

16 Warszawska Drużyna Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, to jedna z najstarszych drużyn harcerskich w Polsce, zachowująca nieprzerwaną ciągłość kadrową. Od 1911 do 1918 w organizacjach będących korzeniami ZHP. Od 1918 do 1990, oraz od 1993 do 2001 roku w ZHP. Od 1990 do 1993, oraz od 2001 roku należy do ZHR.

Szczep 16 Warszawskich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej
Rodzaj jednostki Szczep
Jednostka nadrzędna Okręg Mazowiecki ZHR
Mazowiecka Chorągiew Harcerzy ZHR
Warszawski Hufiec Harcerzy "Klucz"
Jednostki podległe 16 WDH Grunwald
16 WDH Sulima
16 WGZ Bractwo Zaginionego Oręża
16 WGZ Strażnicy Czasu
16 WDW
Rok powstania
pierwszych drużyn
1911
Komendant (przewodniczący) phm Karol Walesiak
Adres siedziby ul. Rokosowska 4, wejście od placu zabaw na Baśniowej
Strona internetowa

Od samego początku ściśle powiązana ze Szkołą Realną Stowarzyszenia Techników imienia Stanisława Staszica w Warszawie założoną w 1906 roku, w okresie międzywojennym przekształconą w gimnazjum, obecnie funkcjonującą jako XIV LO im. Stanisława Staszica w Warszawie. Działająca obecnie również przy szkołach podstawowych nr 23, 61, 152 i 264 na warszawskiej Ochocie, dawniej m.in. przy XXI LO im. Hugona Kołłątaja, Katolickim Zespole Edukacyjnym im. ks. Piotra Skargi oraz nieistniejących już: Szkole Podstawowej nr 9, Gimnazjum nr 14 im. Leopolda Staffa i Gimnazjum nr 13 im. Stanisława Staszica w Warszawie.

Jest członkiem-założycielem Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej.

16 WDH zdobyła cztery razy (w 2004, 2005, 2013 oraz 2018) miano Drużyny Rzeczypospolitej, najlepszej drużyny w Organizacji Harcerzy ZHR. Od roku 2004 do podziału na dwie drużyny (1 stycznia 2007) Drużyna Puszczańska. 1 sierpnia 2007 „Grunwald” i „Sulima” uzyskały kategorię leśną. W roku 2009, a także w latach 2011–2018 „Grunwald” był drużyną puszczańską (w roku 2013 i w roku 2018 Drużyną Rzeczypospolitej), „Sulima” w latach 2013–2014 posiadała kategorię puszczańską.

Harcerze "Szesnastki" wyróżniają się łowickimi krajkami noszonymi zamiast chust, a także góralskimi kostkami, noszonymi w otoku rogatywek. Barwą drużyny jest kolor błękitny, co przejawia się w barwie chust noszonych przez harcerzy przed zdobyciem prawa do noszenia krajki i kostek, a także kolorem wyhaftowanej na jednym z naramienniku munduru cyfry "16". W drużynie tradycyjnie przyjmuje się nazwy zastępów od polskich zwierząt (eg. Łosie, Wilki, Dziki, Rysie, Żubry, Bobry etc.).

W bogatej symbolice drużyny wyróżnić można ponadto plakietkę drużyny, która wzorowana jest na herbie Zawiszy Czarnego, tj. herbie Sulima, a także tzw. "lilijkę zawiszacką" (skautową lilijkę przeplecioną literą "Z"). Drużyna w swoich dziejach używała trzech sztandarów: pierwszy, wręczony w 1925 roku, został zakopany przed kapitulacją Powstania Warszawskiego i nigdy nieodnaleziony. Drugi, stanowiący dokładną kopię pierwszego, drużyna otrzymała podczas obozu w 1958 roku (właśnie tego sztandaru drużyna używa do dziś). Trzeci sztandar wręczono harcerzom 16 WDH w 1977 roku - był to sztandar wykonany zgodnie z obowiązującym wówczas statutem ZHP (tj. m.in. z orłem pozbawionym korony), harcerze jednak używali go niechętnie, będąc przywiązanymi do sztandaru wg. przedwojennego wzoru - na który nadal składano przyrzeczenie w obecności przedwojennych instruktorów ZHP.

