25 Pułk Piechoty (II RP)

Ten artykuł dotyczy 25 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 25 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 25.

25 Pułk Piechoty (25 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

25 pułk piechoty
okręgowy pułk piechoty DOG „Kielce”
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 28 września
Nadanie sztandaru 1928
Rodowód Pułk Piechoty im. Tadeusza Kościuszki
Kielecki okręgowy pułk piechoty
Dowódcy
Pierwszy płk Włodzimierz Skrzyszewski
Ostatni płk dypl. Adam Świtalski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Piotrków Trybunalski
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 7 Dywizja Piechoty

W 1918 sformowany został w Okręgu Generalnym „Kielce” okręgowy pułk piechoty. W tym samym roku przemianowany na 25 pułk piechoty. Jego bataliony walczyły w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W okresie międzywojennym stacjonował w Piotrkowie Trybunalskim i wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej dywizji w pasie działania Armii „Kraków”.

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

W listopadzie 1918 z oddziałów Polskiej Organizacji Wojskowej utworzono w Kielcach „grupę pułkownika Norwida”. Jej „batalion kielecki” 18 listopada 1918 przemianowano na Pułk Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Wszedł on w całości jako I batalion w skład okręgowego pułku piechoty organizowanego przez Dowództwo Okręgu Generalnego Kielce[1]. 2 grudnia 1918 pułk okręgowy przemianowano na 25 pułk piechoty[2]. Jego organizowanie przebiegało dość szybko. Pułk pozostawał w Kielcach do 24 maja 1919, czyli do momentu do momentu wyjazdu na granicę Górnego Śląska. W garnizonie prowadził pracą organizacyjną i szkoleniową[a][4]. 9 maja 1919 25 pułk piechoty włączono do nowo powstałej 7 Dywizji Piechoty[2].

Pułk w walce o graniceEdytuj

 
Tereny działań pułku w latach 1919-1920
Walki na froncie polsko-ukraińskim

28 grudnia 1918 III batalion kapitana Meraka stacjonował jeszcze w Jędrzejowie. Dwa dni później, w Kielcach, został załadowany na transporty kolejowe i odjechał na front przeciwukraiński[3]. W Lublinie uzupełnił braki, a następnie skierowany został do Hrubieszowa i dalej do Dołhobyczowa. Tu utworzona została Grupa kapitana Juliusza Meraka podległa grupie operacyjnej „Bug”. W jej skład wchodziły
III/25 pp, 2 i 4 kompania 17 pp, 5 kompania 27 pp i 6 i 4 kompania 23 pp. Grupa zluzowała ułanów pułkownika Beliny-Prażmowskiego[5].

7 stycznia 1919 III/25 pp zorganizował obronę w okolicy Oszczowy. Tam dowódca grupy „Bug" nakazał podjecie akcji bojowej, wyjścia na linię Bugu i opanowanie Sokala. III batalion miał zająć Uhrynów i Kuźnicę. O świcie 8 stycznia batalion zaatakował dwoma kompaniami Uhrynów, a drugim półbatalionem Kuźnice. Po zaciętej walce obydwie wsie zostały zdobyte. Walki te były chrztem bojowym dla żołnierzy batalionu. Odcinek w rejonie Dołhobyczowa batalion zajmował do czasu ofensywy majowej[6].

16 marca na front do Sądowej Wiszni wyjechał, występujący pod nazwą I/25 pp, „kombinowany” batalion kpt. Kazimierza Bogaczewicza[7]. Wszedł on w skład Grupy płk. Józefa Beckera, a po wyładowaniu obsadził odcinek obrony obok Boriatyna. 23 marca nacierał na Szulmany i Ożomle. 26 marca dotarł do Wereszycy, skąd atakował i zdobył Wiszenkę Wielką. Kontratak Ukraińców zmusił batalion do wycofania się z powrotem do Weweszycy. Po kilku dniach przesunięty został do Chyrowa i 18 kwietnia wszedł w skład Grupy pułkownika Mieczysława Lindego. W maju batalion przeszedł do Ustrzyk Dolnych i tu zluzował II/7 pp leg. i pozostał tam do czasu ofensywy majowej. Bronił: Moczary, Jałowe i Hoszowczyk[6].

Ofensywa majowa

Wiosną 1919 na front polsko-ukraiński dotarła Grupa Wielkopolską pułkownika Daniela Konarzewskiego i oddziały Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. 16 maja ruszyła polska ofensywa. Osiągnięto Zbrucz tym samym rozstrzygając wojnę o Galicję Wschodnią. W ofensywie bataliony 25 pułku piechoty nadal działały oddzielnie[8]. I batalion uderzał od Ustrzyk Dolnych na Turkę. W końcu maja obsadził granicę czechosłowacką, zajmując Sianki, Użok, Libochory i Hnyła. W lipcu został przerzucony pod Brody i zorganizował obronę w Mikitnikach, Tetylkowcach i Popowcach. W tym czasie III/25 pp przebywał w odwodzie 2 Dywizji Armii gen. Hallera i osłaniał Gaje Roztockie i Gaje za Rudą, a 5 lipca obsadził odcinek w Tetylkowcach[9].

