Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy 18 Pułku Ułanów Pomorskich. Zobacz też: 18 Pułk Ułanów – inne pułki o numerze 18.

18 Pułk Ułanów Pomorskich (18 puł) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

18 Pułk Ułanów Pomorskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 24 lipca 1919
Rozformowanie wrzesień 1939
Nazwa wyróżniająca Pomorskich
Tradycje
Święto 29 maja[1]
Nadanie sztandaru 29 maja 1923
Kontynuacja 5 Pułku Ułanów Wielkopolskich
4 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Dowódcy
Pierwszy ppłk August Donimirski
Ostatni płk Kazimierz Mastalerz
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
bitwa nad Niemnem
II wojna światowa
kampania wrześniowa
bitwa pod Krojantami
Organizacja
Dyslokacja Poznań, Toruń, Grudziądz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Pomorska Brygada Kawalerii
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
29 lipca - 3 sierpnia 1920
W tych koszarach stacjonował pułk
Tereny działania pułku w 1920
Pomorska BK w 1938
Pułk walczył w składzie PBK
Tereny walk w 1939
Schemat szarży pod Krojantami
Obelisk pod Krojantami

Sformowany w składzie Wojsk Wielkopolskich. Brał udział w zajmowaniu Pomorza przyznanego traktatem wersalskim Polsce.

Walczył w wojnie polsko bolszewickiej. Po okrążeniu przez Armię Czerwoną w lipcu 1920, przeszedł na Łotwę. 18 sierpnia powrócił do Polski przez Lipawę, Gdańsk i wziął udział w drugiej fazie bitwy nad Niemnem.

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie Armii Pomorze w Pomorskiej Brygadzie Kawalerii. Najsłynniejsza szarża – 1 września 1939 bitwa pod Krojantami koło Chojnic. 4 września pułk został rozbity i przestał istnieć jako samodzielna jednostka. Żołnierze pułku walczyli w bitwie nad Bzurą, a jedynie nieliczni przebili się do walczącej Warszawy.

W okresie międzywojennym oddział stacjonował w garnizonie Toruń i Grudziądz (od września 1923)

Spis treści

Formowanie pułkuEdytuj

Rozkazem dowódcy Wojska Wielkopolskiego gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego, w kwietniu 1919, rozpoczęto organizować w Poznaniu jednostki kawalerii. Na podstawie rozkazu nr 201 Dowództwa Głównego Siły Zbrojnej Polskiej byłego zaboru pruskiego z 24 lipca 1919 roku przystąpiono do organizacji 5 pułku Ułanów Wielkopolskich. 30 lipca 1919 roku sprostowano nazwę oddziału na „4 pułk Ułanów Wielkopolskich”, a 2 sierpnia jednostka otrzymała nazwę wyróżniającą „Nadwiślański”. Dowódcą pułku został ppłk August Brochwitz-Donimirski, były oficer armii niemieckiej, a rozkazem Dowództwa Głównego nr 205 na zalążki wydzielono oficerów: rtm. Stanisława Ossowskiego, por. Kazimierza Prandota-Trzcińskiego, ppor. Władysława Buszkę i ppor. Klemensa Zielińskiego[2]. Pułk, podobnie jak 1 pułk Ułanów Wielkopolskich miał liczyć 1150 ułanów i 1145 koni. Do końca października 1919 został zorganizowany 1 szwadron. Był dobrze wyszkolony i uzbrojony, posiadał pełne wyposażenie i był jednolicie umundurowany.

Na macierzysty garnizon wyznaczony został, zajęty jeszcze przez Niemców, Grudziądz. By nazwa bardziej obrazowała związki pułku z miejscem stacjonowania, w sierpniu 1919 po raz kolejny przemianowano pułk. Otrzymał on nazwę 18 pułku Ułanów Pomorskich. Oficjalnie zatwierdzono ją jednak dopiero w lutym 1920. W połowie stycznia jednostka zakwaterowana została w Toruniu, a w lutym przegrupowała się do Grudziądza, gdzie zajął koszary położone przy ulicy Radzyńskiej, późniejsze koszary Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Do pułku meldowali się ochotnicy z Pomorza, których intensywnie szkolono. Do kwietnia zorganizowano i uzbrojono 1 dywizjon w składzie dwóch szwadronów. W Grudziądzu rozpoczęto formować 3 szwadron liniowy i szwadron zapasowy. Po uzyskaniu pełnej gotowości bojowej 29 maja dywizjon wyruszył na front polsko-bolszewicki.

