1 Morski Batalion Strzelców

1 Morski Batalion Strzelcówoddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

1 Morski Batalion Strzelców
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1931
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Morski”
Tradycje
Święto 3 sierpnia
Nadanie sztandaru 17 października 1937
Rodowód I Batalion Morski
Kontynuacja 1 Morski Pułk Strzelców
Dowódcy
Pierwszy ppłk Karol Kurek
Ostatni ppłk Kazimierz Pruszkowski
Organizacja
Dyslokacja Wejherowo
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Dowództwo Floty
Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego

Historia batalionuEdytuj

31 lipcu 1931 roku na bazie baonu podchorążych rezerwy piechoty nr 10 w Gródku Jagiellońskim został zorganizowany Batalion Morski. W sierpniu 1931 roku baon został przetransportowany do Wejherowa i rozlokowany w pięciu blokach ówczesnego Krajowego Zakładu Opieki Społecznej. 15 sierpnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych wcielił do batalionu trzech absolwentów Szkoły Podchorążych Piechoty[1].

Batalion składał się z dowództwa, kwatermistrzostwa, kompanii administracyjnej, dwóch kompanii strzeleckich i dwóch kompanii karabinów maszynowych[2].

21 kwietnia 1932 roku Minister Spraw Wojskowych przydzielił do batalionu 26 poruczników i podporuczników rezerwy piechoty[3].

30 sierpnia 1932 roku generał dywizji Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, rozkazał Batalionowi Morskiemu przyjąć tradycje byłego I Batalionu Morskiego[4].

Do wiosny 1933 roku baon morski podlegał bezpośrednio dowódcy Floty w Gdyni. W kwietniu tego roku zostało utworzone Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego. Na stanowisko dowódcy OWM został wyznaczony komandor dyplomowany Stefan Frankowski. Podporządkowano mu wszystkie oddziały wojska stacjonujące w rejonie Gdyni i na Półwyspie Helskim, w tym również baon morski[5].

26 marca 1934 roku minister spraw wojskowych marszałek Józef Piłsudski ustalił dzień 3 sierpnia dniem święta Batalionu Morskiego[6].

Na początku 1935 roku w batalionie utworzono trzecią kompanię strzelecką oraz plutony: artylerii piechoty, pionierów i łączności[2]. Na uzbrojeniu plutonu artylerii piechoty znajdowały się dwie 75 mm armaty wz. 1897[7].

Z dniem 1 maja 1937 roku baon został przemianowany na 1 Batalion Morski, a 19 stycznia 1938 roku na 1 Morski Batalion Strzelców. Batalion podlegał dowódcy Obrony Wybrzeża Morskiego. Od lutego 1938 roku dowódcą batalionu był ppłk Kazimierz Pruszkowski[8].

W 1938 roku kompania ciężkich karabinów maszynowych pod dowództwem porucznika Antoniego Kowrygo, z pełnym stanem ludzi i koni oraz uzbrojeniem i sprzętem, została włączona w skład 2 Morskiego Batalionu Strzelców[9].

Na początku października przy 1 baonie została utworzona wspólna dla obu morskich batalionów strzelców kompania szkolna pod dowództwem kapitana Karola Różyckiego. Plutonem ckm w tej kompanii dowodził podporucznik Franciszek Kruszewski[10].

W 1939 roku batalion posiadał etatowo dwa 81 mm moździerze, dziewięć 46 mm granatników wz. 1936, dwanaście ciężkich karabinów maszynowych wz. 08, dwadzieścia siedem ręcznych karabinów maszynowych i dziewięć karabinów przeciwpancernych oraz dwie 75 mm armaty polowe i cztery 37 mm armaty przeciwpancerne wz. 1936[11][12].

W sierpniu 1939 roku, po przeprowadzonej mobilizacji, został przeformowany w 1 Morski Pułk Strzelców.