Po zakończeniu działań wojennych z Ukraińcami, bataliony powróciły w okolice Częstochowy. Tam pułk pełnił służbę graniczną na odcinku od Koziegłów do Wielunia[9].

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiejEdytuj

Po pokonaniu wojsk ukraińskich, głównym przeciwnikiem na wschodzie stała się Armia Czerwona. Pokonała ona rosyjską Białą Armię Antona Denikina i przygotowywała się do marszu na zachód. W tym czasie Wojsko Polskie reorganizowało i przerzucało siły i środki na zagrożone kierunki. 15 grudnia 1919 25 pułk piechoty został przerzucony znad granicy Górnego Śląska w okolice Olewska[10]. Początkowo został podporządkowany dowódcy 4 Dywizji Piechoty. 24 stycznia 1920 pułk przegrupował się w rejon Szepetówki, pozostawiając I batalion w Równem. Kolejne przegrupowanie doprowadziło pułk w rejon Słuczy. Wszedł on tam w skład XXV Brygady Piechoty i obsadził 24 kilometrowy odcinek od Nowej Czartorii do Ostropola[9].

Naprzeciw oddziałów polskich, w rejonie Romanów, Krasnogórka, Awratyn, Cudnów,Troszcza grupowały się jednostki Armii Czerwonej. W celu przeciwdziałania koncentracji nieprzyjaciela, pułk przeprowadził z rejonu Lubaru kilka pomyślnych wypadów. Od jeńców sowieckich uzyskano dokładne informacje o ugrupowaniu przeciwnika i jego przygotowaniach do działań zaczepnych. 18 marca III batalion pułku został zluzowany w Prywałówce przez II/43 pp i odjechał do Zwiahla, do dyspozycji dowódcy 26 pułku piechoty[11]. W Lubarze pozostało jedynie dowództwo pułku z pododdziałami sztabowymi i II batalion[12].

W tym czasie przybył z Krzemieńca do Zwiahla i zorganizował obronę Słuczy na odcinku od Talk do Baranówki I/25 pułku piechoty. 3 kompania obsadziła Rohaczów. 20 marca batalion z powodzeniem odpierał ataki forsujących Słucz bolszewików. Tego samego dnia II/ 25 pp wziął udział w wypadzie na Iwanówkę. Współdziałając z III/43 pp, rozbił znajdujące się tam oddziały nieprzyjaciela i zdobył znaczne ilości sprzętu wojskowego[11].

Pułk w wyprawie kijowskiej

Przed ofensywą na Ukrainie Naczelne Dowództwo WP zadecydowało się zreorganizować siły. W miejsce frontów utworzono armie. Na południowym kierunku operacyjnym sformowano 6 Armię gen.por. Wacława Iwaszkiewicza, 2 Armię gen. ppor. Antoniego Listowskiego i 3 Armię Józefa Piłsudskiego.

W rejonie Zwiahla nastąpiła koncentracja grupy uderzeniowej generała Rydza-Śmigłego, której zadaniem było natarcie z Żytomierza na Kijów. W jej skład weszła też 7 Dywizja Piechoty i jej 25 pułk piechoty[13]. II/25 pp ześrodkował się w Żytnich Górach i stanowił odwód XIII Brygady Piechoty. Pozostała cześć pułku stanowiła odwód ogólny 7 DP i pozostawała w Białej Cerkwi[11].

21 maja rozpoznanie doniosło o zajęciu przez wojska sowieckie Misajłówki i Bohusławia. II/25 pp wziął udział w wypadzie kawalerii dywizyjnej na przedpole celem potwierdzenia danych z rozpoznania[14]. W tym czasie I/25 pp obsadził odcinek BirunkiKożanka. Po powrocie z wypadu II/25 pp obsadził stację kolejową Olszanica i Rokitno, a III batalion pozostał w odwodzie w Białej Cerkwi[11]. 26 maja Sowieci zaatakowali Olszanicę. Uderzenia nie wytrzymał II batalion i wycofał się z Rokitna. Następnego dnia wojska sowieckie wyparły z Czepielówki oddziały polskie. Kontratak 25 pułku piechoty zmusił nieprzyjaciela do wycofania się, a polska linia obronna została odtworzona[15]. Potem nastąpiła seria wypadów z obu stron. Ze strony sowieckiej były to działania maskujące główne uderzenie wykonywane przez ich wojska na Kazatyń. 7 czerwca pułk zakończył walki pod Białą Cerkwią[16].