Udział pułku w zajęciu Pomorza w 1919 rokuEdytuj

Pod koniec 1919 pułk wszedł w skład wojsk Frontu Pomorskiego i rozpoczął działania bojowe związane z ustaleniami traktatu wersalskiego, a dotyczącymi powrotu Pomorza do Macierzy. 16 stycznia 1920 szwadron pułku wyruszył do Inowrocławia i tam rozpoczął akcję rewindykacyjną w myśl umów zawartych między przedstawicielami Polski i Niemiec.

Pułk stanowił straż przednią grupy bojowej, której zadaniem było zajęcie Torunia. 17 stycznia, około 7:00 w okolicy wsi Lipie doszło do walk z żołnierzami Grenzschutzu. Zginął pierwszy żołnierz pułku. 18 stycznia oddział wkroczył do Torunia, witany owacyjnie przez mieszkańców. Przed ratuszem nadburmistrz dr Hasse przekazał insygnia władzy w ręce dowódcy Dywizji Strzelców Pomorskich. Pogrzeb ułana – plut. Gerarda Pająkowskiego stał się wielką manifestacją polskości mieszkańców Torunia. Pochowano go na miejscowym cmentarzu.

Walki pułku z bolszewikami w 1920 rokuEdytuj

Osobny artykuł: wojna polsko-bolszewicka.

W maju 1920 sytuacja na froncie nie była dla Polski korzystna. 1 Armia została odrzucona głęboko do tyłu. Domagano się posiłków. Naczelne Dowództwo wysyłało na front nie w pełni sformowane oddziały.

29 maja I dywizjon 18 pułku pod dowództwem rtm. Ossowskiego, transportem kolejowym z Grudziądza, został skierowano na teren działań operacyjnych frontu północno-wschodniego. W skład dywizjonu wchodziły dwa szwadrony liniowe z trzema dodatkowymi ckm – razem: 2 oficerów, 8 podchorążych oraz 162 ułanów. Podporządkowany został dowódcy I Brygady Jazdy Armii Rezerwowej. Początkowo dywizjon otrzymał zadanie ubezpieczania prawego skrzydła ugrupowania brygady i współdziałając z 11 puł na kierunku Rabowo – Bukowo – Miory – Czeress prowadzić działania rozpoznawczo–patrolowe. Stacza zwycięskie potyczki pod Miorami, Nowo Krukami i Wianużą. Po odrzuceniu wojsk sowieckich za Berezynę i Autę I Brygada Jazdy została wysłana pod Kijów, zaś dywizjon pozostał w rejonie Dryssy.

W nocy z 3 na 4 lipca Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę. Dywizjon 18 puł został przetransportowany w rejon frontu południowo-wschodniego i przydzielony do XV Brygady z 8 DP. Patrolował tam i ubezpieczał przydzielony brygadzie odcinek Dźwiny. 4 lipca broniąc lewego skrzydła dywizji ułani utrzymali swoje pozycje, skutecznie powstrzymując natarcie oddziałów kawalerii Gaja prowadzone wzdłuż Dźwiny. 5 lipca, w wyniku braku współdziałania z piechotą, dywizjon został od południa i zachodu oskrzydlony i przyparty pod Drują do Dźwiny. Sytuacja stała się krytyczna. Dowódca dywizjonu powziął decyzję pokonać całym oddziałem rzekę wpław, przejść na terytorium neutralnej Łotwy, maszerować na Dyneburg i dołączyć do polskich oddziałów znajdujących się na południe od tej miejscowości.

