28 Pułk Artylerii Lekkiej

28 Pułk Artylerii Lekkiej (28 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

28 Pułk Artylerii Lekkiej
28 Pułk Artylerii Polowej
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1921

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

7 września / 6 czerwca

Nadanie sztandaru

26 maja 1938

Dowódcy
Pierwszy

płk Konstanty Adamowski

Ostatni

ppłk Rudolf Ostrihansky

Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja

Zajezierze

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

artyleria

Podległość

28 Dywizja Piechoty[1]

Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
28 DP w 1938

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

7 września 1921 roku, w Zambrowie, został sformowany 28 pułk artylerii polowej. Jednostka została utworzona z połączenia III dywizjonu 8 pułku artylerii polowej i III dywizjonu 18 pułku artylerii polowej oraz jednej baterii z pułku artylerii nadbrzeżnej i kadry 2 pułku artylerii ciężkiej w Radomiu.

Następnie dywizjony te przeszły reorganizację i powstał z nich pułk składający się z trzech dywizjonów po dwie baterie. Po zakończeniu organizacji oddział skierowany został na pobyt czasowy do Radomia. W 1922 roku stałym garnizonem pułku stało się Zajezierze koło Dęblina[2].

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 7 września, jako datę święta pułkowego[3]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę sformowania w 1921 roku[4]. 25 września 1937 roku Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki zmienił datę święta pułkowego 28 pal z dnia 7 września na dzień 6 czerwca[5].

W końcu 1930 roku przemianowano stacjonujący w Różanie III/10 pułku artylerii polowej na II/28 pułku artylerii polowej, a ze stacjonujących w Łodzi I i II dywizjonów artylerii 10 pap utworzono nowy III dywizjon 10 pułku artylerii polowej[6].

W 1931 roku został opublikowany „Zarys historji wojennej” pułku autorstwa kapitana Aleksandra Tyszkiewicza (1900–1940), zamordowanego w Katyniu[7][8].

31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 28 pap na 28 pułk artylerii lekkiej[9].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[10][a]
dowódca pułku ppłk Karol Pasternak
I zastępca dowódcy ppłk Edward Błaszczyk
adiutant kpt. Tadeusz Maciak
naczelny lekarz medycyny kpt. lek. Antoni Żuk
lekarz weterynarii kpt. Witold Grycewicz
oficer zwiadowczy kpt. Zygmunt Ostrowski
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Kazimierz Kwaśniewicz
oficer mobilizacyjny kpt. Anatol Sawicki
zastępca oficera mobilizacyjnego por. adm. (art.) Wojciech Konieczny
oficer administracyjno-materiałowy por. Leon Klemens Napiórkowski
oficer gospodarczy kpt. int. Józef II Stojanowski
oficer żywnościowy por. Ludwik Andrzej Daniel
dowódca plutonu łączności por. Marian Zdzisław Walecki
oficer plutonu por. Antoni Władysław Wądolny
dowódca szkoły podoficerskiej kpt. Adam II Wójcikiewicz
zastępca dowódcy por. Jan Śliwa
dowódca plutonu ppor. Zbigniew Jerzy Godon
dowódca plutonu ppor. Stefan Stępiński[b] *
dowódca plutonu ppor. Robert Żarnowiecki (*)
dowódca I dywizjonu vacat
dowódca 1 baterii kpt. Piotr II Kulesza
dowódca plutonu ppor. Piotr Kaczanowski
dowódca 2 baterii kpt. Antoni II Baranowski
dowódca plutonu por. Józef Kopisto
dowódca II dywizjonu mjr Stanisław Tadeusz Bronikowski
dowódca 5 baterii por. Stanisław Chyla
dowódca plutonu ppor. Franciszek Makuch
dowódca 6 baterii kpt. Ludwik Kawalec
dowódca plutonu ppor. Robert Żarnowiecki (*)
dowódca III dywizjonu mjr dypl. Jan Gorzko
dowódca 7 baterii por. Witold Szczęsnowicz
dowódca plutonu ppor. Wiktor Dudek
dowódca 8 baterii kpt. Władysław Szymanowski
dowódca plutonu ppor. Stefan Apolinary Stępiński (*)
na kursie kpt. Jerzy Butwiłowicz
por. Józef Lewandowski
por. Zygmunt Stanisław Tomczyński

Mobilizacja i działania bojowe w 1939Edytuj

 
Rejon walk 28 pal

Około 20 sierpnia 1939 roku pułk został zmobilizowany w Zajezierzu koło Dęblina i składał się z dwóch dywizjonów armat 75 mm i dywizjonu haubic 100 mm.