Pułk w działaniach odwrotowych

8 czerwca zarządzono odwrót[17]. Pułk zniszczył przeprawy na Rosi i wycofał się ze swoich pozycji. W ariergardzie maszerował III batalion[18]. W okolicy Wasylkowa pułk obsadził odcinek nad Irpeniem, między Żarnowają a Bolszają Kożuchowką. Od 11 czerwca pułk prowadził działania opóźniające na obszarze północnego Wołynia i Polesia. Maszerując w składzie kolumny XIII Brygady Piechoty, przemieszczał się przez MościszczeZabiełoczeHorbulow–Sały–Staryki–Żłobicz, 18 czerwca osiągnął Ustę i tam zluzował pododdziały 4 pułku strzelców podhalańskich. Bataliony 25 pp obsadziły odcinek MotoczPaszyna i dalej na północ do Bard. W kolejnych dniach na odcinku Łopatycz i Baranówki panował względny spokój, w Serdziukach rozpoczęły się walki o przeprawę przez Uborć[19]. Uderzenie przyjął na siebie I batalion i przez pięć dni walczył w okrążeniu. Sierdziuki kilkakrotnie przechodziły z rąk do rąk. 5 lipca nieprzyjaciel, demonstrując atak na Andrzejówkę, uderzył z trzech stron na Sierdziuki, zachodząc na tyły 3 i 4 kompanii. Walka trwała do późnych godzin nocnych. Pod osłoną nocy małe grupki walczących żołnierzy wycofały się. W tym czasie Pułk otrzymał rozkaz dalszego odwrotu. O zmroku pozostałe bataliony ześrodkowały się w Kamionce, skąd przez Dołhosiele pomaszerowały do Borowieckich Budek. Następnego dnia do kolumny dołączył I batalion. Po czterech dniach 25 pp przekroczył Horyń w Kryczylsku[20].

9 lipca sowiecka brygada kawalerii przełamała obronę polskiego 3 pułku ułanów i zaatakowała Wielką Werbczę. 4 kompania wycofała się ze wsi, ale kontratak batalionu odwodowego odrzucił nieprzyjaciela za Mielnicę. O 20.00 tego samego dnia, na drodze z Kryczylska do Małej Werbczy, zaatakowana została kolumna XIII Brygady Piechoty. Atak odpierał I batalion[21].

11 lipca 25 pułk piechoty stanął nad Styrem i stąd odpierał nieprzyjacielskie ataki aż do 27 lipca[22]. 15 lipca 9 kompania por. Franciszka Studzińskiego zorganizowała wypad na wsie
Suchowole i Czudle, a 20 lipca dwie kompanie pod wspólnym dowództwem kpt. Mieczysława Drabika zlikwidowały sowiecki przyczółek w rejonie Bielskiej Woli. Kilka dni później 6 kompania por. Ignacego Pilwińskiego i 8 kompania por. Mikołajczyka, odparły z powodzeniem ataki sowieckiej 20 Brygady Strzelców.

28 lipca pułk przeszedł na zachodni brzeg Stochodu i obsadził odcinek SmolaryBalszoj Obzyr. Po sześciu dniach postoju pułk rozpoczął dalszy odwrót i po dwudniowym marszu przez KarasinNiesuchojeżeDorotyszczeRudnikiHołownoHupałyRogowo 4 sierpnia przekroczył Bug w Woli Uhruskiej[22].

8 sierpnia walczono w okolicy Chełma i osłaniano w ten sposób od wschodu koncentrację polskiej grupy uderzeniowej nad Wieprzem. W tym rejonie 25 pułk piechoty prowadził działania manewrowe w składzie XIII Brygady Piechoty. Charakteryzowała je ciągła zmiana miejsca i użytych w walce sił i środków[22].

11 sierpnia pułk jako straż przednia brygady maszerował szosą Chełm–Włodawa. W Sawinie zagrodziły mu drogę oddziały bolszewickie. Uderzyły na nie, wsparte ogniem 3 baterii 7 pap, kompanie I i II batalionu i wyparły nieprzyjaciela ze wsi[23]. 13 sierpnia walczono o Chełm. Pułk bronił z powodzeniem północnego skrzydła 7 Dywizji Piechoty. W godzinach popołudniowych przeszedł do działań zaczepnych, złamał opór 173 Brygady Strzelców w Łukówku i Uhrusku i wyszedł na linię Bugu[24].

Działania pułku w ofensywieEdytuj

16 sierpnia ruszyła polska ofensywa znad Wieprza. 3. i 4 Armia przełamały front sowiecki i przeszły do pościgu. Prawe skrzydło 3 Armii mocno oparło się o Bug. 20 sierpnia nad Bug powrócił też 25 pułk piechoty. Do dyspozycji dowódcy pułku została przydzielona grupą majora Grabowskiego[b] Pułk obsadził odcinek od Brytynia do Dorohuska
III/25 pp odcinek Bytyń—Uhrusk, grupa majora Grabowskiego HniszówŚwierze, a II batalion Dorohusk. I batalion stanowił odwód i rozlokował się w Świerżycach. Tu pułk pozostawał do 11 września. Aktywność obrony zapewniał poprzez liczne wypady przeciw oddziałom sowieckiej 12 Armii. Miały one na celu przede wszystkim odciążenie sąsiednich odcinków, gdzie trwały krwawe walki[25].