Łotwa początkowo przyjęła gościnnie polskie oddziały, jednak 22 lipca władze łotewskie nakazały przetransportować dywizjon koleją z Dyneburga do Rygi. Z Rygi ułani pomaszerowali do Lipawy (ros. Libawy) i od 26 lipca oczekiwali na statek. 30 lipca przypłynął z Gdańska polski statek „Pomorzanin”, który mógł zabrać tylko 60 ludzi z oddziału pieszego. 11 sierpnia Łotwa zawarła pokój z Rosją i zachodziła obawa że Łotysze rozbroją pułk. By uniknąć rozbrojenia, w tajemnicy przed władzami łotewskimi, dywizjon opuścił swój rejon wyczekiwania i pomaszerował w kierunku wolnego miasta Kłajpedy, zajętego przez wojska francuskie. Dotarł pod Połągę, gdzie jednak został rozbrojony. Z pomocą amerykańskiego czerwonego krzyża ułani otrzymali cywilne ubrania, ponieważ mundury nie nadawały się już do użytku. Część dywizjonu została zaokrętowana na statki „Saratow” i odpłynęła w kierunku Gdańska, pozostali czekali na „Pomorzanina”, który odpłynął z Połągi 15 sierpnia. Jednak na skutek szalejącej na Bałtyku burzy musiał schronić się, na dobę, w porcie w Kłajpedzie.

18 sierpnia statki stanęły na redzie w Gdańsku. Z powodu wrogich nastrojów ludności niemieckiej dywizjon wyładował się na polskim brzegu w rybackiej wiosce Gdynia. Po trzydniowym odpoczynku wyruszył marszem do Kartuz a stamtąd transportem kolejowym do Torunia, do którego przybył 22 sierpnia.

Osobny artykuł: Bitwa nad Niemnem.

Do połowy września 1920 pułk reorganizował się w Toruniu. Tym razem składał się z czterech szwadronów liniowych, szwadronu ckm, plutonu łączności i drużyny dowódcy pułku. Liczył 21 oficerów, 11 podchorążych, 630 szeregowców, 610 koni i 6 ckm. 15 września pułk został przewieziony koleją do stacji Hajnówka i Narewka. Tam pułk rozdzielono. Jego 3. szwadron podporządkowano dowódcy 16 Dywizji Piechoty i odtąd występował w charakterze kawalerii dywizyjnej. Pozostała część pułku weszła w skład 4 Armii.

19 września 1920 pułk został przydzielony do grupy operacyjnej gen. Władysława Junga, w skład XXIX Brygady Piechoty i wraz z dwoma batalionami 59 pp i 1/15 pułku artylerii miał zająć Nowy Dwór. Jako rejon wyjściowy do działań wskazano Józefin. 22 września w mieście pułk zastał tylko jedną kompanię 59 pp uwikłaną w walkę z przeciwnikiem. Idący w szpicy spieszony pluton 1 szwadronu z marszu zaatakował groblę. W ślad za nim uderzył 1. i 2 szwadron. Po walce pułk ześrodkował się w Ludwinowie. Dowódca oddziału podjął decyzję o samodzielnym ataku na Nowy Dwór. Główne uderzenie wykonał 2 szwadron pod dowództwem por. Klemensa Zielińskiego. Zaskoczenie było zupełne. Przeciwnik w panice porzucił okopy i wycofał się. Nowy Dwór został zdobyty.

W nocy z 23 na 24 września pułk, wykonując zadanie obejścia na kierunku wołkowyskim, napotkał oddziały sowieckiej 27 DP. Szpica przednia pod dowództwem por. Kłopotowskiego uderzyła na biwakującą we wsi Krzesła piechotę wroga. Natarcie spotęgował 1 szwadron. Jednak nawet kolejne uderzenie 4 szwadronu nie zakończyło się pełnym sukcesem. Siły główne pułku wycofały się, ale działający na prawym skrzydle 2 szwadron zajął w szyku konnym wieś Klepacze. Walki te spowodowały dezorganizację dążących do Wołkowyska odwodów Armii Czerwonej. 2 października 15 DP osiągnęła linię dawnych okopów niemieckich. Przeciwnik zajął w nich bardzo dogodne stanowiska między Michowiczami a Skrobowem. Gen. Jung zdecydował się na szarżę kawalerii 1 szwadronu z 18 p.uł. Po przygotowaniu artyleryjskim por. Prandota-Trzciński wyprowadził swój szwadron z lasu. Na widok szarżujących ułanów bolszewicy ratowali się ucieczką. Za akcję pod Skrobowem, a także wcześniejsze, 18 puł otrzymał pochwałę w rozkazie gen Junga: „18 Pułk Ułanów wniósł zamieszanie w szeregi 27 dywizji sowieckiej i ułatwił sytuację XXIX Brygadzie Piechoty znajdującej się w ciężkim boju z przeciwnikiem. W imieniu służby wyrażam uznanie i dziękuję wszystkim oficerom i ułanom 18 pułku, a zwłaszcza dowódcy pułku majorowi Jezierskiemu oraz rannym oficerom: porucznikowi Monwid-Olechnowiczowi, ppor. Buterlewiczowi i ppor. Kłopotowskiemu – i życzę im szczęścia i powodzenia w dalszej służbie ku chwale Ojczyzny”[3].