Tradycje Batalionu Morskiego kultywował 1 Morski Pułk Strzelców im. płk. Stanisława Dąbka, a w latach 2008-2014 – Gdyński Oddział Zabezpieczenia Marynarki Wojennej im. płk. Stanisława Dąbka.

Żołnierze batalionuEdytuj

Dowódcy batalionu
Kwatermistrzowie batalionu (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
Obsada personalna baonu w latach 1931-1932

W 1932 roku w batalionie pełniło służbę 20 oficerów zawodowych[18]. Gwiazdką przy nazwisku oznaczono oficerów przeniesionych z byłego baonu podchorążych rezerwy piechoty nr 10[19].

  1. ppłk piech. Karol Kurek* - dowódca baonu,
  2. kpt. piech. Stanisław Jan Amirowicz*[20] (do 31 VIII 1935 → Szkoła Podchorążych Piechoty),
  3. kpt. piech. Szczepan Kordaczuk*[21][22],
  4. kpt. piech. Wacław Kuczajowski*[23] (do 9 XII 1932 → Dep. Piech. MSWojsk[24]),
  5. kpt. piech. Stanisław Borysiewicz*[25][26][27],
  6. por. piech. Konstanty Mizer*[28][29][30],
  7. por. piech. Antoni Kasztelan* - adiutant baonu,
  8. por. piech. Bolesław Jus*,
  9. por. piech. Kazimierz VI Dąbrowski*[31],
  10. por. piech. Bronisław Słomczyński*[32][33][34][35],
  11. por. piech. Tadeusz Liberadzki*,
  12. mjr piech. Mieczysław Chamerski - kwatermistrz,
  13. por. piech. Stanisław Busiakiewicz[36],
  14. por. piech. Stefan Wojciechowski,
  15. ppor. piech. Antoni Kowrygo[37][38][39],
  16. ppor. piech. Wacław Kubiak[40],
  17. ppor. piech. Wacław Skubik[41][42],
  18. kpt. lek. Władysław Rauch - starszy lekarz (od 1931[43]),
  19. por. piech. Zygmunt Roch Paprocki (od 23 III 1932[44]),
  20. por. gosp. Michał Drabicki - oficer płatnik (1932[18]).

Obsada personalna batalionuEdytuj

Organizacja i obsada personalna w 1939

Pokojowa obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[45][a]:

  • dowódca batalionu – ppłk Kazimierz Mieczysław Pruszkowski
  • I zastępca dowódcy – mjr Józef Kusztra
  • adiutant – kpt. Bronisław Słomczyński
  • lekarz – kpt. lek. Kazimierz Dobrowolski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – kpt. adm. (piech.) Tadeusz Stanisław Deszyński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Konstanty Mizer
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – vacat
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Józef II Król
  • oficer gospodarczy – por. int. Stanisław Sulatycki
  • oficer żywnościowy – por. Wojciech Stachura
  • dowódca plutonu gospodarczego i oficer taborowy – chor. Romuald Glejzer
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stanisław Busiakiewicz
  • dowódca plutonu pionierów – kpt. Mieczysław Hipolit Dąbrowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. art. Kazimierz Alfred Makarowski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Włodzimierz Biernacki
  • dowódca oddziału zwiadu – por Tadeusz Bolesław Dworzański
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Wacław Skubik
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Zygmunt Kunikowski
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Skowron
  • dowódca plutonu – chor. Stanisław Mąka
  • dowódca 2 kompanii – por. Jan Penconek
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Chudy
  • dowódca plutonu – ppor. Dywizjonizy Jan Rajcheld
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Tadeusz III Nowicki
  • dowódca plutonu – por. Michał Spiegolski
  • dowódca plutonu – ppor. Ireneusz Ornoch
  • dowódca plutonu – ppor. Alfons Bruno Olkiewicz
  • dowódca kompanii km – por. Tadeusz Kazimierz Witoszyński
  • dowódca plutonu – por. Marian Adam Jackowski
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Rafat Alfred Aleksandrowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Rybarczyk
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Rólski
  • dowódca plutonu – chor. Józef Kudliniec
  • na kursie – por. Tadeusz Stanisław Żeglicki
Morski Pluton Chemiczno-Gazowy
  • dowódca - por. Feliks Stanisław Domaszewski

