Otwórz menu główne

19 Pułk Artylerii Lekkiej (19 pal) – oddział artylerii lekkiej Samoobrony Litwy i Białorusi oraz Wojska Polskiego II RP.

19 Pułk Artylerii Lekkiej
1 Pułk Artylerii Polowej Litewsko-Białoruskiej
19 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1919
Rozformowanie 27 września 1939
Tradycje
Święto 16 sierpnia[1]
Nadanie sztandaru 3 lipca 1938
Dowódcy
Pierwszy płk Kazimierz Radwiłłowicz
Ostatni ppłk Leon Pichl
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Nowa Wilejka, II da Mołodeczno, III da Lida[2]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 1 Dywizja Litewsko-Białoruska
XIX Brygada Artylerii
19 Dywizja Piechoty[2]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
19 DP w 1938

Spis treści

Historia pułkuEdytuj

Pułk swoje początki wiązał z artylerią organizowaną w 4 DP gen. Żeligowskiego. Dywizjon artylerii, organizowany z ochotników przez ppłk. Raję, wszedł w skład 10 pap.

Na podstawie rozkazu Generalnego Inspektora Artylerii z 1 lipca 1919 roku rozpoczęto organizować w Wołkowysku 1 pułk artylerii polowej Litewsko-Białoruskiej pod dowództwem pułkownika Kazimierza Radwiłłowicza. Pułk był formowany w oparciu o baterię zapasową, która przybyła do Wołkowyska. Zorganizowano II i III dywizjon, każdy w składzie trzech baterii. 25 października 1919 roku w skład pułku został włączony I „odeski” dywizjon[3].

Pułk brał udział w walkach w 1919 r. o ustalenie granic Polski, uczestniczył również w wojnie z bolszewikami w 1920 roku. Za zasługi bojowe pułk został odznaczony Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari numer 6106.

W połowie lutego 1921 roku II dywizjon pod dowództwem kapitana Mariana Leszkiewicza został włączony do 2 pułku artylerii polowej Litewsko-Białoruskiej, jako jego I dywizjon. Z pozostałych dwóch trzybateryjnych dywizjonów zorganizowano trzy dywizjony po dwie baterie każdy. Po reorganizacji dowództwo pułku z I i III dywizjonem przeszło do Nowej Wilejki, natomiast II dywizjon do Koszar ks. Józefa Poniatowskiego w Wilnie. Po wejściu w życie pokojowej dyslokacji wojska III dywizjon został przeniesiony do Lidy, a II dywizjon do Malinowszczyzny koło Mołodeczna (obecnie rejon mołodeczański), a później do Helenowa → garnizon w Helenowie.

We wrześniu 1921 roku oddział został przemianowany na 19 pułk artylerii polowej.

19 kwietnia 1922 roku na placu Łukiskim w Wilnie Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, marszałek Polski Józef Piłsudski udekorował krzyżem trąbkę pułkową, a następnie wręczył ją ówczesnemu dowódcy oddziału, podpułkownikowi Janowi Górskiemu. Ceremonia dekoracji była jednym z elementów uroczystości związanych z przyłączeniem Ziemi Wileńskiej do Rzeczypospolitej. Uroczystości zwięczyła rewia Wojska Litwy Środkowej[4].

21 maja 1929 roku folwark i zaścianek Helenowo zostały włączone do gminy miejskiej Mołodeczno[5].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 19 pułk artylerii polowej na 19 pułk artylerii lekkiej[6].

Na podstawie rozkazu L. 976/Tjn. I Wiceministra Spraw Wojskowych z 14 grudnia 1934 roku został sformowany IV dywizjon. W skład dywizjonu została włączona dotychczasowa 1 bateria, która została przemianowana na 10 baterię. Jednocześnie została utworzona nowa 11 bateria, a dotychczasowa 3 bateria - przemianowana na „1”. IV dywizjon zajął nowo wybudowane koszary w Nowej Wilejce. Organizacja dywizjonu została zakończona w styczniu 1935 roku[7].

19 pułk artylerii lekkiej był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:
w Mołodecznie, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym:

  • II dywizjon 19 pal (dowództwo dyonu, 4, 5 i 6 baterie haubic i kolumna amunicyjna),

w Lidzie, mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym:

  • III dywizjon 19 pal (dowództwo dyonu, 7, 8 i 9 baterie haubic i kolumna amunicyjna),
  • kolumnę taborową jednokonną nr 312,
  • warsztat taborowy nr 309 (jednokonny),
  • w Nowej Wilejce, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym:
  • dowództwo 19 pal,
  • samodzielny pluton meteo nr 19,
  • I dywizjon 19 pal (dowództwo dyonu, 1, 2 i 3 baterie armat i kolumna amunicyjna),
  • IV dywizjon 19 pal (dowództwo dyonu, 10, 11 i 12 baterie armat i kolumna amunicyjna),
  • kolumnę taborową jednokonną nr 311,
  • baterię marszową 1/19 pal[8].

W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[9].

Pod koniec czerwca 1939 roku podjęto decyzję, że III/19 pal zostanie włączony w skład 38 pułku artylerii lekkiej z chwilą ogłoszenia mobilizacji powszechnej (I rzut)[10].