Dalsze działanie pułku pościg za cofającym się przeciwnikiem. W zgrupowaniu kawalerii płk Ignacego Mielżyńskiego a następnie w ramach 16 DP w walkach o miejscowości Poryszew i Kamionka i forsował Łoszę. 16 października zajął miejscowości: Tołkaczew i Szack. Tu otrzymał wiadomość o zawieszeniu broni i odszedł na linię demarkacyjną. Służbę dozorową pełnił na różnych odcinkach do 5 maja 1921 kiedy to wrócił do macierzystego garnizonu.

Walki pułku w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

Osobny artykuł: kampania wrześniowa.

26 sierpnia 1939 pułk wszedł w skład Zgrupowania „Chojnice”. Dowódcą 18 puł płk Kazimierz Masztalerz dowodził lewym odcinkiem południowego ugrupowania osłony. W swojej dyspozycji posiadał też 2 baterię 11 dywizjonu artylerii konnej.

Zadaniem ugrupowania osłony było:

 
...z zajmowanego rejonu stale, a w szczególnie w nocy rozpoznawać patrolami na kierunku Moszczenica-Deręgowice – do linii szosy Zamarte-Chojnice celem ubezpieczenia południowego pasa działania i stwierdzenia ewentualnego ruchu nieprzyjaciela. W wypadku rozpoczęcia akcji przez przeciwnika 18 pułk ułanów przejdzie do rejonu Deręgowice-Moszczenica, skąd osłaniać będzie obronę Chojnic. Pod naporem przeważających sil przeciwnika powstrzymywać go na kierunku: Lichnowy-Sternowo-Rytel[4]

Na podstawie rozkazu dowódcy Zgrupowania, dowódca pułku ugrupował pułk w dwie linie. Pierwszą linię obrony wyznaczały miejscowości: Angowice, Moszczenica i Angowo – dowódca mjr Stanisław Malecki. Druga linia obrony stanowiła jednocześnie odwód i koncentrowała się na miejscowości Lichnowy. Jej dowódcą był rtm. Zygmunt Ertman. Miejsce postoju dowódcy pułku znajdowało się w Lichnowym, w okolicach wzgórza 163.

O 5:00 niemiecki 76 pułk piechoty zmotoryzowanej, wsparty bronią pancerną, rozbił placówki pierwszej linii obrony. Na pozycji głównej został chwilowo zatrzymany. Niemcy uzyskali jednak powodzenie w rejonie Kamienia, gdzie bronił się oddział Straży Granicznej. W wyniku oskrzydlenia płk Mastalerz postanowił wycofać swoje szwadrony na nową linię obrony w rejonie: Pawłowo – wzgórze Racławki. Wycofanie odbywało się pod ciągłym ogniem broni maszynowej. Dopiero wsparcie artylerii umożliwiło oderwanie się szwadronów od nieprzyjaciela. Około 9:15 pododdziały pierwszej linii zajęły nowe stanowiska.

Osobny artykuł: bitwa pod Krojantami.

W godzinach popołudniowych pułk ześrodkował się w rejonie Lichnowy. W rejon pułku przybył też szwadron czołgów TK z 81 dywizjonu pancernego. Do dowódcy pułku zameldował się łącznik gen. Grzmota-Skotnickiego z zadaniem powstrzymania Niemców. Po zapoznaniu się z zadaniem, dowódca pułku zdecydował: wzmocnionym 3 szwadronem utrzymywać rubież opóźniania przy szosie Rytel-Chojnice, 4 szwadronem ubezpieczyć kierunek Nowej Cerkwi, a 1 i 2 szwadronem dokonać głębokiego obejścia na tyły przeciwnika, wykonać uderzenie (szarżę) i rozbić go. Szarżę wesprzeć ogniem pododdziałów z pozycji opóźniania. Początek działań godzina 19:00.

