23 Pułk Ułanów Grodzieńskich

23 Pułk Ułanów Grodzieńskich (23 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Litwy Środkowej i Wojska Polskiego II RP oraz Armii Krajowej.

23 Pułk Ułanów Grodzieńskich
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1920

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

Grodzieńskich

Tradycje
Święto

1 czerwca

Nadanie sztandaru

13 sierpnia 1922

Dowódcy
Pierwszy

płk Franciszek Kaczkowski

Ostatni

ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski

Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
bitwa pod Piotrkowem (4–6 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

Wilno (1923)[1], Podbrodzie (1928, 1932)[2][3], Postawy

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

kawaleria

Podległość

Wileńska Brygada Kawalerii

Pułk stacjonował w garnizonie Postawy.

Święto pułkowe obchodzono 1 czerwca w rocznicę powstania pułku.

Oddział sformowany został w wyniku połączenia 3 dywizjonu strzelców konnych, 211 pułku ułanów i 2 dywizjonu huzarów Litwy Środkowej. Numer „23" otrzymał 1 czerwca 1921.

Jednostka nawiązywała do tradycji 23 pułku Ułanów Litewskich z powstania listopadowego[4].

Pułk w walce o graniceEdytuj

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[5]

  1. st. uł. Adam Bałaga
  2. kpr. Jan Bargłowski
  3. plut. Mieczysław Bieniasz
  4. pchor. Stanisław Eustachy Branicki
  5. kpr. Kazimierz Bychowski
  6. uł. Stefan Czernic
  7. kpr. Julian Czuczeło nr 3793[a]
  8. rtm. Stanisław Czuczełowicz nr 2134[b]
  9. rtm. Jerzy Dąbrowski
  10. mjr Władysław Dąbrowski
  11. ppor. Kazimierz Ertman
  12. plut. Gustaw Iwanicki
  13. st. wchm. Michał Jabłoński
  14. pchor. Mieczysław Janusz
  15. st. uł. Józef Jurkiewicz
  16. uł. Jan Jagodziński
  17. por. Władysław II Kamiński nr 2136[c]
  18. ppor. Franciszek Karassek
  19. kpr. Dominik Kłunejko
  20. ppor. Bolesław Kochanowski nr 4070[d]
  21. st. uł. Wacław Ledziński
  22. rtm. Konrad Łoziński
  23. ppor. Stanisław Malecki
  24. ppor. Bronisław Malinowski
  25. kpr. Józef Maziec nr 4157[e]
  26. plut. Rudolf Neugebauer nr 2181[f]
  27. ppor. Stanisław XI Nowicki
  28. pchor. Kazimierz Orechwa
  29. ppor. Jan Pietraszko
  30. plut. Piotr Prejss
  31. wachm. Stanisław Piotr Skarzyński nr 4115[g]
  32. plut. Apolinary Skobelki
  33. kpr. Michał Skowroński
  34. ppor. Józef Skrzypkowski
  35. ppor. Julian Sokołowski
  36. ś.p. ppor. Stanisław Sołtan nr 4925[h]
  37. ppor. Stanisław Sołtykiewicz
  38. ppor. Marek Roman Stempkowski
  39. plut. Oskar Stumbers
  40. plut. Stanisław Trochimowicz
  41. plut. Michał Tuczkowski nr 2154[i]
  42. st. uł. Julian Turbak
  43. wachm. Bronisław Wąsowicz nr 165[j]
  44. uł. Kazimierz Więckowski nr 4286[k]

Pułk w okresie pokojuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[6][l]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca pułku ppłk dypl. Zygmunt II Miłkowski
I zastępca dowódcy ppłk dypl. Jan Monwid-Olechnowicz
adiutant rtm. Antoni Bohdan Słapczyński
naczelny lekarz medycyny por. lek. Antoni Kłopotowski
lekarz weterynarii por Czesław Jan Wojciechowski
komendant rejonu PW Konnego rtm. adm. (kaw.) Wacław Kosiński
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Stanisław Bohdan Rusiecki
oficer mobilizacyjny rtm. adm. (kaw) Szczęsny Rożałowski
zastępca oficera mobilizacyjnego por. Mieczysław Niziński
oficer administracyjno-materiałowy rtm. Grzegorz Druhowino
dowódca szwadronu gospodarczego rtm. Wacław Totjew
oficer gospodarczy kpt. int. Władysław Czarnocki
oficer żywnościowy chor. Michał Skowroński
dowódca plutonu łączności por. Juliusz Stanisław Ciosiński
dowódca plutonu kolarzy vacat
dowódca plutonu ppanc. por. Konrad Szumski-Szauman
dowódca 1 szwadronu rtm. Józef Kozicki
dowódca plutonu por. Kazimierz Szalewicz
dowódca 2 szwadronu por Zygmunt Józef Romanowski
dowódca plutonu ppor. Wiktor Jackiewicz
dowódca plutonu ppor. Olgierd Jan Kiersnowski
dowódca 3 szwadronu rtm. Tadeusz Szymankiewicz
dowódca plutonu por. Henryk Józef Rymaszewski
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Andrzej Biliński
dowódca 4 szwadronu por. Bolesław Józef Janowski
dowódca plutonu ppor. Marian Władysław Drzewiecki
dowódca szwadronu km por. Borys Sztark
dowódca plutonu por. Jerzy Jan Kubin
dowódca szwadronu zapasowego rtm. Bernard Romanowski
zastępca dowódcy vacat
na kursie rtm. Zygmunt Mackiewicz
na kursie por. Edward Ludomir Kukiel-Krajowski
na kursie por. Józef Ogoniek