Barwy batalionuEdytuj

Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

24 czerwca 1937 roku prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 1 Baonu Morskiego. Sztandar miał być wykonany zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 roku o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach. Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczony został:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Swarzewskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – godło miasta Wejherowa,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło miasta Pucka,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – gryf kaszubski,
  • na górnym ramieniu krzyża kawalerskiego napis „Susk – Nowa Wieś 3.VIII.1920”,
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: „Zabiele 4.VIII.1920”,
  • na lewym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: „Makrew 8.VIII.1920”,
  • na prawym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: „Ćwiklin 17.VIII.1920”[47].

17 października 1937 roku w Wejherowie minister spraw wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, w imieniu prezydenta RP, wręczył sztandar 1 Morskiemu Batalionu Strzelców. Ceremonia poświęcenia i wręczenia sztandaru była połączona z przysięgą żołnierzy batalionu na sztandar oraz uroczystym wręczeniem jednostce jedenastu ciężkich karabinów maszynowych, ufundowanych przez społeczeństwo powiatu morskiego, a także aktem wręczenia dowódcy batalionu przez delegację Okręgu Morskiego Stowarzyszenia „Rodzina Wojskowa” księgi pamiątkowej, oprawionej w skórę, przeznaczonej na kronikę oddziału. Rodzicami chrzestnymi sztandaru byli: burmistrz Wejherowa, Teodor Bolduan i Maria Róża Frankowska, ówczesna żona komandora dyplomowanego Stefana Frankowskiego. Biskup pomorski Stanisław Okoniewski odprawił mszę świętą oraz poświęcił sztandar batalionu i każdy z ofiarowanych karabinów maszynowych[48].

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku sztandar pozostawał pod opieką kapitana Tadeusza Deszyńskiego, chorążego Stanisława Mąki i sierżanta Władysława Gliszczyńskiego. Z relacji kapitana Deszyńskiego wynika, że został on zamurowany w szybie wentylacyjnym jednego z domów mieszkalnych na terenie koszar na Oksywiu. Poszukiwania sztandaru, prowadzone w latach 1962-1967 przez pułkownika Kazimierza Pruszyńskiego i plutonowego Władysława Gada zakończyły się niepowodzeniem. Do chwili obecnej sztandaru nie udało się odnaleźć[49].

25 września 1937 roku minister spraw wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 1 Batalionu Morskiego[50].

Odznaka o wymiarach 40 x 40 mm ma kształt krzyża stylizowanego, dekorowanego emalią żółtą i granatową z nałożoną w środku tarczą z symbolicznym zarysem lądu i morza. Pionowo ustawiony miecz, na którego tle godło państwa wzór 1927 symbolizuje dewizę batalionu „Straż nad polskim wybrzeżem”. Odznaka trzyczęściowa, tłoczona w tombaku i emaliowana[51].

14 września 1932 roku minister spraw wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski wprowadzając „zmiany w umundurowaniu dla oficerów, podoficerów i szeregowców”, nałożył na żołnierzy Batalionu Morskiego obowiązek noszenia na naramiennikach kotwicy, według wzoru ustalonego w 1924 roku dla personelu Morskiego Dywizjonu Lotniczego (dla oficerów – srebrnej, haftowanej, a dla szeregowych z białego metalu)[52].

4 marca 1938 roku minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zarządził noszenie przez żołnierzy batalionu na kołnierzach kurtek i płaszczy – emblematy wyobrażającego kotwicę. Emblemat ten dla oficerów i chorążych był haftowany nićmi metalowymi, oksydowanymi na stare srebro, a dla pozostałych podoficerów i szeregowców był wykonany z białego matowanego metalu. Jednocześnie minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze poza służbowym emblematów haftowanych[53].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[46].