SzczepEdytuj

Obecnie 16 WDH funkcjonuje jako Szczep 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, do którego należą:

  • 16 WDH „Sulima” (od 2007 r.) – drużynowy pwd Tomasz Chmielewski HO
  • 16 WDH „Grunwald” (od 2007 r.) – drużynowy pwd Bruno Zawadzki HO
  • 16 WGZ „Bractwo Zaginionego Oręża” (od 2008 r.) – drużynowy pwd Szymon Kotański HO
  • 16 WGZ „Strażnicy Czasu” (od 2012 r.) – drużynowy pwd Mateusz Kaczkowski HO
  • 16 WDW – (od 2019 r.) drużynowy phm Karol Walesiak HR

Od powstania szczepu funkcję szczepowego obejmowali kolejno: hm Marek Gajdziński (styczeń – lipiec 2007 roku), phm Piotr Drzazga (lipiec 2007 roku – 2010 rok), phm Paweł Huras (2010 rok – wrzesień 2011 roku), phm Marcin Gierbisz (wrzesień 2011 roku – październik 2015 roku), hm Kajetan Kapuściński (październik 2015 roku – luty 2019), phm Karol Walesiak (od lutego 2019).

Znani członkowie 16 WDHEdytuj

Z 16 WDH wywodzi się wiele znanych postaci (byłych harcerzy nazywa się w drużynie "Zawiszakami") m.in.:

HistoriaEdytuj

 
Głaz upamiętniający stulecie drużyny. Skwer między ul. Akademicką a pl. Narutowicza w Warszawie.

Powstanie drużynyEdytuj

Jesienią 1911 roku w warszawskiej Szkole Realnej Stowarzyszenia Techników im. Stanisława Staszica trzech uczniów po powrocie z wakacji i zapoznaniu się z angielską metodą skautową postanowiło założyć drużynę skautową i szkolić młodzież na wypadek konfliktu zbrojnego. Jerzy Wądołkowski wraz z Piotrem Olewińskim (jako członkowie Młodzieży Narodowej) oraz Janusz Rudnicki (jako członek Zarzewia) założyli dwa niezależne zastępy. Zastęp Rudnickiego 20 października 1911 roku został przekształcony w pluton (i tego dnia harcerze Szesnastki obchodzą rocznicę założenia drużyny). Obydwie jednostki rozrosły się i podjęły decyzję o połączeniu na wiosnę 1912 tworząc Drużynę Skautów Zawiszy Czarnego, późniejszą 16 Warszawską Drużynę Harcerzy im. Zawiszy Czarnego.

Opracowania dotyczące historii drużynyEdytuj

Wydano kilka publikacji dotyczących dziejów Szesnastki. W 1936 roku, z okazji 25-lecia powstania drużyny, wydano pracę pt. 25 lat dziejów Szesnastki 1911–1936 autorstwa Romana Różyckiego. W 1981 roku Kazimierz Koźniewski wydał na prawach rękopisu Gawędę o Szesnastce Zawiszy Czarnego, zaś w 1986 roku, z okazji 75-lecia drużyny, wydano Kronikę 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego 1911–1986 autorstwa Wojciecha Bogusławskiego oraz album fotograficzny, zredagowany przez Bogdana Stefańskiego. Cennym źródłem dziejów 16 WDH jest też pismo pt. „Sulimczyk”, wydawane po raz pierwszy w latach 1915–1917 (cztery numery), w latach 1930–1939 jako dwutygodnik (sto sześćdziesiąt jeden numerów), a także w latach powojennych z różną regularnością. Obecnie pismo wydawane jest co najmniej raz w roku.