22 sierpnia pułk wszedł w skład 28 Dywizji Piechoty Armii „Łódź”. Dowódcą był ppłk Rudolf Ostrihansky. Po dwóch dniach marszu dołączył do jednostek macierzystej dywizji zajmujących pozycję na północ od Wielunia.

1 września pułk wszedł do walki z niemieckimi siłami pancernymi nacierającymi na ŁagiewnikiRaczyn. I dywizjon wraz z 36 pułkiem piechoty walczył na południe od lasów Rudnik. II dywizjon wspierał w walkach 15 pułk piechoty w rejonie Łagiewniki – Raczyn – Staw. III dywizjon wraz z 72 pułkiem piechoty bronił odcinka MasłowiceJodłowiec – Żychta.

Po rozbiciu Armii „Łódź” pułk uczestniczył w obronie Twierdzy Modlin, kończąc działania bojowe 29 września, po kapitulacji twierdzy.

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939
Dowództwo
dowódca pułku ppłk art. Rudolf Ostrihansky
adiutant por. rez. Zbigniew Malinowski
I dywizjon
dowódca I dywizjonu kpt. Piotr Kulesza
dowódca 1 baterii por. Józef Henryk Kopisto
od 5 IX ppor. rez. Eugeniusz Konopacki
oficer ogniowy ppor. rez. Eugeniusz Konopacki
oficer zwiadowczy ogn. pchor. Czesław Jasienowski
dowódca I plutonu ppor. rez. Janusz Krubski
dowódca II plutonu ppor. rez. Jerzy Benbek
II dywizjon
dowódca II dywizjonu mjr Wiktor Stanisław Osikowski
dowódca 4 baterii kpt. Ludwik Kawalec
III dywizjon
dowódca III dywizjonu mjr Jan Franciszek Sobolewski
dowódca 7 baterii kpt. Tadeusz Maciak
dowódca OZN 28 pal[13] mjr Kazimierz Kwaśniewicz

Symbole pułkuEdytuj

SztandarEdytuj

Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

6 maja 1938 roku na Polu Mokotowskim w Warszawie, generał dywizji Tadeusz Kasprzycki, w imieniu Prezydenta RP, wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo powiatu kozienickiego[1].
Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w Dekrecie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 listopada 1937 o znakach wojska i marynarki wojennej opublikowanym w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej nr 5 z 28 stycznia 1938. Na prawej stronie płata znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu z wawrzynu. Na białych polach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 28 w mniejszych wieńcach z wawrzynu[14].
Na lewej stronie płata sztandarowego, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajdował się wieniec taki sam jak po stronie prawej, a w wieńcu trzywierszowy napis „HONOR I OJCZYZNA”.

Odznaka pamiątkowaEdytuj

27 lipca 1933 roku generał dywizji Kazimierz Fabrycy w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 28 pułku artylerii lekkiej[15]. Odznaka o wymiarach 46×34mm ma kształt romboidalnej tarczy pokrytej zieloną emalią z czarnym obrzeżem. Tarcza obwiedziona jest srebrzystym wieńcem laurowym. Na tarczy wpisano numer i inicjały „28 PAL”. Jednoczęściowa - oficerska wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[16].

Kadra pułkuEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 28 Pułku Artylerii Lekkiej.
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy pułku)

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[24]

bomb. Antoni Andrzejewski
st. ogn. Walenty Ceglarek
mjr Władysław Dawidajtis
por. Bronisław Korbusz
plut. Michał Kordula
por. Stanisław Kwiatkowski
plut. Paweł Wach
por. Józef Wartanowicz
chor. Jakób Zielonka

Żołnierze 28 pułku artylerii lekkiej - ofiary zbrodni katyńskiejEdytuj

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[25] oraz Muzeum Katyńskie[26][c][d].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Aksamitowski Stefan podporucznik rezerwy rzeczoznawca ds handlu pracował w Radomiu Katyń
Drapalski Erazm podporucznik rezerwy lekarz weterynarii Katyń
Grycewicz Witold[29] kapitan żołnierz zawodowy Katyń
Kulisiewicz Stanisław podporucznik rezerwy właściciel Rolniczego DH w Błoniu Katyń
Maniecki Leopold podporucznik rezerwy inżynier Katyń
Matkowski Henryk[30] kapitan żołnierz zawodowy Katyń
Rupniewski Roman podporucznik rezerwy Katyń
Wierzbicki Witold podporucznik rezerwy Katyń
Ziółkowski Jan podporucznik rezerwy dyr. „Elida” Warszawa Katyń
Dąbrowski Stanisław podporucznik rezerwy inżynier geodeta Charków
Janicki Stanisław podporucznik rezerwy rolnik Charków
Kawiński Tadeusz podporucznik rezerwy inżynier rolnik wł. majątku Chronówek Charków
Manikowski Roman porucznik rezerwy ekonomista Charków
Puterman Lejb podporucznik rezerwy urzędnik Charków
Skowroński Leon[31] kapitan żołnierz zawodowy Charków
Steciuk Witold podporucznik rezerwy lekarz Charków
Walecki Marian porucznik rezerwy Charków