Około 17.30 dywizjon (1 i 2 szwadron) pod dowództwem mjr. Maleckiego rozpoczął marsz. Zaplanowano go z dala od uczęszczanych dróg, przez duże obszary wysokopiennego lasu. Ubezpieczenie stanowił 1 pluton 4 szwadronu. Płk Mastalerz postanowił osobiście dowodzić grupą uderzeniową. W czasie krótkiego postoju wydał jeszcze ostatnie dyspozycje. Grupa manewrowa pomaszerowała dalej, zachowując wszelkie zasady maskowania. Cały manewr wykonywano skrycie, bez styczności z przeciwnikiem. Około 19:00, będąc w lesie 10 km na północ od Krojant, w rejonie wzgórza 161, ubezpieczenia zameldowały, że przed nimi w odległości ok. 400 m biwakuje oddział piechoty niemieckiej liczący około 800 żołnierzy. Dowódca pułku podjął decyzję szarży. Dywizjon uszykował się w dwa rzuty w odległości od siebie ok. 200 metrów i sformował szyk linii plutonów. Miejsce dowódcy z pocztem – na lewym skrzydle. Dowódcy szwadronów wydali jedną z najstarszych komend „szable w dłoń” i szarża ruszyła. Zaskoczenie Niemców było zupełne. Piechota zaczęła uciekać w stronę szosy. Tam stały zamaskowane, a nie rozpoznane przez ubezpieczenia, transportery opancerzone. Ogień skrzydłowy ich karabinów maszynowych stał się dla ułanów śmiertelnym niebezpieczeństwem. Jedna z pierwszych serii trafiła płk. Mastalerza. W szarży zginął również dowódca 1 szwadronu rtm. Eugeniusz Swieściak. Sytuacja zmieniła się na korzyść Niemców. Dowodzenie całością przejął mjr Malecki, a szwadrony wykonały odskok za zalesiony grzbiet. Rtm. Jan Ładoś, jako najstarszy stopniem uporządkował ugrupowanie i przygotował ułanów do kolejnego ataku. Już w czasie podchodzenia do rubieży ataku dotarł do niego łącznik z rozkazem mjr. Maleckiego, by wstrzymać natarcie i wycofać się w kierunku na Rytel. Tak zakończyła się sławna, kontrowersyjna szarża 18 p.uł. pod Krojantami. Niemcy wstrzymali swoje działania w kierunku północno-wschodnim. Pozwoliło to batalionom piechoty przejść za Brdę w rejon Mylofu. Zadanie postawione przed 18 pułkiem ułanów zostało więc wykonane. Stało się to jednak kosztem stosunkowo dużych strat własnych.

Około 21:00 Niemcy rozpoczęli gwałtowny atak na pozycję 3 szwadronu. Ułani wycofali się za drogę. W ten sposób 4 szwadron znalazł się w okrążeniu. Jedynie jeden pluton z dowódcą szwadronu por. Głybą-Głybowiczem, dotarł do Rytla. Wcześniej dotarł tam 3 szwadron.

W nocy pododdziały reorganizowały się i uzupełniały amunicję. Żołnierze otrzymali gorący posiłek. Na zbiórkę zdziesiątkowanego walką pułku przybył 2 września gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki. Podziękował całemu stanowi osobowemu za bohaterstwo, a następnie udekorował sztandar 18 puł krzyżem „Virtuti Militari” zdjętym z własnego munduru.

Pułk ruszył w kierunku na Błądzim, Bramkę, Bukowiec aby połączyć się z 16 puł W czasie marszu, działając jako straż tylna batalionu ON „Czersk”, skutecznie opóźniał natarcie nieprzyjaciela, staczając z nim szereg potyczek. Za Błądzimem zmienił kierunek marszu na DrzycimGrudziądz. 4 września pod Drzycimem, został zbombardowany i poniósł znaczne straty. W czasie dalszego przebijania się w kierunku Grudziądza, rozproszone pododdziały znalazły się w okrążeniu. Z okrążenia udało się wydostać tylko nielicznym ułanom. Jako jednostka wojskowa 18 puł przestał istnieć 4 września 1939.