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 15 sierpnia 1931 roku, s. 303, 304, 305, 310, 311.
  2. a b Kozłowski 1964 ↓, s. 276.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 21 kwietnia 1932 roku, s. 297-298.
  4. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 17 z 30 sierpnia 1932 roku, poz. 217.
  5. Witkowski 1974 ↓, s. 63-64.
  6. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 3 z 26 marca 1934 roku, poz. 20.
  7. Konstankiewicz 2003 ↓, s. 114, 234.
  8. G. Piwnicki, B. Zalewski: Tradycje bojowe i dzieje Morskich Pułków Strzelców: 1. Wejherowskiego i 2. Gdyńskiego 1920-2000, Gdynia 2008, s. 127.
  9. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 69.
  10. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 69, obaj oficerowie pełnili służbę w 2 mbs.
  11. Konstankiewicz 2003 ↓, s. 247-248.
  12. Kozłowski 1964 ↓, s. 280, wg autora na uzbrojeniu batalionu znajdowały się 24 ckm i 56 rkm.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 27, sprostowano nazwisko i imiona z „Hamerski Mieczysław” na „Chamerski Mieczysław Tymoteusz”.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 233.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 158.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
  17. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 292, 912. Kapitan administracji Tadeusz Stanisław Deszyński ur. 4 września 1895 roku. Odznaczony Krzyżem Niepodległości i Srebrnym Krzyżem Zasługi.
  18. a b Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 624.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 330.
  20. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 58, 624. Major piechoty Stanisław Jan Amirowicz ur. 28 maja 1894 roku. Odznaczony Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem Zasługi. W kampanii wrześniowej dowódca III baonu 6 Pułku Strzelców Podhalańskich.
  21. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 64, 624. Kapitan Szczepan Kordaczuk ur. 26 grudnia 1891 roku. Mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 185. Z dniem 31 grudnia 1933 roku został przeniesiony w stan spoczynku z równoczesnym przeniesieniem ewidencyjnym do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr IX.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1937 roku, s. 22. Komisarz Rządu m. st. Warszawy zarządzeniem nr AC.II.106/35 z 20 stycznia 1936 roku zezwolił mjr. Wacławowi Kutiajowi, dotychczas figurującemu w ewidencji oficerów zawodowych pod nazwiskiem Kuczaj, na zmianę nazwiska rodowego „Kutiaj” na nazwisko „Kuczajowski”.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 431.
  25. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 76, 624. Kapitan Stanisław Borysiewicz ur. 2 lutego 1897 roku. Mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku w korpusie oficerów piechoty.
  26. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 38, 909. W 1939 roku pełnił służbę w Komendzie Portu Wojennego Gdynia na stanowisku dowódcy kompanii obsługi portowej.
  27. Tym i Rzepniewski 1985 ↓, s. 50, 56, 112, 120, 121, 124, 232, 489. Kapitan Stanisław Borysiewicz w czasie kampanii wrześniowej dowodził 2. kompanią baonu marynarzy i pełnił obowiązki zastępcy kmdr. ppor. Zygmunta Horyda, dowódcy tego oddziału. 12 września 1939 roku został ranny pod Mostami i odesłany do szpitala. Po zakończeniu walk dostał się do niemieckiej niewoli. Początkowo przebywał w Oflagu X A, od 5 sierpnia 1941 roku w Oflagu XII A, a od 20 maja 1942 roku w Oflagu VII A.
  28. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 83, 624. Konstanty Mizer ur. 24 listopada 1896 roku w Janopolu, w powiecie brasławskim. Zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty.
