Otwórz menu główne

1 Dywizjon Żandarmerii (1 dżand) – oddział żandarmerii Wojska Polskiego.

1 Dywizjon Żandarmerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 19 sierpnia (1928-1935)
13 czerwca (1936-1939)
Nadanie sztandaru nie posiadał
Rodowód Dywizjon Żandarmerii Wojskowej Nr 1
Kontynuacja Pułk Ochrony
Dowódcy
Pierwszy ppłk żand. Franciszek Kopeczny
Ostatni płk żand. Adam Paweł Popowicz
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Warszawa (OK I)
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko
Rodzaj wojsk Żandarmeria
Podległość Dowództwo Żandarmerii M.S.Wojsk.

Historia dywizjonuEdytuj

1 Dywizjon Żandarmerii wraz z podporządkowanymi pododdziałami stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr I. Dowódca dywizjonu pełnił równocześnie funkcję szefa żandarmerii w DOK I. Jednostka nie posiadała sztandaru i odznaki pamiątkowej. Oficerowie i podoficerowie od roku 1931 mogli otrzymać odznakę pamiątkową Żandarmerii. W 1939 roku zamierzano wprowadzić do użytku "Znak Służbowy Żandarmerii". Znaki miały być numerowane. Dla 1 dżand. przewidziano numery od 500 do 1999.

7 stycznia 1920 roku kapitan Władysław Maria Gabriel został przeniesiony z 17 Pułku Piechoty do Dowództwa Żandarmerii Okręgu Generalnego „Warszawa” na stanowisko dowódcy Szwadronu Zapasowego[1].

9 stycznia 1920 roku dowódca 2 Plutonu Żandarmerii w Warszawie, podporucznik Edward Gorczyca otrzymał przeniesienie do Dowództwa Żandarmerii przy Dowództwie Okręgu Generalnego „Kielce” na stanowisko dowódcy Plutonu Żandarmerii w Miechowie[2].

W lutym 1922 roku dowództwo dyonu zostało przeniesione z ulicy Marszałkowskiej 149 na ulicę Ciepłą 32[3].

Z dniem 10 lipca 1922 roku Pluton Śledczy Żandarmerii (Pluton Żandarmerii Warszawa nr 5) otrzymał rejon służbowy wydzielony z rejonu Plutonu Żandarmerii Modlin i obejmujący powiaty: warszawski, miński, radzymiński, grójecki, błoński i sochaczewski. Dziesięć dni później pluton nr 5 został wyłączony z podporządkowania Dowództwa Plutonów Żandarmerii Warszawa[4].

Na podstawie rozkazu dowódcy Okręgu Korpusu Nr I z 15 listopada 1922 roku do dywizjonu, w celu uzupełnienia braków kadrowych, zostało przeniesionych 30 podoficerów z innych broni[5].

W lipcu 1923 roku zorganizowane zostały posterunki żandarmerii w Jabłonnie i Rembertowie[5].

W sierpniu 1924 roku został utworzony Posterunek Żandarmerii w Sulejówku liczący 4 żandarmów, którego zadaniem była ochrona willi „Milusin”, w której mieszkał marszałek Polski Józef Piłsudski z rodziną[6]. Obecnie w willi „Milusin” mieści się Muzeum Józefa Piłsudskiego.

W nocy z 30 na 31 stycznia 1925 roku w Ostrołęce zmarł tragicznie komendant tamtejszego Posterunku Żandarmerii, starszy wachmistrz Józef Gajny. Wymieniony wracając do domu z pogrzebu tragicznie zmarłego przodownika Policji spadł ze schodów I piętra „tak nieszczęśliwie, że doznał pęknięcia czaszki i poniósł śmierć na miejscu”. Wachmistrz Gajny został pochowany 2 lutego 1925 roku w Łomży. W pogrzebie wzięła udział między innymi delegacja 1 dyonu[7].