Pomorscy ułaniEdytuj

Dowódcy pułku
  • ppłk August Donimirski (29 V 1919 - 3 XI 1920)
  • płk Rudolf Alzner (9 XI 1920 – 1 VII 1922)
  • płk jazdy Michał Ostrowski (1 VII 1922 – 15 V 1923 → dowódca IV BJ)
  • ppłk / płk kaw. Stefan Dembiński (15 V 1923 – 28 I 1928 → dowódca 8 puł)
  • ppłk / płk kaw. Albert Traeger (28 I 1928 – 23 III 1932 → rejonowy inspektor koni Lublin)
  • płk kaw. Kazimierz Kosiarski (23 III 1932 – 1 II 1938 → dowódca 5 psk)
  • płk kaw. Tadeusz Kurnatowski (1 II 1938 – 1 VIII 1939 → dowódca OZ Kaw. „Stanisławów”)
  • płk kaw. Kazimierz Mastalerz (1 VIII – † 1 IX 1939)
  • mjr kaw. Stanisław Malecki (2 - 3 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
  • ppłk jazdy Stefan Dembiński (do 15 V 1923 → dowódca 18 puł)
  • mjr kaw. Oskar Zawadil (X 1925 – XII 1927 → rejonowy inspektor koni we Włocławku[5])
  • mjr / ppłk kaw. Józef Koczwara (XII 1927[6] – VI 1930 → dowódca 2 dyonu samochodów pancernych[7])
  • mjr kaw. Ludomir Wysocki (5 VII 1930[7] – VIII 1931 → zastępca dowódcy 11 puł[8])
  • mjr kaw. Józef Marian Ossowski (VIII 1931[9] – IX 1933 → rejonowy inspektor koni w Jarosławiu[10])
  • mjr / ppłk dypl. kaw. Jan Małysiak (od IX 1933[10])
  • ppłk dypl. kaw. Eugeniusz II Chrzanowski (1939[11])
  • mjr kaw. Stanisław Malecki (do 1 IX 1939 → dowódca 18 puł)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku – II zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Ułani Pomorscy odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[17]:

  • wachm. Leon Bęcwołek
  • pchor. Juliusz Chmielowski
  • wachm. Leon Cieślicki
  • ppor. Aleksander Iznoskoff
  • mjr Anatol Jezierski
  • ppor. Michał Kłopotowski
  • por. Jan Monwid-Olechnowicz
  • rtm. Lucjan Nestorowicz
  • ppor. Władysław Niegowski
  • pchor. Henryk Niezabitowski
  • por. Kazimierz Prandota-Trzciński
  • ułan Marian Rafiński
  • pchor. Hipolit Roszczynialski
  • kpr. Maksymilian Ubowski
  • por. Klemens Zieliński

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[18][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Tadeusz Kurnatowski
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Eugeniusz II Chrzanowski
  • adiutant – rtm. Wacław I Godlewski[b] *
  • lekarz medycyny – por. lek. Ziemisław Marian Kański
  • lekarz weterynarii – kpt. Roman Kostrzewski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Malecki
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Bolesław Emich
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Jan Alfred Baranowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Tadeusz Kaczyński
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Wacław I Godlewski (*)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Stefan Pannert
  • oficer żywnościowy – chor. Leon Cieślicki
  • dowódca plutonu łączności – rtm. Szczęsny Szach-Bej-Krummel
  • dowódca plutonu kolarzy – por. Witold Alfons Łoziński (*)
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Jerzy Głyba-Głybowski
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Zygmunt Szpotański
  • dowódca plutonu – por. Witold Alfons Łoziński (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Henryk Jełowicki
  • dowódca plutonu – ppor. Feliks Morkowski
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. dypl. Janusz Łoś
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Michał Rawski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Herman Wochnik
  • dowódca 3 szwadronu – p.o. ppor. Roman Hipolit Ignacy Ciesielski
  • dowódca plutonu – ppor. Włodzimierz Stanisław Michałowski
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Eugeniusz Świeściak
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Stanisław Uranowicz
  • dowódca szwadronu km – rtm. Zygmunt Ertman
  • dowódca plutonu – por. Ryszard Koziełł-Poklewski
  • dowódca szwadronu zapasowego – mjr adm. (kaw.) Aleksander Iznoskoff
  • zastępca dowódcy – rtm. Leonard Fijałkowski
  • na kursie – rtm. Jan Kazimierz Franciszek Ładoś
  • na kursie – por. Józef Just
  • na kursie – por. Józef Karczewski
  • na kursie – por. Antoni Szlosowski