Walki w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w ramach 19 Dywizji Piechoty w składzie Armii „Prusy”. Poszczególne jego dywizjony zostały przydzielone do pułków 19 Dywizji Piechoty: I – 85 pułku piechoty, II – 86 pułku piechoty, IV – 77 pułku piechoty. Natomiast III dywizjon 19 pułku artylerii lekkiej został przydzielony do 38 Dywizji Piechoty Rezerwowej.

1 września pułk został ześrodkowany w rejonie ŁowiczaSochaczewa. 3 września organizował obronę Tomaszowa Mazowieckiego, a 4 września obronę na przedpolu Piotrkowa Trybunalskiego.

5 września odpierał niemieckie uderzenie na Piotrków Trybunalski poniósł ciężkie straty i został zmuszony do odwrotu za Pilicę. Po tych walkach 19 Dywizja Piechoty została rozdzielona na dwie grupy, tak też podzielił się pułk. I dywizjon i część II walczyła nadal w składzie grupy płk dypl. Tadeusza Pełczyńskiego, a IV dywizjon w składzie grupy ppłk dypl. Jana Kruk-Śmigli. Pojedyncze grupy żołnierzy z pułku zakończyły szlak bojowy 27 września pod Terespolem.

Żołnierze pułkuEdytuj

Dowódcy pułku
  • płk art. Kazimierz Radwiłłowicz (1 VII - 12 XII 1919)
  • ppłk / płk art. Jan Górski (12 XII 1919 - 23 V 1927 → komendant Obozu Ćwiczeń Rembertów[11])
  • ppłk / płk art. Leon Dębski (23 V 1927[12] – 1937 → dowódca OPL OK VI)
  • ppłk art. Leon Pichl (23 VII 1937 - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[18]

  1. Trąbka pułkowa nr 6106
  2. por. Józef Adwent
  3. por. Edward Bagieński
  4. chor. Stanisław Brycki
  5. plut. Stefan Dębowski[19]
  6. ogn. Mieczysław Flanc
  7. por. Mieczysław Garliński
  8. kpr. Jan Grykin
  9. plut. Józef Jacewicz[19]
  10. bomb. Ludwik Karolczak
  11. por. Witold Kitkiewicz
  12. plut. Józef Kolasiński
  13. kan. Konstanty Krakowiak[19]
  14. kpr. Anzelm Kreczyński
  15. bomb. Romuald Medrzycki
  16. ppor. Jan Misiewicz
  17. kpr. Józef Nowicki[19]
  18. bomb. Michał Obuchowicz
  19. kan. Józef Pielesiak
  20. ppor. Stanisław Piwakowski
  21. ppor. Kazimierz Radzikowski
  22. por. Brunon Romiszewski
  23. plut. Stefan Józef Gumbrycht ps. „Rossowski”[19][20][21]
  24. bomb. Paweł Siwak
  25. plut. Stanisław Stetnet
  26. bomb. Julian Świętochowski
  27. ogn. Stanisław Szacewski
  28. por. Mieczysław Szymański
  29. por. Teofil Tomaszewski
  30. bomb. Zygmunt Wiśniewski

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[22][a]:

  • dowódca pułku – płk Leon Józef Marian Pichl
  • I zastępca dowódcy – ppłk dypl. Władysław Stanisław Picheta
  • adiutant – p.o. por. Seweryn Lisowski[b] *
  • lekarz medycyny – por. lek. Włodzimierz Suroż
  • starzy lekarz weterynarii – mjr Ignacy Füllenbaum
  • oficer zwiadowczy – por. Seweryn Lisowski (*)
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Bylczyński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Kazimierz Krassowski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Stanisław Morik
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. art. (adm.) Tadeusz Wygonowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Walerian Kazimierz Blicharski
  • oficer żywnościowy – por. Ludomir Jerzy Trębicki
  • dowódca plutonu łączności – por Józef Hryhorowicz
  • dowódca szkoły podoficerskiej w Nowej Wilejce – kpt. Edward Doliński
  • dowódca pluton – por. Szabłowski Zbigniew
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Czesław Ciborowski
  • dowódca I dywizjonu – mjr Tadeusz Stefanowicz
  • dowódca 1 baterii – por. Marian Bogaczewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Alojzy Kosmowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Eugeniusz Tomaszewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Tomasz Janicki
  • dowódca II dywizjonu – mjr Jan Świerczyńskl
  • adiutant dywizjonu – por adm (art.) Mieczysław Zinkiewicz
  • pomocnik dowódcy dywizjonu ds. gospodarczych – kpt. Antoni Wilczkiewicz
  • lekarz medycyny dywizjonu – ppor. lek. Stefan Czepurno
  • lekarz weterynarii dywizjonu – por. Władysław Drozdowski
  • dowódca 4 baterii – por. Bieliński Kazimierz
  • dowódca plutonu – ppor. Wacław Piotrowski
  • dowódca 5 baterii – kpt. Czesław Jan Vogtman
  • dowódca plutonu – por. Edward Gumlński
  • dowódca 6 baterii – kpt. Wojciech Kopel
  • dowódca plutonu – ppor. Wilhelm Drózd
  • dowódca szkoły podoficerskiej w Mołodecznie – por. Feliks Antoni Markowski
  • dowódca plutonu – por. Stefan Jan Seligman
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Ryczek
  • dowódca III dywizjonu – mjr Feliks II Wróbel
  • adiutant dywizjonu – kpt. Włodzimierz Lasocki
  • pomocnik dowódcy dywizjonu ds. gospodarczych – kpt. Mieczysław Szadurski
  • dowódca drużyny łączności dywizjonu – ppor. Jan Łukasik
  • dowódca 7 baterii – kpt. Serwacy Jan Nepomucen Klimontowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Rudowicz
  • dowódca 8 baterii – por. Franciszek Miszczak
  • dowódca plutonu – por. Bohdan Szperling
  • dowódca IV dywizjonu – mjr Henryk Lucjan Spaltenstein
  • dowódca 10 baterii – por. Wiesław Antoni Pyrz
  • dowódca 11 baterii – kpt. Sergiusz Szantyr
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Molendziński
  • odkomenderowany – kpt. Tadeusz Boczkowski
  • na kursie – kpt. Tadeusz Krzyszkowski
  • na kursie – kpt. Stanisław Kostka Raźny
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku
Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk Leon Pichl
  • adiutant - kpt. Stanisław Raźny
  • oficer łączności - por. Józef Hryhorowicz (* 21 XII 1904 † 1940 Charków)
  • dowódca plutonu topograficzno-ogniowego - por. Ludomir Trębicki
I dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Tadeusz Stefanowicz
  • dowódca 1 baterii armat - por. Kazimierz Włodarkiewicz (* 24 VII 1905 † 1940 Charków)
  • dowódca 2 baterii armat - por. Stefan Seligman (w 1945 roku dowódca III/6 pal)
  • dowódca 3 baterii armat - kpt. Sergiusz Ursyn-Szantyr
II dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Jan Świerczyński
  • dowódca 4 baterii haubic - kpt. Antoni Wilczkiewicz
  • dowódca 5 baterii haubic - kpt. Czesław Vogtman
  • dowódca 6 baterii haubic - kpt. Wojciech Kopel
IV dywizjon
  • dowódca dywizjonu - mjr Henryk Spaltenstein (w 1940 roku dowódca III/1 pal)
  • dowódca 10 baterii armat - por. Seweryn Lisowski
  • dowódca 11 baterii armat - kpt. Edward Doliński
  • dowódca 12 baterii armat - por. Wiesław Pyrz

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar

10 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 19 pal[25].

3 lipca 1938 roku, w Wilnie, podczas uroczystości wręczenia oddziałom artylerii sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Wilna i północno-wschodnie ziemie Rzeczypospolitej, Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar[2].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[26]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Wilna,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 19 pal

Na ramionach krzyża kawalerskiego znajdowały się wyhaftowane nazwy i daty ważniejszych bitew pułku:

  • na górnym – „Radzymin 14-16.VIII.1920”,
  • na dolnym – „Roś 25.VII.1920”,
  • na lewym – „Kubań 15.X.1918”,
  • na prawym – „Wilno 9.X.1920”
Odznaka pamiątkowa

29 października 1930 roku Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 19 pułku artylerii polowej[27]. Odznaka o wymiarach 35x32 mm ma kształt srebrnego orła wz. 1927 z nałożonym na piersi wizerunkiem Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari na tle złoconych skrzyżowanych luf armatnich. Na częściach dennych luf wyobrażone pociski artyleryjskie emaliowane na zielono, na których wpisano numer i inicjały pułku „19 PAP” (w 1931 roku zmienione „19 PAL”) oraz data utworzenia w Rosji I dywizjonu „15 X 18”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana[28].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[23].
  2. Gwiazdką oznaczono * oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[24].

PrzypisyEdytuj

  1. Galster 1975 ↓, s. 53.
  2. a b c Satora 1990 ↓, s. 294.
  3. Erlich 1929 ↓, s. 10.
  4. Erlich 1929 ↓, s. 36.
  5. Dz.U. z 1929 r. nr 33, poz. 308
  6. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  7. Piotr Zarzycki, Zarys historii wojennej ..., s. 7-8.
  8. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń ..., s. 286-287.
  9. Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
  10. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń ..., s. CXXXIX-CXL, 1080.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
  13. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  14. Władysław Picheta. bohaterowie1939.pl. [dostęp 2018-10-11].
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 63 z 6 lipca 1924 roku, s. 373.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 42.
  18. Erlich 1929 ↓, s. 38.
  19. a b c d e Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 26 marca 1921 roku, s. 538.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 95 z 18 września 1924 roku, s. 532, sprostowano nazwisko.
  21. Stefan Józef Gumbrycht. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2019-04-09]..
  22. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 736–737.
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  25. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 18 z 31.12.1937 r., poz. 237.
  26. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  27. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 35 z 29 października 1930 roku, poz. 406.
  28. Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 255.

BibliografiaEdytuj