19 lutego 1925 roku dowództwo dyonu zostało przeniesione do Pałacu Mostowskich przy ulicy Przejazd 15. Koszary przy ulicy Krochmalnej 32 zajęły plutony nr 1, 3 i 5 oraz drużyna dowódcy dywizjonu. Kadra szwadronu zapasowego i pluton nr 2 pozostały na Cytadeli[8].

3 lutego 1926 roku dowódca dyonu, na wniosek powołanej przez siebie komisji, ustalił dzień 19 sierpnia jako datę święta dywizjonu[9].

19 lipca 1926 roku dowódca Okręgu Korpusu Nr I zlikwidował Posterunek Żandarmerii w Sulejówku, a żandarmów pełniących w nim służbę przydzielił do służby przy osobie marszałka Polski Józefa Piłsudskiego[9].

19 sierpnia 1927 roku marszałek Polski Józef Piłsudski wysłał dywizjonowi depeszę o treści: „na ręce pana pułkownika ślę w dniu święta waszego słowa serdecznego pozdrowienia dla całego pierwszego dywizjonu żandarmerii oraz życzenia, by pracą waszą kierowało, jak dotąd, wysokie poczucie obowiązku oraz oddanie się waszej żołnierskiej odpowiedzialnej służbie”[10].

17 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 19 sierpnia, jako datę święta dywizjonu[11]. 18 sierpnia 1928 roku dowódca, korpus oficerski i podoficerski 1 dyonu na łamach „Polski Zbrojnej” zawiadomili, że „Święto Pułkowe (19 VIII) w roku bieżącym uroczyście obchodzone nie będzie”[12].

W środę 5 grudnia 1928 roku około godz. 3.00 w czasie pełnienia służby ochronnej na tyłach pałacu Belwederskiego w Warszawie został zastrzelony starszy żandarm Franciszek Koryzma z 3 Plutonu Żandarmerii[13]. Następnego dnia Franciszek Koryzma został pośmiertnie odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi „za ofiarne i z poświęceniem życia spełnienie obowiązku służbowego”[14].

24 grudnia 1928 roku wieczerzę wigilijną w 3 Plutonie Żandarmerii zaszczycił obecnością szef Gabinetu Ministra Spraw Wojskowych, podpułkownik Aleksander Prystor, któremu towarzyszył dowódca plutonu kapitan Leonard Müller. W czasie wieczerzy śpiewano kolędy. Śpiewającym żandarmom akompaniowali: wachmistrz Rabczuk na skrzypcach i starszy żandarm Micholak na fortepianie[15].

W dniach 24-26 lutego 1933 roku we Lwowie zostały rozegrane zawody szermiercze o mistrzostwo wojska. Mistrzem wojska na 1933 roku w szermierce na szable wśród oficerów, w grupie olimpijskiej został oficer dywizjonu kapitan Władysław Segda[16].

W 1934 roku Prezes Rady Ministrów odznaczył dziewięciu podoficerów dyonu Brązowym Krzyżem Zasługi, po raz pierwszy, za akcję przeciwpowodziową:

  • st. wachm. Piotr Paweł Krzyżański
  • tyt. st. wachm. Józef Jakubowski z post. żand. Garwolin
  • tyt. wachm. Adam Hetmańczyk
  • tyt. wachm. Edward Pochmurski
  • plut. Franciszek Żaba
  • kpr. Florian Górski
  • kpr. Aleksander Kropielnicki z post. żand. Garwolin
  • kpr. Jerzy Pułaczewski
  • kpr. Tadeusz Wróblewski

12 grudnia 1935 roku Minister Spraw Wojskowych unieważnił dotychczasową datę święta dywizjonu oraz zatwierdził dzień 13 czerwca, jako datę święta żandarmerii[17].

Na podstawie decyzji Nr 226 Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 grudnia 1997 roku dziedzictwo tradycji 1 dywizjonu żandarmerii przyjął Pułk Ochrony im. gen. dyw. Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego w Warszawie[18].