Obsada personalna we wrześniu 1939 rokuEdytuj

  • dowódca pułku – płk Kazimierz Mastalerz † 1 IX 1939 Krojanty
  • zastępca dowódcy – mjr Stanisław Malecki
  • kwatermistrz – rtm. Włodzimierz Raczyński
  • adiutant – rtm. Wacław Godlewski
  • oficer ordynansowy – ppor. rez. Tadeusz Wichliński
  • oficer informacyjny – ppor. rez. Tadeusz Milicki
  • oficer broni i gazu – ppor. rez. Antoni Unrug
  • dowódca szwadronu gospodarczego – ppor. rez. Adam Krzemień
    • wachmistrz – st. wachm. Jan Binkowski
  • oficer żywnościowy – st. wachm. Maksymilian Rochnowski
  • oficer łącznikowy do Zgrupowania „Chojnice” – ppor. rez. Adolf Moszczeński
  • oficer gospodarczy (płatnik) – ppor. rez. Michał Pawlak
  • lekarz medycyny – por. Mieczysław Grubiński
    • felczer - szef Izby Chorych - st. wachmistrz Ryszard Kulczyk
  • dowódca 1 szwadronu – rtm. Eugeniusz Swieściak (zginął 1 września 1939 pod Krojantami)
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Feliks Morkowski
    • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Jerzy Dąbski
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Tadeusz Michalski
    • wachmistrz – wachm. Alojzy Szuszyński
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Jan Ładoś
    • dowódca 1 plutonu – por. Józef Karszewski
    • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Leonard Jagodziński
    • dowódca 3 plutonu – ppor. Jerzy Piotrowicz
    • wachmistrz – wachm. Julian Lewandowski
  • dowódca 3 szwadronu – por. Antoni Szlosowski
    • dowódca 1 plutonu – ppor. Włodzimierz Michałowski
    • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Leszek Działkowski
    • dowódca 3 plutonu – ppor. rez. Marian Hillar
    • wachmistrz – wachm. Paweł Urban
  • dowódca 4 szwadronu – por. Jerzy Głyba-Głybowicz
    • dowódca 1 plutonu ppor. rez. Witold Tarnowski
    • dowódca 2 plutonu ppor. Kazimierz Uranowicz
    • dowódca 3 plutonu ppor. rez. Andrzej Ossowski
    • wachmistrz – wachm. Stefan Mohyluk
  • dowódca szwadronu ckm- rtm. Zygmunt Ertman
    • dowódca 1 plutonu – por. Ryszard Koziełł-Poklewski
    • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Zdzisław Swora
    • dowódca 3 plutonu – ppor. rez. Włodzimierz Juszczakiewicz
    • wachmistrz – wachm. Jan Dąbrowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Just
    • zastępca dowódcy – ppor. rez. Jerzy Monarowski-Monarski
    • wachmistrz – wachm. Franciszek Klert
  • dowódca plutonu armatek przeciwpancernych – ppor. Roman Ciesielski
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Witold Łoziński

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar

Sztandar ufundowany został przez społeczeństwo ziemi pomorskiej z inicjatywy pani Marii Czarlińskiej, żony Adama Czarlińskiego, oficera rezerwy pułku. Rodzice chrzestni byli Państwo Czarlińscy[21]. W obecności marszałka Józefa Piłsudskiego i ministra spraw wojskowych gen. dyw. Kazimierz Sosnkowskiego, sztandar wręczył prezydent RP Stanisław Wojciechowski. Uroczystość wręczenia sztandaru odbyła się w Toruniu 29 maja 1923[c]. Sztandar wyhaftowały Siostry Opiekunek Najświętszej Marii Panny z Warszawy.