Garnizon ZajezierzeEdytuj

Zajezierze było częścią umocnień twierdzy dęblińskiej. W 1890 zapadła decyzja o przebudowie umocnień Dęblina, zwanego ówcześnie Iwangorodem. Na skutek pojawiających się opinii o małej przydatności twierdzy w przyszłych działaniach wojennych, prace modernizacyjne ograniczyły się do wzmocnienia betonem kazamat, kojców i potern w trzech fortach położonych na lewym brzegu Wisły. Pod koniec XIX w. w twierdzy rozbudowano też magazyny artyleryjskie, wzniesiono i zorganizowano warsztaty rusznikarskie oraz prochownię.

W tym czasie na obszarze między fortem Gorczakowa a fortem Wannowskiego, we wsi Zajezierze, wzniesiono koszary przystosowane do stacjonowania piechoty oraz artylerii. Koszary te stanowiły główne zaplecze placu broni twierdzy dęblińskiej na lewym brzegu Wisły. Koszary składały się z dwóch obozów: obozu Kościuszki i obozu Traugutta, nazwanych tak w okresie niepodległości.

Rdzeniem koszar był obóz Kościuszki w Zajezierzu. Usytuowano tu budynki dowództwa, kasyno oficerskie i podoficerskie, kaplicę oraz sklepy i zakłady usługowe dla kadry i żołnierzy. Znajdowała się tu administracja, izby żołnierskie, stajnie, kuźnie, ujeżdżalnia, izba chorych, kuchnia itp. Obóz Kościuszki był miejscem stacjonowania I dywizjonu armat 75 mm. W drugim obozie, obozie Traugutta, zlokalizowanym obok wsi Głusiec, znajdowały się magazyny oraz budynki mieszkalne dla kadry. Stacjonował w nim II dywizjon armat 75 mm oraz III dywizjon haubic 100 mm. Koszary wybudowano w pobliżu linii kolejowej Dęblin – Radom; powstała tam stacja kolejowa Zajezierze, a na jej terenie zbudowano rampę kolejową, umożliwiającą wyładunek i załadunek ludzi i sprzętu.

Tuż przed wybuchem wojny oddano do użytku dwa dwupiętrowe bloki mieszkalne dla kadry: jeden przy stacji kolejowej w Zajezierzu, drugi na terenie fortu Gorczakowa, w pobliżu mostu drogowego na Wiśle. Oba budynki istnieją do dziś.

Obecnie koszary zajezierskie już nie istnieją, zniszczone i rozebrane po ostatniej wojnie. Jeden z budynków dawnych koszar zaadaptowany jest na kościół parafialny, drugi na ośrodek zdrowia.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[11].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[12].
  3. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[27].
  4. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[28].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Satora 1990 ↓, s. 304.
  2. Galster 1975 ↓, s. 69.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Tyszkiewicz 1931 ↓, s. 33.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 12 z 25 września 1937 roku, poz. 149.
  6. Jaskulski 2013 ↓, s. 208.
  7. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 657.
  8. Księgi Cmentarne – wpis 3889.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 744–745.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  13. Przybyszewski 2002 ↓, s. 31.
  14. Satora 1990 ↓, s. 13–14.
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 27 lipca 1933 roku, poz. 126.
  16. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 269.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 18 listopada 1922 roku, s. 833.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 304.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 326.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 400.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 387.
  22. Przybyszewski 2002 ↓, s. 14.
  23. Przybyszewski 2002 ↓, s. 14, 28.
  24. Tyszkiewicz 1931 ↓, s. 35.
  25. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  26. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  27. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  28. Wyrwa 2015 ↓.
  29. Księgi Cmentarne – wpis 1115.
  30. Księgi Cmentarne – wpis 2283.
  31. Księgi Cmentarne – wpis 7308.

BibliografiaEdytuj