Szesnastka podczas I Wojny Światowej oraz walk o Niepodległość i graniceEdytuj

W latach 1914-1920 zginęło łącznie jedenastu skautów i harcerzy związanych z 16 WDH[1][2][3]:

  • Henryk Dobrowolski (uczestnik obozu w Kołbach), sierżant 1 kompanii III baonu 1 Pułku Piechoty I Bryg. Legionów - zginął w bitwie pod Łowczówkiem 22/23 grudnia 1914 roku
  • Władysław Drecki - zginął w bitwie pod Kaniowem
  • Jerzy Boguski (drużynowy), szer. 3. Pułku Strzelców Lwowskich – zmarł 16 stycznia 1919 roku we Lwowie
  • Leon Suchecki – zginął 28 stycznia 1919 roku w walkach z Zachodnio-Ukraińską Republiką Ludową
  • Włodzimierz Bożydar Żłobnicki – zginął w czerwcu 1919 roku jako kurier Naczelnictwa Harcerskiego w Kijowie
  • Tadeusz Gutowski (drużynowy), ppor. 6. Pułku Piechoty Legionów – zmarł 22 czerwca 1919 roku w Wilnie wskutek odniesionych ran
  • Roman Morozewicz, kadet – zmarł 13 sierpnia 1920 roku w Warszawie wskutek odniesionych ran
  • Bolesław Skinder (zastępowy), ppor. jazdy tatarskiej – zginął 18 sierpnia 1920 roku pod Płockiem
  • Stanisław Kuksz – rozstrzelany po wzięciu do bolszewickiej niewoli w 1920 roku
  • Mieczysław Popielawski (zastępowy), szer. 2. Baonu Kolejowego – zmarł wskutek choroby 11 listopada 1920 roku w Kowlu

Ponadto w lipcu 1915 roku zginął ratując tonących Marian Jakubowski (zastępowy).

Od 2000 roku do dziśEdytuj

Z uwagi na kryzys kadrowy, jaki pojawił się pod koniec lat dziewięćdziesiątych, do pracy z drużyną powróciło wielu instruktorów związanych z Szesnastką w latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych. W styczniu 2001 roku powstała strona internetowa drużyny, na której dokumentowane są wszystkie ważne wydarzenia z historii Szesnastki, zaś w lutym drużyna wznowiła działalność w szkole im. Stanisława Staszica, tj. w Gimnazjum nr 13 przy ul. Nowowiejskiej (przy Liceum zlokalizowanym w tym samym budynku działała już 21 WDH). W październiku miało miejsce kolejne ważne dla przyszłość drużyny wydarzenie, powróciła ona bowiem do Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. Drużyna prowadziła w tym czasie bardzo intensywną pracę, powiększając swój stan liczebny (szybko przekraczając liczbę 50 aktywnych harcerzy) i organizując wiele wyjazdów. W 2004 roku drużyna wzięła udział w III Narodowym Zlocie Harcerzy z okazji 60-tej rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego, zaś jesienią tego samego roku zdobyła tytuł najlepszej drużyny Mazowieckiej Chorągwi Harcerzy oraz Drużyny Rzeczypospolitej - najlepszej drużyny w Organizacji Harcerzy ZHR, który obroniła w roku następnym.

Jednocześnie w Szesnastce odrodził się ruch zuchowy, w 2005 roku sformalizowano istnienie dwóch gromad zuchowych: 16 WGZ-ów "Rycerze Czarnego Orła" oraz 16 WGZ-ów "Rycerze Czarnej Zbroi". Działalność wędrowniczą prowadził starszy zastęp "K2".

Po obozie w 2006 roku, z początkiem nowego roku harcerskiego w ramach 16 WDH powstały dwa plutony, które przyjęły nazwy "Grunwald" (SP nr 23 i Gimn. nr 13) i "Sulima" (SP nr 61 i Gimn. nr 14), które z 1 stycznia 2007 roku przekształciły się w drużyny, tworząc Szczep 16 Warszawskich Drużyn Harcerzy i Gromad Zuchów, którego szczepowym został hm. Marek Gajdziński, którego latem zastąpił phm. Piotr Drzazga. W 2008 roku nowopowstała 16 WGZ-ów "Bractwo Zaginionego Oręża" zastąpiła "Rycerzy Czarnego Orła" w Szkole Podstawowej nr 23. Podczas zlotu XX-lecia ZHR w 2009 roku "Grunwald" wziął udział w Turnieju Drużyn Puszczańskich, zajmując trzecie miejsce. W tymże roku prowadziła 16 Warszawska Drużyna Wędrowników.