Na prawej stronie płata, w środku krzyża kawalerskiego, wyhaftowany srebrną nitką orzeł biały ze złotą koroną, złotym dziobem i złotymi szponami, obramowany wieńcem laurowym wyhaftowanym złotem. W rogach na białym tle, między amarantowymi ramionami krzyża, znajdowały się cztery mniejsze wieńce laurowe haftowane złotem, a w środku nich cyfra 18. Na lewej stronie płata sztandaru, w środku krzyża kawalerskiego, haftowany złotem napis HONOR I OJCZYZNA, obramowany złotym wieńcem laurowym. Krzyż koloru amarantowego. W rogach na białym tle, między amarantowymi ramionami krzyża – cztery tarcze herbowe, wyhaftowane złotem.

W uznaniu zasług sztandar pułku został odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari[22].

Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

14 kwietnia 1925 roku generał dywizji Stefan Majewski, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 18 Pułku Ułanów[23]. Odznaka o wymiarach 44x44 mm ma kształt krzyża Virtuti Militari, którego ramiona pokryte są niebieską emalią. Pośrodku krzyża nałożony srebrny Gryf Pomorski wsparty na cyfrze pułkowej i inicjale „18 U”. Odznaka oficerska była dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Autorem projektu był Marian Hernik, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[24].

16 października 1929 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził regulamin odznaki pamiątkowej 18 Pułku Ułanów, dostosowany do przepisów o odznakach pamiątkowych formacji[25].

Barwy

  Proporczyk biało-chabrowy z żyłką szkarłatną pośrodku.

  Otok chabrowy[26].

  szasery ciemnogranatowe, lampasy chabrowe, wypustka chabrowa

  proporczyk dowództwa w 1939

  proporczyk 1 szwadronu w 1939

  proporczyk 2 szwadronu w 1939

  proporczyk 3 szwadronu w 1939

  proporczyk 4 szwadronu w 1939

  proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939

  proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Osiemnasty spod Libawy
Przywiózł panny dla zabawy.
Wiać przez morze na Pomorze
Osiemnasty tylko może
Nie przez lądy, to przez morze
Osiemnasty zawsze może.
Czy śnieg pada, czy deszcz leje
Osiemnasty zawsze wieje.
Mają d..y jak z mosiądza
To ułani są z Grudziądza.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[19].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[20].
  3. Datę podano za: Kazimierz Satora, „Opowieści wrześniowych…” s.230. Za podstawę Satora przyjął artykuł Włodzimierza Sokulskiego „Sztandar 18 Pułku Ułanów Pomorskich”, zamieszczony w „Przeglądzie Kawalerii i Broni Pancernej” nr 44 z X-XII 1966 , s. 247 (Londyn). Tak samo w „Rodowody...” s. 182

PrzypisyEdytuj

  1. Smaczny 1989 ↓, s. 185-186.
  2. Dobiecki i Kłopotowski 1929 ↓, s. 3.
  3. Dobiecki i Kłopotowski 1929 ↓, s. 19.
  4. Błaszczyk 1996 ↓, s. 27..
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 365.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 364.
  7. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 209.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 235.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 241.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 198.
  11. a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 702.
  12. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 113 z 27 października 1925 roku, s. 611.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 1 września 1926 roku, s. 286.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 1 września 1926 roku, s. 290.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 121.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 236.
  17. Dobiecki i Kłopotowski 1929 ↓, s. 22.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 702.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  20. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  21. Satora 1990 ↓, s. 230.
  22. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  23. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 12 z 14 kwietnia 1925 roku, poz. 127.
  24. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 195-196.
  25. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 16 października 1929 roku, poz. 314.
  26. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 6 z 24 lutego 1928 roku

BibliografiaEdytuj

  • Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07712-6.
  • „Almanach oficerski”: praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • Włodzimierz Błaszczyk: 18 Pułk Ułanów. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajans, 1996. ISBN 83-85621-91-1.
  • „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
  • Jerzy Dobiecki, Michał Kłopotowski: Zarys historii wojennej 18-go pułku Ułanów Pomorskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.
  • Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.