Otwórz menu główne

28 Pułk Artylerii Lekkiej (28 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

28 Pułk Artylerii Lekkiej
28 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 7 września / 6 czerwca
Nadanie sztandaru 26 maja 1938
Dowódcy
Pierwszy płk Konstanty Adamowski
Ostatni ppłk Rudolf Ostrihansky
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Zajezierze
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość 28 Dywizja Piechoty[1]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
28 DP w 1938

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

7 września 1921 roku, w Zambrowie, został sformowany 28 pułk artylerii polowej. Jednostka została utworzona z połączenia III dywizjonu 8 pułku artylerii polowej i III dywizjonu 18 pułku artylerii polowej oraz jednej baterii z pułku artylerii nadbrzeżnej i kadry 2 pułku artylerii ciężkiej w Radomiu.

Następnie dywizjony te przeszły reorganizację i powstał z nich pułk składający się z trzech dywizjonów po dwie baterie. Po zakończeniu organizacji oddział skierowany został na pobyt czasowy do Radomia. W 1922 roku stałym garnizonem pułku stało się Zajezierze koło Dęblina[2].

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 7 września, jako datę święta pułkowego[3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę sformowania w 1921 roku[4]. 25 września 1937 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego 28 pal z dnia 7 września na dzień 6 czerwca[5].

W końcu 1930 roku przemianowano stacjonujący w Różanie III/10 pułku artylerii polowej na II/28 pułku artylerii polowej, a ze stacjonujących w Łodzi I i II dywizjonów artylerii 10 pap utworzono nowy III dywizjon 10 pułku artylerii polowej[6].

W 1931 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej” pułku autorstwa kapitana Aleksandra Tyszkiewicza (1900–1940), zamordowanego w Katyniu[7].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 28 pap na 28 pułk artylerii lekkiej[8].

Mobilizacja i działania bojowe w 1939Edytuj

 
Rejon walk 28 pal

Około 20 sierpnia 1939 roku pułk został zmobilizowany w Zajezierzu koło Dęblina i składał się z dwóch dywizjonów armat 75 mm i dywizjonu haubic 100 mm.

22 sierpnia pułk wszedł w skład 28 Dywizji Piechoty Armii „Łódź”. Dowódcą był ppłk Rudolf Ostrihansky. Po dwóch dniach marszu dołączył do jednostek macierzystej dywizji zajmujących pozycję na północ od Wielunia.

1 września pułk wszedł do walki z niemieckimi siłami pancernymi nacierającymi na Łagiewniki Raczyn. I dywizjon wraz z 36 pułkiem piechoty walczył na południe od lasów Rudnik. II dywizjon wspierał w walkach 15 pułk piechoty w rejonie Łagiewniki – Raczyn – Staw. III dywizjon wraz z 72 pułkiem piechoty bronił odcinka Masłowice – Jodłowiec – Żychta.

Po rozbiciu Armii „Łódź” pułk uczestniczył w obronie Twierdzy Modlin, kończąc działania bojowe 29 września, po kapitulacji twierdzy.

Kadra pułkuEdytuj

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy pułku)
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Alfred Wojciech Henryk Chmelik (1928 → 23 XII 1929 → rejonowy inspektor koni Dęblin[10])
  • mjr art. Zygmunt Kunisz (do IV 1933 → dowódca dyonu[14])
  • mjr art. Bolesław Jodkowski (od IV 1933[15])
  • mjr art. Kazimierz Kwaśniewicz (do VIII 1939 → dowódca Oddziału Zbierania nadwyżek 28 pal[16])
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[17]

bomb. Antoni Andrzejewski
st. ogn. Walenty Ceglarek
mjr Władysław Dawidajtis
por. Bronisław Korbusz
plut. Michał Kordula
por. Stanisław Kwiatkowski
plut. Paweł Wach
por. Józef Wartanowicz
chor. Jakób Zielonka

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[18][a]:

  • dowódca pułku – ppłk Karol Józef Pasternak
  • I zastępca dowódcy – ppłk Edward Błaszczyk
  • adiutant – kpt. Tadeusz Maciak
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Antoni Żuk
  • lekarz weterynarii – kpt. Witold Grycewicz
  • oficer zwiadowczy – kpt. Zygmunt Ostrowski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz)– mjr Kazimierz Kwaśniewicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Anatol Sawicki
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. adm. (art.) Wojciech Konieczny
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Leon Klemens Napiórkowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Józef II Stojanowski
  • oficer żywnościowy – por. Ludwik Andrzej Daniel
  • dowódca plutonu łączności – por. Marian Zdzisław Walecki
  • oficer plutonu – por. Antoni Władysław Wądolny
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Adam II Wójcikiewicz
  • zastępca dowódcy – por. Jan Śliwa
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Jerzy Godon
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Apolinary Stępiński[b] *
  • dowódca plutonu – ppor. Robert Żarnowiecki (*)
  • dowódca I dywizjonu – vacat
  • dowódca 1 baterii – kpt. Piotr II Kulesza
  • dowódca plutonu – ppor. Piotr Kaczanowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Antoni II Baranowski
  • dowódca plutonu – por. Józef Kopisto
  • dowódca II dywizjonu – mjr Stanisław Tadeusz Bronikowski
  • dowódca 5 baterii – por. Stanisław Chyla
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Makuch
  • dowódca 6 baterii – kpt. Ludwik Kawalec
  • dowódca plutonu – ppor. Robert Żarnowiecki (*)
  • dowódca III dywizjonu – mjr dypl. Jan Gorzko
  • dowódca 7 baterii – por. Witold Szczęsnowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Wiktor Dudek
  • dowódca 8 baterii – kpt. Władysław Szymanowski
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Apolinary Stępiński (*)
  • na kursie – kpt. Jerzy Butwiłowicz
  • na kursie – por. Józef Lewandowski
  • na kursie – por. Zygmunt Stanisław Tomczyński
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[21]
  • dowódca pułku – ppłk art. Rudolf Ostrihansky
  • adiutant – por. rez. Zbigniew Malinowski
  • dowódca I dywizjonu – kpt. Piotr Kulesza
  • dowódca 1 baterii – por. Józef Henryk Kopisto
  • dowódca II dywizjonu – mjr Wiktor Stanisław Osikowski
  • dowódca 4 baterii – kpt. Ludwik Kawalec
  • dowódca III dywizjonu – mjr Jan Franciszek Sobolewski
  • dowódca 7 baterii – kpt. Tadeusz Maciak