11 września pułk wszedł w skład grupy generała Eugeniusza Pogorzelskiego, został wzmocniony dwoma kompaniami piechoty i wraz z 27 pułkiem piechoty sforsował Bug. W Ostrówku toczył walki z sowiecką 74 Brygadą Strzelców, a 13 września osiągnął Kowel. W walce „na bagnety” rozbił 750 osobowy oddział z sowieckiej 58 Dywizji Strzelców, zdobywając 2 karabiny maszynowe i biorąc 16 jeńców[26]. W Kowlu wrócił w podporządkowanie XIII Brygady i pomaszerował przez Mielec, Karasin, Karpiłówkę w kierunku Smolary–Stobychowa. 25 września pułk stanął nad Horyniem. Tu otrzymał rozkaz zdobycia Sarn. Atak na Sarny poprzedziło forsowanie rzeki. III batalion mjr. Bogaczewicza forsował w Treskini, a II batalion kpt. Żołędziowskiego w Remczycy. Wspierały 2 i 3 bateria 7 pułku artylerii polowej. Walko o uchwycenie przyczółka trwały cały dzień[27]. Nad ranem 27 września cały 25 pp przeprawił się przez rzekę. W godzinach wieczornych, po przegrupowaniu sił i środków, wyprowadzono koncentryczne natarcie, zdobyto Sarny i wyparto nieprzyjaciela za Słucz. Straty pułku były jednak poważne. Zginęło 20 żołnierzy[c], a 43 zostało rannych[29]. Dzień bitwy o Sarny stał się dniem święta pułkowego[30].

W październiku trwały końcowe walki. 4 października po dwugodzinnej walce pułk zdobył Olewsk i osiągnął Uborć. 16 października, współdziałając z 26 pułkiem piechoty, uderzył na przedpole i wziął 193 jeńców. Tym wypadem swój udział w wojnie polsko-bolszewickiej[30]. Po zawieszeniu broni, pułk pozostał na linii demarkacyjnej. 22 listopad, jako oddział kordonu granicznego, odszedł do Kowla, a następnie do Włodzimierza Wołyńskiego[31].

Bilans walkEdytuj

Za bohaterstwo w walce 42 żołnierzy odznaczonych zostało Orderem Virtuti Militari, a Krzyżem Walecznych 43 oficerów i 58 szeregowych[28]. Podczas działań wojennych pułk wziął około 1500 jeńców, zdobył 13 dział, ponad 100 karabinów maszynowych, 140 wagonów kolejowych, 2 motocykle, kilka tysięcy karabinów, 300 koni oraz dużą ilość amunicji i innego sprzętu wojskowego[32]. Na polu walki pozostało 13 oficerów i 138 szeregowych[33].

Pułk w okresie pokojuEdytuj

W okresie międzywojennym 25 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV[34] w garnizonie Piotrków Trybunalski[35]. Wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty[36][34].

W listopadzie 1924 II batalion został przeniesiony do Tomaszowa Mazowieckiego, jako oddział detaszowany. Zajął koszary przy ul. Jeziornej 20, opuszczone przez II baon 30 pp[37]. 25 października 1927 II baon został przemianowany na Szkołę Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 4, która pod względem organizacyjnym i administracyjnym podlegała dowódcy 25 pp. W sierpniu 1928 szkoła została przemianowana na Batalion Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 4. 28 lipca 1929 baon został zlikwidowany, a cały personel przeniesiony do nowo utworzonej Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie. Latem 1930 pułk odtworzył II batalion, który został zakwaterowany w koszarach przy ul. Krakowskiej 34 w Piotrkowie[38].

W 1932, w związku z opuszczeniem przez wojsko koszar przy ul. Krakowskiej 34, nastąpiła zmiana dyslokacji pododdziałów pułku. Bataliony I i II zostały przeniesione do koszar przy ul. Józefa Piłsudskiego 121-122 (obecnie ul. Wojska Polskiego), w których mieściła się wcześniej kadra batalionu zapasowego 74 pp[39].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 25 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[40]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[41].

7 grudnia 1932 roku Minister Spraw Wojskowych ogłosił wyniki międzyoddziałowych zawodów strzeleckich przeprowadzonych w 1932 roku w myśl „Instrukcji Wyszkolenia Kontyngensu Piechoty”, część I, w dywizjach piechoty z rocznikiem 1910. Tytuł mistrzowskiej kompanii 7 Dywizji Piechoty otrzymała 6 kompania 25 pp dowodzona przez por. Jerzego Dżawachiszwili. Minister udzielił pochwały dowódcy i kadrze zawodowej mistrzowskiej kompanii[42].