Organizacja pokojowa i obsada personalna 1 dżand w 1939 rokuEdytuj

Dowództwo 1 Dywizjonu Żandarmerii w Warszawie, ul. Przejazd 15

Szwadron Ochronny

Pluton Żandarmerii Warszawa I, Śródmieście, ul. Krochmalna 32

  • dowódca plutonu - por. żand. Władysław Wilhelm Wierzbicki

Pluton Żandarmerii Warszawa II, Cytadela Warszawska, blok 62

  • dowódca plutonu - kpt. żand. Alfred Julian Theuer → referent w biurze dowódcy żandarmerii Armii „Modlin”
  • Posterunek Żandarmerii Palmiry

Pluton Żandarmerii Warszawa III, Mokotów, ul. Rakowiecka 2c

  • dowódca plutonu - kpt. żand. Władysław Włodzimierz Sobczyk → dowódca Plutonu Konnego Żandarmerii Nr 1
  • Posterunek Żandarmerii Kabaty

Pluton Żandarmerii Warszawa IV, Praga, ul. Olszowa 2/4

  • dowódca plutonu - kpt. żand. Jan Joachim Zapisek

Pluton Żandarmerii Warszawa V, Okęcie, koszary

  • dowódca plutonu -
  • Posterunek Żandarmerii

Pluton Żandarmerii Warszawa Powiat, ul. Olszowa 2/4

  • dowódca plutonu -
  • Posterunek Żandarmerii Legionowo
  • Posterunek Żandarmerii Mińsk Mazowiecki
  • Posterunek Żandarmerii Rembertów
  • Posterunek Żandarmerii Zegrze Południowe

Pluton Żandarmerii Dęblin, Twierdza, blok nr 91

  • dowódca plutonu -
  • Posterunek Żandarmerii Stawy
  • Posterunek Żandarmerii Irena
  • Posterunek Żandarmerii Garwolin
  • Posterunek Żandarmerii Radom
  • Posterunek Żandarmerii Sadków

Pluton Żandarmerii Modlin, ul. Kościuszki 289

  • dowódca plutonu -
  • Posterunek Żandarmerii Ciechanów
  • Posterunek Żandarmerii Płock
  • Posterunek Żandarmerii Pułtusk

Pluton Żandarmerii Łomża, ul. gen. Młot-Fijałkowskiego 415

  • dowódca plutonu -
  • Posterunek Żandarmerii Zambrów
  • Posterunek Żandarmerii Ostrołęka
  • Posterunek Żandarmerii Ostrów Mazowiecka