Walki w kampanii wrześniowejEdytuj

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wileńskiej BK. Pierwszą walkę stoczył w okolicach m. Lubień. 5 września otrzymał rozkaz skierowania się w rejon Przedborza. Pułk został wzmocniony II baterią 3 dywizjonu artylerii konnej dotarł tam 6 września po południu. Po przeprowadzeniu rozpoznania 2 szwadronem okazało się, że miejscowość zajęta jest przez piechotę i oddziały zmotoryzowane wroga. W tej sytuacji ppłk Miłkowski postanowił przeprowadzić atak z zaskoczenia i opanować Przedbórz. Podczas przygotowywania ataku pułk otrzymał drogą radiową rozkaz powrotu do brygady, która miała znajdować się w marszu na Niewierszyn. Zgodnie z rozkazem pułk znalazł się w nakazanym rejonie przed świtem 7 września. Nie zastając tam własnych oddziałów, przemaszerował do lasów w okolicy Jaksonka. Tego samego dnia około południa wyruszył drogą na Opoczno. W czasie przemarszu atakowany był przez lotnictwo nieprzyjaciela, które jednak nie zdołało wyrządzić większych szkód. Kiedy okazało się, że Opoczno zajęte jest przez Niemców płk Miłkowski wydał rozkaz przejścia swego zgrupowania do lasów brudzewickich. W nocy z 8 na 9 września pułk skierował się z rejonu Studzianny do lasów pod Przysuchą. W czasie przemarszu doszło do potyczki z niewielkim oddziałem niemieckim w okolicy Gielniowa, który po krótkiej walce został odrzucony, ale tabor pułku podczas tej potyczki uległ rozproszeniu. W nocy z 9 na 10 września oddziały polskie zostały otoczone w lasach w okolicy Przysuchy. Aby umożliwić wyjście z okrążenia, żołnierze 2 baterii 3 dak-u na rozkaz dowódcy zdemontowali i zniszczyli działa w okolicy Przysuchy i Ruskiego Brodu. W celu wydostania się z okrążenia dowódca zarządził nocne natarcie, po którym pułk miał kierować się w Góry Świętokrzyskie. W nocy z 9 na 10 września doszło do walki z piechotą niemiecką. Po tym starciu oddział niemiecki został odrzucony, ale jednocześnie okazało się, że szwadrony 3 i 4 zostały odcięte od sił głównych. W tej sytuacji dowódca wydał rozkaz rozproszenia jednostki i przebijania się małymi grupami do rejonu Świętej Katarzyny.

Od 11 do 13 września dotarła tam większość rozbitych grup, lecz nie doszło do odtworzenia pułku. Niektóre drobne oddziały przekroczyły Wisłę, inne pozostały w Górach Świętokrzyskich aż do połowy października 1939 roku, kiedy zakończyły walkę.

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939
Dowództwo
dowódca pułku ppłk dypl. Zygmunt Miłkowski
zastępca dowódcy mjr Edward Pisula
kwatermistrz mjr Stanisław Rusiecki
adiutant rtm. Antoni Słapczyński
oficer ordynansowy ppor. Romuald Rodziewicz
oficer informacyjny rtm. Szczęsny Rożałowski
oficer broni i gazu rtm. Wacław Kosiński
oficer do zleceń ppor. Jerzy Jazdowski
dowódca szwadronu gospodarczego rtm. Tadeusz Szymankiewicz
oficer żywnościowy chor. Michał Skowroński
oficer płatnik por. int. Władysław Czarnocki
lekarz pułku por. lek. Antoni Kłopotowski
lekarz weterynarii por. lek. wet. Czesław Wojciechowski
kapelan ks. Józef Król
1 szwadron
dowódca rtm. Józef Kozicki
dowódca plutonu por. Jan Wiltowski
dowódca plutonu ppor. Tadeusz Borkowski
dowódca plutonu ppor. Mikołaj Łapiński
2 szwadron
dowódca rtm. Zygmunt Mackiewicz
dowódca plutonu por. Zygmunt Romanowski
dowódca plutonu pchor. Marszewski
dowódca plutonu ppor. Cezary Haller de Hallenburg
3 szwadron
dowódca por. Juliusz Ciosiński
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Sas-Biliński
dowódca plutonu ppor. Karol Różycki
dowódca plutonu ppor. Józef Lipkowski
4 szwadron
dowódca por. Bolesław Janowski
dowódca plutonu ppor. Marian Drzewiecki
dowódca plutonu ppor. Sławomir Zdrojewski
dowódca plutonu por. Niemczynowicz
szwadron ckm
dowódca por. Borys Sztark
dowódca plutonu por. Jerzy Kubin
dowódca plutonu ppor. Wiktor Jackiewicz
dowódca plutonu ppor. Jerzy Jazdowski
pododdziały specjalne
dowódca plutonu ppanc. por. Józef Ogoniek
dowódca kolarzy por. Czesław Szurmiak
dowódca łączności por. Henryk Rymaszewski
Pododdziały pozostające na obszarze krajowym, podporządkowane dowódcy OK nr III:
dowódca szwadronu marszowego (mob. Nowa Wilejka) rtm. Wacław Ursyn-Szantyr (zm. 15 IX, Zboiska)
dowódca szwadronu marszowego por. Konrad Szuman-Szumski
dowódca szwadronu zapasowego (mob. Grodno) rtm. Bernard Romanowski