  29. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 306, 912. Kapitan Konstanty Mizer został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty do korpusu oficerów administracji. W 1939 roku był oficerem mobilizacyjnym 1 mbs. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
  30. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 209, 211. Kapitan Konstanty Mizer w czasie kampanii wrześniowej był oficerem ewidencji personalnej 1 mps. Po zakończeniu walk dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II A Prenzlau. Zmarł w 1957 roku.
  31. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 92, 624, Kazimierz VI Dąbrowski ur. 11 sierpnia 1899 roku, mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 1 czerwca 1921 roku.
  32. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 95, 624. Bronisław Słomczyński ur. 13 listopada 1900 roku.
  33. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 912. W 1939 roku kapitan Bronisław Słomczyński był adiutantem 1 mbs.
  34. Tym i Rzepniewski 1985 ↓, s. 217, 361, 472. Kapitan Bronisław Słomczyński w czasie kampanii wrześniowej był adiutantem 1 mps. 15 września 1939 roku został lekko ranny i odesłany do szpitala w Babim Dole. Po zakończeniu walk dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu VII A Murnau.
  35. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 208, 211. Kapitan Słomczyński po wojnie mieszkał w Wejherowie.
  36. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 209. Kapitan Stanisław Busiakiewicz ur. 1 kwietnia 1904 roku w Warszawie, w kampanii wrześniowej 1939 roku był dowódcą plutonu łączności 1 mps. W latach 1939-1945 przebywał w niewoli niemieckiej, w Oflagu X A, a następnie Oflagu X C Lubeka.
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 15 sierpnia 1931 roku, s. 303, 310.
  38. Straty ↓, Kapitan Antoni Kowrygo ur. 5 czerwca 1904 roku Mińsku Litewskim, w rodzinie Dominika i Wiktorii. Zmarł 28 maja 1990 roku. Do 1 lutego 1945 roku przebywał w niemieckiej niewoli. 23 lutego 1941 roku został przeniesiony z Oflagu II A do Oflagu II E.
  39. Tym i Rzepniewski 1979 ↓, s. 180. Kapitan Antoni Kowrygo w czasie kampanii wrześniowej był dowódcą 6 kompanii 2 mps, a 17 września 1939 roku z rozkazu płk. Stanisława Dąbka objął dowództwo batalionu zorganizowanego z rozbitków z innych oddziałów.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 15 sierpnia 1931 roku, s. 304, 311.
  41. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 15 sierpnia 1931 roku, s. 305, 311.
  42. Tym i Rzepniewski 1985 ↓, s. 242, 472, 523. Kapitan Wacław Skubik ur. 15 stycznia 1908 roku. W czasie kampanii wrześniowej dowodził 1 kompanią strzelecką 1 mps. 13 września 1939 roku został ciężko ranny. Tego samego dnia zmarł. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 340.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 247.
  45. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 912–913.
  46. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  47. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 9 z 17 lipca 1937 roku, poz. 108.
  48. Uroczyste wręczenie sztandaru batalionowi morskiemu i 11 karabinów maszynowych. Obywatelstwo honorowe Wejherowa dla Marszałka Śmigłego-Rydza, Nie damy odsunąć się od polskiego morza. Mowa min. spraw wojsk. gen. Kasprzyckiego na uroczystościach w Wejherowie, ”„Polska Zbrojna” Nr 288 z 18 października 1937 roku, s. 1-2.
  49. Satora 1990 ↓, s. 177.
  50. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 150.
  51. Sieradzki i Wielecki 1991 ↓, s. 148, wg autorów była to odznaka wspólna dla 1 i 2 morskich baonów strzelców, jednakże wspomniany wyżej rozkaz MSWojsk. z 25 września 1937 roku jednoznacznie stanowi o zatwierdzeniu wzoru i regulaminu odznaki pamiątkowej 1 Batalionu Morskiego.
  52. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 18 z 14 września 1932 roku, poz. 228.
  53. Dz. Rozk. Rozkazów MSWojsk. nr 2 z 4 marca 1938 roku, poz. 22.

BibliografiaEdytuj