Kadra żandarmerii okręgu generalnego i dywizjonuEdytuj

Obsada personalna dowództwa dywizjonu
Dowódcy dywizjonu Zastępcy dowódcy dywizjonu Kwatermistrzowie
por. żand. Zygmunt Żytomirski (7 XII 1918 - 16 XI 1919)
mjr żand. Julian Sas-Kulczycki (15 XII 1919 - 21 XII 1920)
ppłk żand. Franciszek Kopeczny (22 XII 1920 - 17 III 1922)
ppłk żand. Wacław Harasymowicz (18 III 1922 - 15 X 1923)
płk żand. Franciszek Kopeczny (16 X 1923 - 18 VII 1926)
ppłk żand. Mieczysław Piątkowski (19 VII 1926 - 30 I 1929)
mjr żand. Stanisław Kuciel (1 II 1929 - 22 I 1930)
płk żand. dr Adam Paweł Popowicz (23 I 1930 - 1 IX 1939)
mjr żand. Adam Kubisztal (27 II - 16 X 1921)
mjr / ppłk żand. Mieczysław Piątkowski (I - 18 III 1922)
mjr żand. dr Alojzy Senkowski (18 III 1922 - 1923)
ppłk żand. Mieczysław Piątkowski (1923 - 22 III 1924)
mjr żand. Apolinary Jagodziński (1 IX 1924 - 17 III 1927)
mjr żand. Marian Michał Weryński (23 XII 1929 - 9 XII 1932)
mjr żand. Jan Kanty Budzianowski (od 9 XII 1932)
mjr żand. Tadeusz Kurzeja
mjr żand. Marian Michał Weryński (1928 - 23 XII 1929)
mjr żand. Jakub Zapała (23 XII 1929 - 1939)
Adiutanci Oficerowie do zleceń Oficerowie śledczy
rtm. / kpt. żand. Henryk Fedorowicz rtm. Piotr Guziorski (do 25 II 1922)
por. żand. Leon Chendyński (25 II - VIII 1922)
por. żand. Michał Czarnecki (1924) por. żand. Jan Struński (1924) por. żand. Jan Krzyżak (1924)
kpt. żand. Antoni Rudnicki (1925) kpt. żand. Antoni Rudnicki (1925)
kpt. żand. Henryk Fedorowicz (1926) por. żand. Leon Chendyński (1926) kpt. żand. Józef Handt (1926)
Dowódcy plutonów żandarmerii
Warszawa I Warszawa II Warszawa III
st. wachm. Andrzej Paciora (p.o. 1922) por. żand. Jan Krzyżak (II - VIII 1922) kpt. żand. Leonard Müller
kpt. żand. Marian Michał Weryński (od V 1923) wachm. Michał Węgliński (p.o. od VIII 1922)
kpt. żand. Henryk Fedorowicz (1924) kpt. żand. Edward Czuruk
kpt. żand. Antoni Rudnicki (od 1 I 1926) kpt. żand. Stanisław Galos (1926)
Warszawa IV Warszawa Powiat (eks-Warszawa V) Warszawa Okęcie
por. żand. Leon Chendyński (od VIII 1922) rtm. / kpt. żand. Piotr Guziorski (25 II - VIII 1922)
kpt. żand. Piotr Guziorski (1924) kpt. żand. Jakub Zapała (od VIII 1922)
kpt. żand. Marian Michał Weryński (1926)
Dęblin Łomża Modlin
kpt. żand. Zygmunt Waldemar Grabikowski (1922) wachm. Stanisław Lipner (1922) rtm. Adam Englert (1922)
por. żand. Jan Krzyżak (1924) por. żand. Aleksander Antoni Kaczorkiewicz (1924) kpt. żand. Antoni Czabański (1924)
por. żand. Bolesław Grochal (1926) por. żand. Jan Krzyżak (1926)

Komendanci Kadry Szwadronu Zapasowego 1 Dywizjonu Żandarmerii:

  • mjr żand. Marian Dobrzyński (18 III - VIII 1922)
  • kpt. żand. Henryk Fedorowicz (p.o. od VIII 1922)
  • mjr żand. dr Alojzy Senkowski

Dowódcy Oddziału Szkolnego:

  • kpt. żand. Tadeusz Jan Podgórski (od 18 III 1922)
  • kpt. żand. Alojzy Skaza (p.o. 1926)

Zastępca dowódcy Oddziału Szkolnego:

Instruktorzy Oddziału Szkolnego:

Dowódcy Plutonów Żandarmerii Warszawa:

  • kpt. żand. Leonard Müller (do 23 VIII 1923)
  • kpt. żand. Alfred Antoni Skaza (od 23 VIII 1923)

Oficerowie dywizjonu:

Obsada personalna 1 dżand w 1932 roku

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 16.
  2. Dziennik Rozkazów Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” Nr 7 z 30 stycznia 1920 roku, pkt 3 Przydziały oficerów i urzędników wojskowych.
  3. Suliński 2015 ↓, s. 33.
  4. Suliński 2015 ↓, s. 34.
  5. a b Suliński 2015 ↓, s. 35.
  6. Suliński 2015 ↓, s. 38.
  7. „Polska Zbrojna” Nr 38 z 7 lutego 1925 r. s. 5.
  8. Suliński 2015 ↓, s. 39-40.
  9. a b Suliński 2015 ↓, s. 42.
  10. „Polska Zbrojna” Nr 226 z 20 sierpnia 1927 roku, s. 4.
  11. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych z 17 lutego 1928 r., Nr 5, poz. 46.
  12. „Polska Zbrojna” Nr 229 z 18 sierpnia 1928 roku, s. 4.
  13. Zabójstwo żandarma w parku belwederskim, „Polska Zbrojna” Nr 339 z 6 grudnia 1928 roku, s. 7. Śledztwo w sprawie zabójstwa st. żandarma Koryzmy, „Polska Zbrojna” Nr 340 z 7 grudnia 1928 roku, s. 5. Pogrzeb ś.p. st. żand. Fr. Koryzmy, „Polska Zbrojna” Nr 341 z 8 grudnia 1928 roku, s. 7.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 76.
  15. „Polska Zbrojna” Nr 357 z 27 grudnia 1928 roku, s. 2.
  16. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 26 maja 1933 r., obwieszczenie Biura Ogólno Organizacyjnego M.S.Wojsk. L. 2560-11 Wyszk.
  17. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych 12 grudnia 1935 r., Nr 6, poz. 142.
  18. Dziennik Rozkazów Ministra Obrony Narodowej z 1997 r.
  19. Jerzy Kazimierz Gracjan Dąbrowski (Jerzy IV Dąbrowski) urodził się 20 sierpnia 1896 roku. W kwietniu 1933 roku został przeniesiony z Dywizjonu Żandarmerii KOP do 1 Dywizjonu Żandarmerii. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 97.
  20. Zmarli. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 13, Nr 2 z 11 stycznia 1924. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  21. Stefan Górecki urodził się 14 stycznia 1893 roku. W 1927 roku został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty (22 Pułk Piechoty) do korpusu oficerów żandarmerii (1 dżand) ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 23,3. lokatą. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283. Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 667, 677.
  22. Aleksander Gawlik urodzony 16 grudnia 1898 roku. W 1929 roku został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty (16 Pułk Piechoty) do korpusu oficerów żandarmerii (1 dżand) ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku i 3,01 lokatą. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Był wówczas podporucznikiem rezerwy Korpusu Sądowego. Jan Stanisław Ciechanowski w opracowaniu Wywiad polski w Ameryce Północnej i Południowej w czasie II wojny światowej opierając się na informacji dr. Bogusława Winida podał, że Aleksander Gawlik przed II wojną światową był dyrektorem nowojorskiego Oddziału PKO i agentem polskiego wywiadu nr 5023, pseudonim „Hopkins”. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 18 października 1929 roku, s. 320. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 201.
  23. Tadeusz Górski urodzony 21 kwietnia 1902 roku. W 1929 roku został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty (15 Pułk Piechoty) do korpusu oficerów żandarmerii (1 dżand) ze starszeństwem z 1 lipca 1925 roku i 42,5 lokatą. Na porucznika awansował ze starszeństwem z 2 stycznia 1932 roku. W 1934 roku zajmował 13. lokatę na liście starszeństwa oficerów rezerwy żandarmerii. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do 8 Dywizjonu Żandarmerii. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16 z 18 października 1929 roku, s. 320. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1934, L.dz. 250/mob. 34, s. 191, 723.
  24. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 74 z 8 lipca 1919 roku, poz. 2417.

BibliografiaEdytuj

  • Grzegorz Ratajczyk, Żandarmeria Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, Toruń: Dom Wydawniczy DUET, 2004, ISBN 83-89706-20-2, OCLC 309915820.
  • Jan Suliński, Żandarmeria organ bezpieczeństwa armii 1918-1945, Warszawa: Kompas II, 2003, ISBN 83-912638-5-1, OCLC 189611436.
  • Jan Suliński, Żandarmeria Wojskowa w latach 1918-1947. Szkic organizacyjno-historyczny, Drukarnia Warszawskiego Okręgu Wojskowego, Warszawa 1994.
  • Jan Suliński: Żandarmeria DOK I - Warszawa w latach 1918-1944. Mińsk Mazowiecki: Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej, 2015. ISBN 978-83-63700-18-8.