W 2010 roku drużyna podjęła próby poszerzenia swojej działalności o szkoły podstawowe położone w południowej części Ochoty, nr 152 i 264. Choć starania nie zakończyły się powstaniem nowej jednostki, w obu szkołach 16 WDH zakorzeniła się na stałe, do dziś co roku tworząc w ramach 16 WDH "Grunwald" nowe zastępy złożone z harcerzy pochodzących z tychże szkół. Prócz tego w tym okresie jeden z instruktorów 16 WDH stworzył (formalnie powstałą w 2013 roku) drużynę złożoną z chłopców pochodzących z okolic Kazunia pod Warszawą, która istniała do 2017 roku.

W 2011 roku Szesnastka obchodziła hucznie Stulecie swojego istnienia. Trzydniowe obchody objęły zlot Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich, wystawę na pl. Narutowicza w Warszawie, odsłonięcie pamiątkowego głazu na tymże placu, Mszę Świętą w kościele parafii św. Jakuba oraz ognisko na cyplu Czerniakowskim, w którym wzięły udział wszystkie pokolenia Zawiszaków, a także zaowocowały założoną na potrzeby tej uroczystości stroną drużyny w serwisie Facebook.

Od roku 2011 do 2018 16 WDH "Grunwald" nieprzerwanie posiadała kategorię puszczańską, zdobywają dwukrotnie (w 2013 oraz w 2018 roku) tytuł Drużyny Rzeczypospolitej, w pozostałych przypadkach jedynie raz spadając poza podium. "Sulima" również posiadała kategorię puszczańską w latach 2013-2015 oraz 2016, zajmując w 2013 roku drugie miejsce w rywalizacji podczas TDP.

W 2012 roku powstała kolejna gromada zuchów, 16 WGZ-ów "Strażnicy Czasu". Działalność wędrowniczą od 2012 do 2017 roku prowadził patrol wędrowników "Włóczykije", zaś od 2014 do 2017 roku równie 16 WDW-ów "Kompania Braci". W 2017 roku działalność zakończyła również 16 WGZ-ów "Rycerze Czarnego Orła".

We wrześniu 2017 roku Szesnastka uroczyście otworzyła swoją nową siedzibę przy pl. Baśniowym na warszawskiej Ochocie.

W omawianym okresie w 16 WDH pełniło służbę 31 instruktorów, z których 25 zdobyło swój pierwszy stopień instruktorski po 2000 roku. Stan liczebny szczepu od 2007 roku oscylował od ok. 70 do przeszło 100 zuchów, harcerzy i wędrowników.