Przygotowanie pułku do wojnyEdytuj

Od połowy marca 1939 pułk prowadził rutynowe szkolenie. Wcielano poborowych do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Ćwiczenia odbywały się w Przygłowie. W lipcu w rejon planowanych walk wyszły z garnizonu grupy robocze i przy znacznej pomocy społeczeństwa rozpoczęły rozbudowę umocnień polowych, a kompania saperów rozpoczęła budowę schronów betonowych dla stanowisk broni ciężkiej. W drugiej połowie sierpnia zarządzono stan pogotowia. Ściągnięte zostały do garnizonu pododdziały z obozu letniego w Przyglowie i kompanie robocze z Częstochowy. Wstrzymano urlopy dla kadry zawodowej. 25 sierpnia zarządzona została mobilizacja alarmowa. Pułk mobilizował się w szkołach i podmiejskich wioskach[43].

Po południu 26 sierpnia kompania alarmowa pułku obejmowała dozorowanie w Częstochowie zagrożonych kierunków, a 27 sierpnia poszczególne bataliony transportami kolejowymi odjechały w rejon Częstochowy. W godzinach wieczornych dowódca 25 pułku piechoty otrzymał zadanie do obrony na pierwszy dzień wojny[44]. Stanowisko dowodzenia pułku rozmieszczono w internacie przy ulicy świętej Barbary[43].

Pułk w kampanii wrześniowejEdytuj

 
Pułk walczył w składzie 7 DP

W czasie kampanii wrześniowej 1939 wchodził w skład 7 Dywizji Piechoty walczącej w Armii „Kraków”[36].

Świtem 1 września dotarła do dowódcy pułku informacja o rozpoczęciu wojny, a w południe, że obrona rejonu Lublińca została przełamana i 74 pułk piechoty wycofuje się w kierunku na Częstochowę. W tej sytuacji dowódca 25 pp wysłał pluton zwiadowców konnych celem nawiązania łączności oddziałami 74 pp[45]. W godzinach popołudniowych dowódca odwodowej 3 kompanii porucznik Wacław Makulec wysłał ubezpieczenie na przedpole swojej kompanii. Chwilę później ubezpieczenie otworzylo ogień do, jak się później okazało, niemieckiej grupy rekonesansowej. Zabito kilku oficerów, a znalezione przy nich mapy przekazano do sztabu 7 Dywizji Piechoty. Zdobyczny samochód osobowy pozostawiono w pułku[24].