Garnizon ZajezierzeEdytuj

Zajezierze było częścią umocnień twierdzy dęblińskiej. W 1890 zapadła decyzja o przebudowie umocnień Dęblina, zwanego ówcześnie Iwangorodem. Na skutek pojawiających się opinii o małej przydatności twierdzy w przyszłych działaniach wojennych, prace modernizacyjne ograniczyły się do wzmocnienia betonem kazamat, kojców i potern w trzech fortach położonych na lewym brzegu Wisły. Pod koniec XIX w. w twierdzy rozbudowano też magazyny artyleryjskie, wzniesiono i zorganizowano warsztaty rusznikarskie oraz prochownię.

W tym czasie na obszarze między fortem Gorczakowa a fortem Wannowskiego, we wsi Zajezierze, wzniesiono koszary przystosowane do stacjonowania piechoty oraz artylerii. Koszary te stanowiły główne zaplecze placu broni twierdzy dęblińskiej na lewym brzegu Wisły. Koszary składały się z dwóch obozów: obozu Kościuszki i obozu Traugutta, nazwanych tak w okresie niepodległości.

Rdzeniem koszar był obóz Kościuszki w Zajezierzu. Usytuowano tu budynki dowództwa, kasyno oficerskie i podoficerskie, kaplicę oraz sklepy i zakłady usługowe dla kadry i żołnierzy. Znajdowała się tu administracja, izby żołnierskie, stajnie, kuźnie, ujeżdżalnia, izba chorych, kuchnia itp. Obóz Kościuszki był miejscem stacjonowania I dywizjonu armat 75 mm. W drugim obozie, obozie Traugutta, zlokalizowanym obok wsi Głusiec, znajdowały się magazyny oraz budynki mieszkalne dla kadry. Stacjonował w nim II dywizjon armat 75 mm oraz III dywizjon haubic 100 mm. Koszary wybudowano w pobliżu linii kolejowej Dęblin – Radom; powstała tam stacja kolejowa Zajezierze, a na jej terenie zbudowano rampę kolejową, umożliwiającą wyładunek i załadunek ludzi i sprzętu.

Tuż przed wybuchem wojny oddano do użytku dwa dwupiętrowe bloki mieszkalne dla kadry: jeden przy stacji kolejowej w Zajezierzu, drugi na terenie fortu Gorczakowa, w pobliżu mostu drogowego na Wiśle. Oba budynki istnieją do dziś.

Obecnie koszary zajezierskie już nie istnieją, zniszczone i rozebrane po ostatniej wojnie. Jeden z budynków dawnych koszar zaadaptowany jest na kościół parafialny, drugi na ośrodek zdrowia.

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

6 maja 1938 roku na Polu Mokotowskim w Warszawie, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo powiatu kozienickiego[1].

Odznaka pamiątkowa

27 lipca 1933 roku generał dywizji Kazimierz Fabrycy w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 28 pułku artylerii lekkiej[22]. Odznaka o wymiarach 46×34mm ma kształt romboidalnej tarczy pokrytej zieloną emalią z czarnym obrzeżem. Tarcza obwiedziona jest srebrzystym wieńcem laurowym. Na tarczy wpisano numer i inicjały „28 PAL”. Jednoczęściowa - oficerska wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[23].

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[19].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[20].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 304.
  2. Galster 1975 ↓, s. 69.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Tyszkiewicz 1931 ↓, s. 33.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 149.
  6. Jaskulski 2013 ↓, s. 208.
  7. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 657.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 18 listopada 1922 roku, s. 833.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 400.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 387.
  12. Przybyszewski 2002 ↓, s. 14.
  13. Przybyszewski 2002 ↓, s. 14, 28.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 80.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 84.
  16. Przybyszewski 2002 ↓, s. 31.
  17. Tyszkiewicz 1931 ↓, s. 35.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 744–745.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  20. [[#CITEREFRocznik oficerski1939|Rocznik oficerski 1939 ↓]], s. VIII.
  21. Przybyszewski 2002 ↓, s. 24-27.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 27 lipca 1933 roku, poz. 126.
  23. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 269.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Waldemar Jaskulski: Generał brygady Józef Konstanty Olszyna-Wilczyński (1890-1939). Włocławek: Expol, 2013. ISBN 978-83-60541-09-8.
  • Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
  • Andrzej M. Przybyszewski: 28 Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 2002, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-88773-29-1.
  • Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Aleksander Tyszkiewicz: Zarys historii wojennej 28–go pułku artylerii polowej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1931, seria: Zarys historii wojennej formacji polskich 1918–1920.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.