KalendariumEdytuj

  • 1913
    Pierwszy letni obóz drużyny, który jednocześnie był pierwszym obozem skautowym na terenie zaboru rosyjskiego (na terenie majątku Kołby na Polesiu, należącym ówcześnie do rodziny Piotra Olewińskiego i jego brata Stanisława).
  • 1916
    W tym roku po raz pierwszy użyto w rozkazie numeru „16” na oznaczenie Drużyny.
  • 1925
    16 uznana za najlepszą drużyną Rzeczypospolitej. Odbyła się pierwsza Choinka Drużyny (spotkanie harcerzy z byłymi harcerzami (zwanymi Zawiszakami)) oraz KPH. W tym też roku ustaliły się tradycyjne elementy munduru szesnastkowego – łowicka krajka (według legendy – otrzymana za pomoc w czasie powodzi od mieszkańców ziemi łowickiej) oraz kostki góralskie noszone na otokach rogatywek (według legendy – otrzymane od ludności Podhala za pomoc w gaszeniu pożaru). W październiku poświęcono sztandar drużyny ufundowany przez przewodniczącego KPH. Odbyło się też pierwsze zimowisko drużyny.
  • 1926
    Po raz pierwszy drużyna została uznana przez naczelnictwo za drużynę kategorii „A”.
  • 1928
    Po raz pierwszy drużyna zdobyła tytuł „Reprezentacyjnej Drużyny Stolicy”.
  • 1930 15 lutego wydano pierwszy numer pisma drużyny pt. "Sulimczyk", które wydawano aż do czerwca 1939 roku co dwa tygodnie (łącznie ukazało się 161 numerów).
  • 1933
    Szesnastka wzięła udział w IV Jamboree w Gödöllő na Węgrzech. Po powrocie z jamboree Drużyna zorganizowała pokazowy obóz harcerski w Parku Łazienkowskim w Warszawie.
  • 1937
    Szesnastka, jako I drużyna zlotowa, wzięła udział w V Jamboree w Vogelenzang w Holandii.
  • 1944
    Zakończenie procesu scalania Szesnastki z Szarymi Szeregami
  • 1949
    Drużynie udało się powrócić do odbudowanego gmachu Gimnazjum im. S. Staszica. Jednak jesienią Drużyna została rozwiązana, a do szkoły wkroczyła komunistyczna Organizacja Harcerska ZMP.
  • 1957
    W ramach przywróconego w 1956 roku ZHP nastąpiło także reaktywowanie Szesnastki przez dwie niezależnie działające grupy zawiszaków. Odrodzona Drużyna została zainstalowana w Liceum im. H. Kołłątaja.
  • 1961
    Drużyna przekształciła się w szczep. W ramach szczepu działały 3 drużyny młodszoharcerskie i jedna starszoharcerska.
  • 1970
    Szczep został zredukowany do drużyny młodszoharcerskiej „Grunwald”, działającej w Szkole Podstawowej nr 9 na Ochocie.
  • 1972
    Zorganizowano drużynę żeńską pod nazwą „Bractwo Czarnego Orła”. Szczep stał się koedukacyjny. Działała w nim również gromada zuchowa.
  • 1982
    Szesnastka powróciła do Liceum im. H. Kołłątaja, w którym utworzono starszoharcerską drużynę o nazwie „Sulima”. Mimo ogromnego kryzysu udało się zorganizować jeden z najsłynniejszych obozów Szesnastki. Zbudowano wówczas chaty na palach wbitych w dno jeziora Morawy.
  • 1984
    Szesnastka zorganizowała III Zlot UNDHR.
  • 1990
    Drużyna opuściła ZHP i przeszła do ZHR.
  • 1991
    Szesnastka gospodarzem IX Zlotu UNDHR.
  • 1993
    Drużyna powróciła do ZHP.
  • 1994
    Zaprzestała działalności drużyna żeńska „Bractwo Czarnego Orła”.
  • 1998
    Drużyna zorganizowała XVI Zlot UNDHR.
  • 2001
    Uruchomiono witrynę internetową www.16wdh.pl. Drużyna ponownie przeszła do ZHR. Miały miejsce uroczyste obchody jubileuszu 90-lecia założenia drużyny.
  • 2004
    Drużyna zdobywa kategorię drużyny puszczańskiej, jednocześnie wygrywa turniej o najlepsza drużynę harcerską w Organizacji Harcerzy ZHR.
  • 2005
    Ponowne zdobycie tytułu.
  • 2006
    Utworzenie szczepu, w ramach którego dziś działają dwie drużyny i dwie gromady zuchowe.
  • 2011 Uroczyste obchody 100-lecia 16WDH połączone z wystawieniem pamiątkowego głazu na pl. Narutowicza, założenie strony środowiska na Facebooku
  • 2013 Zdobycie przez 16 WDH Grunwald miana Drużyny Rzeczypospolitej
  • 2018 Zdobycie przez 16 WDH Grunwald miana Drużyny Rzeczypospolitej

PrzypisyEdytuj

  1. Władysław. Nekrasz, Harcerze w bojach; przyczynek do udziału młodzieży polskiej w walkach o niepodległość ojczyzny w latach 1914-1921., Główna ksiegarnia wojskowa, 1930, OCLC 3743815 [dostęp 2019-10-01].
  2. Roman Różycki, 25 lat dziejów Szesnastki 1911-1936, Warszawa 1936.
  3. Wojskowe Biuro Historyczne, Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920., Warszawa 1934.

Linki zewnętrzneEdytuj