Żołnierze pułkuEdytuj

Dowódcy pułku[46][d]
Stopień imię i nazwisko Okres pełnienia służby Kolejne stanowisko
płk Włodzimierz Mirosław Skrzyszewski 3 XI - 6 XII 1918
płk piech. Aleksander Wołowski 7 - 24 XII 1918
mjr Oskar Brezany 25 XII 1918 - 6 II 1919
ppłk Michał Zienkiewicz 7 II 1919 - 16 IV 1920
ppłk Robert Risy 17 IV - 15 VII 1920
mjr Józef Jaklicz 16 VII - 29 IX 1920
mjr Kazimierz Bogaczewicz 30 IX - 15 X 1920
ppłk piech. Alojzy Wir-Konas 16 X 1920 - 1 VI 1923 dowódca 84 pp
płk piech. Henryk Weiss 1 VI 1923 - 15 I 1925 dowódca piechoty dywizyjnej 29 DP
płk SG Zygmunt Dzwonkowski 15 I 1925 - 31 VIII 1926 szef Wydziału Piechoty Dep. Piech. M.S.Wojsk.
ppłk piech. Józef Kowzan 1 IX 1926 - 31 I 1928 przeniesiony w stan spoczynku
płk SG Bronisław Regulski II 1928 - II 1929 dowódca PD 13 DP
ppłk piech. Ludwik Franciszek Maciejowski III 1929 - 28 I 1931 dyspozycja dowódcy OK IV
płk dypl. piech. dr Władysław Józef Kulma 28 I 1931 - 1936
płk dypl. Adam Świtalski 1936 - 5 IX 1939
Zastępcy dowódcy pułku[e]
ppłk piech. Mieczysław Kaleński-Jaśkiewicz 22 VII 1922 – 1 V 1925 odkomenderowany do PKU Piotrków
ppłk piech. Antoni Lisowski od 22 V 1925
ppłk piech. Wiktor Matczyński do 28 I 1931 komendant placu Toruń
ppłk piech. Zygmunt Szafranowski 28 I 1931 – 26 I 1934 praktyka w PKU Poznań Miasto
ppłk piech. Zygmunt Piwnicki 26 I 1934 - 1937 kierownik 1 Okręgowego Urzędu WFiPW
ppłk piech. Józef Marcickiewicz 1937 – VIII 1939 dowódca 145 pp
Kwatermistrzowie
mjr piech. Ryszard Żołędziowski 1922 – XII 1924 dowódca kompanii szkolnej w CSPZP nr 1
mjr piech. Karol Kurek XII 1924 – 1925
mjr piech. Ludwik Czyżewski 1928 – 31 III 1930 dowódca baonu KOP „Bereźne”
mjr piech. Jan Kłoś III 1930[48] – XI 1933[49] dowódca III baonu
mjr piech. Stanisław Błażejewski IX 1933 – VII 1935 dyspozycja dowódcy OK VII
mjr piech. Janusz Sikorski 1939
kpt. piech. Józef Mędrecki[f] IX 1939
Dowódcy I batalionu[38]
mjr piech. Kazimierz Bogaczewicz 15 X 1921 – 1922
mjr piech. Stanisław Dąbek 1923
mjr piech. Karol Kurek 1924 kwatermistrz
mjr piech. Tomasz Marzec 1924 – V 1927 praktyka poborowa w PKU Piotrków
mjr SG Alfred Krajewski od IX 1926
mjr piech. January Grzędziński V 1927 – IV 1928 zastępca dowódcy 42 pp
mjr piech. Aleksander Idzik IV 1928 – XII 1929 PUWFiPW
mjr piech. Tadeusz Woleński I 1930 – IV 1932 kierownik referatu personalnego DOK I
mjr dypl. piech. Mieczysław Fularski IV 1932 – XI 1933 Biuro Ogólno-Organizacyjne MSWojsk.
mjr dypl. piech. Zygmunt Pawłowicz XI 1933 – IV 1936 szef sztabu 21 DP
mjr / ppłk piech. Józef Popek IV 1936 – III 1939 I zastępca dowódcy 66 pp
Dowódcy II batalionu
kpt. / mjr piech. Ryszard Żołędziowski XI 1921 – 1922
kpt. piech. Franciszek Studziński 1923
mjr piech. Stanisław Błażejewski III 1930 – XI 1933 kwatermistrz
mjr piech. Józef Marcickiewicz IV 1933 – 1937 zastępca dowódcy pułku
Dowódca III batalionu
kpt. piech. Franciszek Studziński XI 1921 – 1922 dowódca II baonu
kpt. / mjr piech. Ludwik Czyżewski 1923 – 1928 kwatermistrz
mjr piech. Ignacy Żabnieński IV 1928 – III 1929 dyspozycja dowódcy OK IV
mjr piech. Ignacy Pilwiński VII 1929 – III 1931 dowódca baonu w 86 pp
mjr dypl. piech. Julian Michalik III 1931 – XI 1933 Dowództwo Obrony Wybrzeża Morskiego
mjr piech. Jan Kłoś IX 1933 – VIII 1935 komendant PKU Żywiec
mjr piech. Stefan Kalenkowski VIII 1935 – ? kierownik referatu w DDO MSWojsk.
Inni oficerowie pułku
mjr piech. Stanisław Styrczula obwodowy komendant PW
kpt. piech. Henryk Gliszczyński
kpt. piech. Kazimierz Pluta-Czachowski
kpt. piech. Mieczysław Timme 1923 – 1929
por. Dionizy Błeszyński
ppor. rez. piech. Adam Próchnik

Obsada personalna 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[51][g]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Przydział we wrześniu 1939
Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
dowódca pułku płk dypl. Adam Świtalski
I zastępca dowódcy ppłk Józef Marcickiewicz
adiutant kpt. Henryk Karol Matusiak
starszy lekarz mjr dr Józef Galler
młodszy lekarz vacat
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Janusz Sikorski
oficer mobilizacyjny kpt. Tadeusz Grzybowski
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. adm. Tadeusz Komorowski
oficer administracyjno-materiałowy kpt. adm. (piech.) Józef Żabiński
oficer gospodarczy kpt. int. Stanisław Bobola
oficer żywnościowy kpt. Roman Stanisław Nowak
oficer taborowy[h] por. tab. Stanisław Grzegorzewski
kapelmistrz ppor. adm. Aleksander Bryk
dowódca plutonu łączności kpt. Zygmunt Lejko
dowódca plutonu pionierów por. Stanisław Grużewski
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Jan Gołdasz
dowódca plutonu ppanc. por. Franciszek Miłoszewski
dowódca oddziału zwiadu ppor. Edward Beyga
I batalion
dowódca batalionu ppłk Józef Popek
dowódca 1 kompanii por. Edmund Morkowski
dowódca plutonu ppor. Wacław Pozichowski
dowódca plutonu chor. Teofil Cybulski
dowódca 2 kompanii por. Jan Merkisz
dowódca plutonu ppor. Józef Bialik
dowódca 3 kompanii por. Edward Cichopek
dowódca plutonu ppor. Anastazy Łukjaniec
dowódca plutonu chor. Piotr Saltarski
dowódca 1 kompanii km kpt. Józef Mędrecki
dowódca plutonu por. Franciszek Ćwikła
II batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Juszczakiewicz
dowódca 4 kompanii kpt. Bogdan Feliks Górski
dowódca plutonu ppor. Benedykt Jakub Siegmüller
dowódca plutonu chor. Antoni Kubrak
dowódca 5 kompanii por Henryk Wojciech Zawadzki
dowódca plutonu ppor. Ludwik Edmund Mrowicki
dowódca 6 kompanii kpt. Konrad Henryk Majcherski
dowódca plutonu por. Tadeusz Gryglaszewski
dowódca plutonu ppor. Zbigniew Ryszard Ende
dowódca 2 kompanii km kpt. Jan Szymczyk
dowódca plutonu por. Mieczysław Woronowicz
dowódca plutonu ppor. Józef Kotlewski
III batalion
dowódca batalionu mjr Krzesław Krzyżanowski
dowódca 7 kompanii por. Kazimierz Beblociński
dowódca plutonu ppor. Aleksander Bruno Świtalski
dowódca 8 kompanii kpt. Leonard Aleksander Remisch
dowódca plutonu ppor. Stanisław Wroniszewski
dowódca plutonu ppor. Józef Karol Jasiński
dowódca 9 kompanii kpt. Jan Wojciechowski
dowódca plutonu por. Wacław Makulec
dowódca plutonu ppor. Ryszard Marian Kaczmarski
dowódca 3 kompanii km por. Michał Wójtowicz
dowódca plutonu por. Marian Raj
dowódca plutonu ppor. Roman Kasztelowicz
na kursie por. Jan Prażmowski
25 obwód przysposobienia wojskowego „Piotrków”
kmdt obwodowy PW kpt. piech. Zygmunt Bobrowski
kmdt miejski PW Piotrków kpt. piech. Mirosław Byczyński
kmdt powiatowy PW Piotrków ppor. kontr. art. Czesław Szczepański
kmdt powiatowy PW Końskie kpt. kontr. art. Włodzimierz Małeski
kmdt powiatowy Opoczno kpt. adm. (piech. Franciszek Korzec
Obsada personalna 25 pp w 1939 roku[53]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Dalsze losy żołnierza
dowódca pułku płk dypl. Adam Świtalski
I adiutant kpt. Jan Wojciechowski
II adiutant NN
oficer informacyjny ppor. Zbigniew Ende
kpt. Konrad Majcherski
oficer łączności por. Edward Cichopek
kwatermistrz kpt. Józef Mędrecki
oficer płatnik NN
oficer żywnościowy NN
naczelny lekarz ppłk lek. Józef Galler
kapelan kpl. rez. ks. Czesław Rączaszek
dowódca kompanii gospodarczej por. tab. Stanisław Grzegorzewski
dowódca kompanii zwiadowców ppor. Edward Beyga
dowódca kompanii ppanc por. Franciszek Ćwikła
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Jan Gołdasz
dowódca plutonu pionierów por. Stanisław Grużewski
dowódca plutonu pgaz. NN
dowódca plutonu łączności NN
I batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Juszczakiewicz
adiutant NN
dowódca 1 kompanii strzeleckiej ppor. Benedykt Siegmüller
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Jan Merkisz † 3.09.1939[54]
dowódca 3 kompanii strzeleckiej por. Wacław Makulec
dowódca 1 kompanii ckm por. Kunibert Szatkowski
II batalion
dowódca batalionu kpt. Zygmunt Bobrowski
adiutant NN
dowódca 4 kompanii strzeleckiej ppor. Roman Kasztelowicz † 3.09.1939[54]
dowódca 5 kompanii strzeleckiej por. Henryk Zawadzki
dowódca 6 kompanii strzeleckiej por. Mieczysław Woronowicz
dowódca 2 kompanii ckm kpt. Jan Szymczyk
III batalion
dowódca batalionu mjr Krzesław Krzyżanowski
adiutant ppor. rez. Bronisław Antoniewicz
dowódca 7 kompanii strzeleckiej por. Kazimierz Bebłociński
dowódca 8 kompanii strzeleckiej por. rez. Mieczysław Strychalski
dowódca 9 kompanii strzeleckiej kpt. Leonard Remisch
dowódca 3 kompanii ckm por. Marian Raj
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[55]

por. Władysław Bański
mjr Kazimierz Bogaczewicz
sierż. Herman Baum
ś.p. por. Henryk Chmielewski
ś.p. por. Józef Czajkowski
ś.p. kpr. Antoni Dzitkowski
plut. Ludwik Gondek
mjr Józef Jaklicz
kpr. Józef Jawor
szer. Władysław Kawałek
szer. Józef Kmieć
por. Henryk Kowalówka
st. szer. Józef Kozak
ś.p. plut. Aleksander Karwasiński

kpr. Antoni Kubrak
sierż. Julian Kwapień
plut. Roman Łakota
plut. Czesław Markowski
sierż. Wacław Matyszczak
ś.p. por. Czesław Mikurda
plut. Władysław Nowakowski
kpt. Ignacy Pilwiński
st. sierż. Tomasz Piorunek
szer. Michał Piotrowski
por. Władysław Ptasznik
ppor. Czesław Salach
por. Aleksander Salwik
plut. Józef Smagała

pchor. Henryk Skorupko
kpt. Franciszek Studziński
sierż. Józef Sudara
ś.p. kpr. Władysław Szubiński
por. Stefan Teliga
plut. Jan Tondos
ś.p. sierż. Jan Trzciński
kpt. Bronisław Wadas
st. sierż. Stanisław Węgiel
ppłk Alojzy Wir-Konas
st. szer. Jan Zagaj
sierż. Władysław Ząber
płk Michał Zienkiewicz
kpt. Ryszard Żołędziowski

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar

Sztandar był darem społeczeństwa miasta i powiatu Piotrków Trybunalski. Wręczył go pułkowi 25 listopada 1928 w Piotrkowie gen. Daniel Konarzewski[56]. Po wojnie sztandar został przekazany 25 pułkowi piechoty, a w 1958 roku trafił do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[57].

Odznaka pamiątkowa

17 listopada 1928 minister spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 25 pułku piechoty[58]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt okrągłej oksydowanej tarczy ze srebrnymi promieniami, na którą nałożony jest czteroramienny krzyż pokryty ciemnoszafirową emalią z żółtymi obramowaniami i złotą krawędzią. W centrum odznaki, w otoku wieńca laurowego, znajduje się srebrne godło państwowe wz. 1927 na cynobrowym emaliowanym tle. Na ramionach krzyża wpisano numer, inicjały i datę powstania pułku „25 PP 3.XI.1918”. Odznaka oficerska - jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[59].

UwagiEdytuj

  1. Kompania marszowa pułku pod dowództwem porucznika Władysława Ptasznika brała wtedy udział w walkach z Czechami na Śląsku Cieszyńskiem. Kompania do pułku już nie powróciła i została wcielona do II batalionu 36 pułku piechoty[3].
  2. W skład grupy majora Grabowskiego wchodziły:I batalion etapowy lubelski,I batalion wartowniczy kielecki i II dywizjon 7 pułku artylerii polowej[25].
  3. Poległych w walkach o Sarny pochowano 28 września 1920 na cmentarzu w Bereźnicy i w Sarnach[28].
  4. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[47].
  5. Stanowisko zastępcy dowódcy pułku zostało utworzone latem 1922 roku. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  6. Józef Mędrecki ur. 21 września 1898 roku. Był odznaczony Krzyżem Walecznych, Medalem Niepodległości i Srebrnym Krzyżem Zasługi[50].
  7. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[52].
  8. Jednocześnie dowódca kompanii gospodarczej.

PrzypisyEdytuj

  1. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 5.
  2. a b Kurus 2016 ↓, s. 10.
  3. a b Juszkiewicz 1928 ↓, s. 6.
  4. Makulec 1995 ↓, s. 4.
  5. Makulec 1995 ↓, s. 4-5.
  6. a b Makulec 1995 ↓, s. 5.
  7. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 8.
  8. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 9.
  9. a b c Makulec 1995 ↓, s. 6.
  10. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 11.
  11. a b c d Makulec 1995 ↓, s. 7.
  12. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 13.
  13. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 15.
  14. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 17.
  15. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 18.
  16. Makulec 1995 ↓, s. 7-8.
  17. Kurus 2016 ↓, s. 11.
  18. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 20.
  19. Makulec 1995 ↓, s. 8.
  20. Makulec 1995 ↓, s. 9.
  21. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 24.
  22. a b c Makulec 1995 ↓, s. 10.
  23. Makulec 1995 ↓, s. 10-11.
  24. a b Juszkiewicz 1928 ↓, s. 28.
  25. a b Makulec 1995 ↓, s. 11.
  26. Makulec 1995 ↓, s. 31.
  27. Makulec 1995 ↓, s. 12.
  28. a b Kurus 2016 ↓, s. 12.
  29. Makulec 1995 ↓, s. 32.
  30. a b Makulec 1995 ↓, s. 13.
  31. Makulec 1995 ↓, s. 33.
  32. Makulec 1995 ↓, s. 36.
  33. Makulec 1995 ↓, s. 34-35.
  34. a b Almanach 1923 ↓, s. 51.
  35. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 55.
  36. a b Satora 1990 ↓, s. 65.
  37. Jarno 2003 ↓, s. 97.
  38. a b Jarno 2003 ↓, s. 98.
  39. Jarno 2003 ↓, s. 99.
  40. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  41. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  42. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 22 z 7 grudnia 1932 roku, poz. 296.
  43. a b Makulec 1995 ↓, s. 24.
  44. Makulec 1995 ↓, s. 24-25.
  45. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 27.
  46. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  47. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 119.
  49. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 6.
  50. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 49, 578.
  51. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 577–578 i 673.
  52. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  53. Kurus 2016 ↓, s. 34.
  54. a b Władysław Steblik, Armia "Kraków" 1939, Warszawa 1989, s. 676.
  55. Juszkiewicz 1928 ↓, s. 36.
  56. Satora 1990 ↓, s. 65-66.
  57. Satora 1990 ↓, s. 66.
  58. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 33 z 17 listopada 1928 roku, poz. 355.
  59. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 55-56.

BibliografiaEdytuj