Odtworzenie pułku w Armii KrajowejEdytuj

Pułk został odtworzony w AK przez por. Jarosława Gąsiewskiego w lutym 1944. Pułk walczył na Wileńszczyźnie oraz Nowogródczyźnie. Następnie w Puszczy Kampinoskiej. Jednostka została rozbita przez Niemców 27–29 września 1944.

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Sztandar dla pułku został ofiarowany przez mieszkańców ziemi grodzieńskiej[8]. 13 sierpnia 1922 roku został poświęcony i wręczony w Wilnie na placu Łukiskim przez Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego[9].

Odznaka pamiątkowa

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 4, poz. 43 z 30 stycznia 1923 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są przezroczystą emalią pomarańczowa z białą obwódką. W jego centrum biała tarcza w srebrnej obwódce z numerem 23. Między ramionami krzyża srebrne ażurowe orły. Jednoczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie grawerowany numer, stopień i nazwisko. Wymiary: 38x38 mm. Projekt: Witold Łada-Zabłocki Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[10].

Barwy
Proporczyk Opis[11][12]
  Proporczyk pomarańczowo-biały z paskiem biało-pomarańczowym pośrodku
  proporczyk dowództwa w 1939
  proporczyk 1 szwadronu w 1939
  proporczyk 2 szwadronu w 1939
  proporczyk 3 szwadronu w 1939
  proporczyk 4 szwadronu w 1939
  proporczyk 5 szwadronu ckm w 1939
  proporczyk plutonu łączności w 1939
Inne Opis
  Na czapce rogatywceotok pomarańczowy[13]
  Szasery ciemnogranatowe, lampasy pomarańczowe, wypustka pomarańczowa[14]
  „Łapka” (do 1921[m]) – karmazynowa[n]
Żurawiejki
Osobny artykuł: Żurawiejka.
W boju krepkij, w miru sławnyj
"Dwadcat trietij" – prawosławnyj.
Wodku pijut, samyj gławnyj
"Dwadcat trietyj" – prawosławnyj.
Kto przykładem w boju świeci?
To jest pułk dwudziesty trzeci!
Są naiwni jak te dzieci
Ułański dwudziesty trzeci![16]

Ułani grodzieńscyEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich.
 
Żołnierze 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich, 1933
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
II zastępcy dowodcy pułku - kwatermistrzowie
  • mjr kaw. Stanisław Rusiecki (do IX 1939)

Żołnierze 23 pułku ułanów - ofiary zbrodni katyńskiejEdytuj

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[22] oraz Muzeum Katyńskie[23][o][p].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Bobiatyński Stanisław podporucznik rezerwy majątek Zacisze, pow. dziśnieński Katyń
Jackowski Władysław[26] plut. pchor. żołnierz zawodowy Katyń
Ruciński Zdzisław[27] rotmistrz Straż Graniczna w Jaśle Charków
Szalewicz Kazimierz porucznik żołnierz zawodowy ULK

UwagiEdytuj

  1. Kpr. Julian Czuczeło został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  2. Rtm. Stanisław Czuczełowicz został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  3. Por. Władysław II Kamiński (ur. 18 grudnia 1893) został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  4. Ppor. Bolesław Kochanowski został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  5. kpr. Józef Maziec został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  6. Plut. Rudolf Neugebauer został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  7. wachm. Stanisław Piotr Skarzyński został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  8. Ś.p. ppor. Stanisław Sołtan został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  9. plut. Michał Tuczkowski został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  10. wachm. Bronisław Wąsowicz został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  11. Ułan Kazimierz Więckowski został również wymieniony wśród kawalerów VM – żołnierzy 3 pask.
  12. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[7].
  13. W 1921 roku przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.
  14. Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831[15].
  15. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[24].
  16. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[25].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj