Otwórz menu główne

2 Pułk Saperów (2 psap) – oddział saperów Wojska Polskiego II RP.

2 Pułk Saperów Kaniowskich
2 Batalion Saperów Kaniowskich
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921 i 1929
Rozformowanie 1929 i 1939
Tradycje
Święto 11 maja[1]
Kontynuacja 2 batalion saperów
Dowódcy
Pierwszy mjr Artur Włodzimierz Górski
Organizacja
Dyslokacja garnizon Puławy
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk saperzy
Jednostki saperskie WP w 1939

Pułk (batalion) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Puławach. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Spis treści

Historia pułkuEdytuj

Pułk sformowany został 22 sierpnia 1921 w garnizonie Puławy[a] z połączenia III, XIII i XXVII batalionów saperów oraz II zapasowego batalionu saperów. Na bazie ostatniego pododdziału utworzona została kadra batalionu zapasowego 2 pułku saperów. Pułk podporządkowany był dowódcy Okręgu Korpusu Nr II ale stacjonował na terenie Okręg Korpusu Nr I.

W 1929 jednostka przeformowana została w 2 batalion saperów, który podporządkowano dowódcy 2 Brygady Saperów w Warszawie. Dowódcą batalionu został dotychczasowy dowódca pułku, ppłk Stanisław Magnuszewski. 12 marca 1934 batalion podporządkowano dowódcy 2 Brygady Saperów w Krakowie, a 19 grudnia tego roku dowódcy nowo utworzonej 2 Grupy Saperów.

Na podstawie rozkazu Departamentu Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych L. 1010/mob. Sformowanie dowództw i jednostek saperów z 19 lipca 1939 roku 2 batalion Saperów Kaniowskich zmobilizował w terminie do 7 sierpnia 1939 roku sześć rezerwowych kompanii saperów:

Kompania nr 126 pod dowództwem por. rez. inż. Henryka Orleańskiego[3] razem z kompanią nr 127 pod dowództwem kpt. rez. inż. Ludwika Paprockiego[4] w nocy z 8 na 9 sierpnia 1939 roku przybyły do Gdyni[5]). O świcie 9 sierpnia 1939 roku kompania nr 126 pomaszerowała do Dębogórza, a kompania nr 127 do Starego Obłuża. Dowódcami plutonów w kompanii nr 127 byli porucznicy rezerwy: inż. Marian Kamiński[6] i Jan Żelewski[7]. Obie kompanie do 19 września 1939 roku walczyły w obronie Kępy Oksywskiej[8]).

Na podstawie rozkazu z 12 sierpnia 1939 roku 2 batalion Saperów Kaniowskich został przeformowany z dniem 20 sierpnia 1939 roku w 2 pułk Saperów Kaniowskich.

Mobilizacja 2 pułku saperów w 1939Edytuj

w mobilizacji alarmowej:

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

w II rzucie mobilizacji powszechnej:

  • kompania marszowa saperów - nr 21,
  • kompania marszowa saperów - nr 22,
  • Ośrodek Zapasowy Saperów nr 2 - w skład ośrodka wchodziły: dowództwo, kompania gospodarcza, 4 kompanie saperskie, kompania specjalistów, park ośrodka.

Puławscy saperzyEdytuj

Dowódcy pułku i batalionu
Zastępcy dowódcy pułku i batalionu (od 1938 roku - I zastępca dowódcy batalionu)
Kwatermistrzowie pułku i batalionu (od 1938 roku - II zastępca dowódcy batalionu)
Oficerowie

Lista starszeństwa oficerów 2 pułku saperów w 1922 rokuEdytuj

  • płk p.d. SG Wacław Marcolła (30.8.1871)
  • płk Godewski Henryk (14 2.1872)
  • płk Artur Górski (13.9.1879)
  • ppłk Stanisław Staszczyk (22.4.1880)
  • ppłk SG Franciszek Arciszewski (28.7.1890)
  • mjr Józef Kossobudzki (13.11.1879)
  • mjr Ruciński Józef (10.3.1883)
  • mjr Czesław Pawłowicz (5.11.1892)
  • mjr Jan Połubiński (4.3.1890)
  • kpt. Konrad Pokorny-Ruszczyc
  • kpt. Eustachy Gorczyński (20.11.1893)
  • kpt. Leon Rutkowski-Koczur (28.6 1893)
  • kpt. Jan Targowski (30 6.1893)
  • kpt. Adolf Antoni Szmidt (25.3.1894)
  • kpt. Nakwaski Włodzimierz (2.2.1893)
  • kpt. Czeżowski Marjan (25.3.1893)
  • kpt. Michalak Wojciech (1.4.1890)
  • kpt. Gygler Paweł Szczęsny (13.12.1893)
  • kpt. Wańkowicz Jan (28.10.1895)
  • kpt. Bojanowski Teofil (5.12.1889)
  • kpt. Emil Jabłoński (21.7.1895)
  • kpt. Krauze Bolesław (29.10.1893)
  • kpt. Gąsiewicz Stefan (30.5.1895)
  • kpt. Migdalski Władysław (4.5.1893)
  • kpt. Kwieciński Stanisław (9.12.1894)
  • kpt. Stobbe Waldemar (23 6.1894)
  • kpt. Cygler Stanisław (20.2.1891)
  • kpt. p.d.SG Józef Grodecki (23 VII 1895)
  • kpt. Ławcewicz Jerzy (12.4.1892)
  • kpt. Rumiński Zygmunt (1.1.1890)
  • por. Langiewicz Alfred (5.5.1887)
  • por. Stankiewicz Aleksander (7.8.1899)
  • por. Ciepielowski Józef (24.6.1897)
  • por. Rostworowski Andrzej (30.5.1899)
  • por. Moroński Eugenjusz (20.2.1899)
  • por. Michałowski Stanisław (25.8.1894)
  • por. Władysław Weryho (24.8.1896)
  • por. Szubert Mikołaj (6.12.1895)
  • por. Filipowicz Bolesław (17.4.1894)
  • ppor. Peksa Władysław (8.6.1892)
  • ppor. Michałowski Edward (14.1.1893)
  • ppor. Niedzielski Mieczysław (9.8.1897)
  • ppor. Bieńkowski Henryk (25.10.1900)
  • ppor. Szymanowski Mieczysław (17.10.1898)
  • ppor. Gabriel Ludwik (10.8.1899)
  • ppor. Juliusz Levittoux (6 VI 1900)
  • ppor. Jan Dorantt (4 III 1899)

Starszeństwo z dniem 1 lipca 1920 roku

  • ppor. Sieńko Józef (4.3.1898)
  • ppor. Słomczyński Bolesław Ignacy (31.7.1895)

Starszeństwo z dniem 1 sierpnia 1920 roku

  • ppor. Ulejczyk Jan (18.2.1897)
  • ppor. Bielski Romuald (14.7.1899)
  • ppor. Krzemiński Eugeniusz (30.12.1899)
  • ppor. Bielecki Stanisław (11.11.1896)
  • ppor. Gawkowski Stanisław (3.9.1896)
  • ppor. Piotrowski Stefan (30.8.1897)

Starszeństwo z dniem 1 marca 1921 roku

  • ppor. Pawulski Czesław (19.1.1899)
  • ppor. Zarzycki Wacław Zacharjasz (6.9.1900)

Starszeństwo z dniem 1 sierpnia 1921 roku

  • ppor. Woźnicki Jan (3.1.1902)[24]

Obsada personalna pułku w 1924Edytuj

  • p.o. dowódcy – ppłk sap. Tadeusz Kossakowski
  • zastępca dowódcy – ppłk sap. Józef Kossobudzki
  • dowódca III batalionu – mjr sap. Stanisław Arczyński
  • dowódca XIII batalionu – mjr sap. Jan Pałubiński
  • dowódca XXVII batalionu – mjr sap. Eustachy Gorczyński
  • p.o. komendanta kadry – kpt. sap. Stanisław III Kwieciński

oficerowie nadetatowi:

  • płk sap. inż. Wacław Marcolla (Departament VI M.S.Wojsk.)
  • płk sap. inż. Henryk Godewski (kierownik Rejonu Inżynierii i Saperów Modlin)
  • płk SG Franciszek Arciszewski (Biuro Ścisłej Rady Wojskowej)

Obsada personalna pułku w 1928Edytuj

  • Dowódca pułku - ppłk Stanisław Magnuszewski
  • zastępca dowódcy pułku - mjr Eustachy Gorczyński
  • adiutant pułku - kpt. Zbigniew Antonowicz
  • dowódca plutonu łączności - por. Wacław Zarzycki
  • lekarz pułku - dr. Jan-Faustyn Paciorek
  • kwatermistrz - w/z kpt. Michał Firlejczyk (przewodniczący oficerskiego sądu honorowego)
  • oficer ewidencyjno - personalny - por. Mieczysław Szymnowski (referent mobilizacyjny)
  • oficer spraw materiałowych - kpt. Wacław Wicherkiewicz
  • płatnik - por. Stanisław Ułasiewicz
  • oficer żywnościowy - por. Eugenjusz Krzemiński
  • komendant składu i warsztatu saperskiego - por. Jan Dorantt
  • zastępca komendanta składu i warsztatu saperskiego - chor. Jan Kuhner

oficerowie czasowo nieobecni w pułku

  • mjr. Wejtko Antoni - kwatermistrz (na studiach)
  • mjr Rutkowski-Koczur Leon - dowódca 13 batalionu saperów (na kursie)
  • kpt. Tołłoczko Józef - dowódca 2 kompanii 13 batalionu saperów (na kursie)
  • kpt Kuncewicz Władysław - adiutant 3 batalionu saperów (Szefostwo Saperów O. K. nr. V)
  • por. Bejgrowicz Wacław - młodszy oficer 1 kompanii 3 batalionu saperów (kurs czołgów)[25]

Organizacja i obsada personalna w 1939Edytuj

Organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu w marcu 1939 roku[26][c]:

  • dowódca batalionu – ppłk Ludwik Turulski
  • I zastępca dowódcy batalionu – mjr dypl. Stanisław Biega
  • p.o. oficera sztabowego ds. wyszkolenia - ppor. Wiesław Antoni Wybraniec
  • adiutant – por. Henryk Wolski
  • lekarz medycyny – mjr lek. dr Jan Faustyn Paciorek
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Mieczysław Szymanowski
  • oficer mobilizacyjny – por. Kazimierz Witold Leontowicz
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Roman Zwoniczek
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Władysław Gniewiński
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Wacław Marian Franciszek Nieczykowski
  • dowódca kompanii gospodarczej – por. Makary Feltynowski
  • oficer żywnościowy – ppor. Jerzy Siegenfeld
  • komendant parku – kpt. Emil Tokar
  • zastępca komendanta – ppor. rez. pdsc. Wacław Mączka
  • dowódca plutonu łączności – por. Józef Stanisław Tomczak
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – vacat
  • dowódca kompanii szkolnej – mjr dypl. Władysław Płóciennik
  • dowódca plutonu – ppor. Bogumił Jan Karaszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Lenarczyk
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Wacław Tuszyński
  • dowódca 1 kompanii – por. Zbigniew Bielawski
  • dowódca plutonu – ppor. Rolla Stefan
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Władysław Henryk Tyszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Borysiewicz
  • dowódca 3 kompanii – por. Rufin Vieweger
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Wywioł
  • dowódca 4 kompanii – por. Leon Brunon Paweł Kowalski
  • dowódca plutonu – ppor. Egon Adolf Jahn
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Szlagier
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Grzegorz Bożydar Gadzaliński
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Kupka
  • dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Józef Proczka

Oddelegowani na kurs:

  • ppor. Stanisław Marek Certowicz
  • ppor. Aleksander Rosiński
  • ppor. Stefan Strzałkowski

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar

Pierwszy sztandar 2 pułk Saperów Kaniowskich (2 pułku inżynieryjnego), został zniszczony przez samych żołnierzy 2 pułku inżynieryjnego w obliczu klęski pod Kaniowem w 1918 i rozdany żołnierzom tego pułku na przechowanie.[28]. Nowy sztandar (wskrzeszony z zebranych fragmentów sztandaru 2 pułku inżynieryjnego) został wręczony w 8 listopada 1921 przez Naczelnika Państwa marszałka Piłsudskiego w Warszawskich Łazienkach na ręce dowódcy pułku mjr. Artura Górskiego[29]. Sztandar wykonany został zgodnie z przepisami z 1919 roku. Na stronie głównej w rogach płatu umieszczono w wieńcach laurowych emblemat saperów (kilof, topór, łopata i granat) oraz inicjał K i cyfrę 2. Na stronie odwrotnej znajduje się pośrodku płata napis: Honor i Ojczyzna, w rogach natomiast: Kaniów 11.5.18, Szampania 19.7.18, Lwów 12.2.19 oraz Warszawa 18.8.20[30].

 
prawa strona sztandaru 2 pułku saperów kaniowskich
 
lewa strona sztandaru 2 pułku saperów kaniowskich

Po klęsce wrześniowej sztandar przekazano we Francji formującemu się 2 Kaniowskiemu batalion saperów[30]. Na ten sztandar żołnierze batalionu złożyli przysięgę w Angers 30 marca 1940 roku[30]. Po internowaniu 2 Dywizji Strzelców Pieszych w Szwajcarii, sztandar 2 Kaniowskiego batalionu saperów był najcenniejszym eksponatem spośród zbiorów dywizji zdeponowanych w Muzeum Polskim w Raperswillu[30].

Obecnie sztandar jest przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[30].

Odznaka pamiątkowa

14 lutego 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 2 pułku saperów[31].

Odznakę o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża maltańskiego, srebrnego, pokrytego białą emalią. W centrum krzyża znajduje się miniatura „Krzyża Kaniowskiego”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana, mocowana dwoma nitami. Rewers gładki z numerem nadania. Wykonawcą odznaki był Stanisław Lipczyński z Warszawy[32].

UwagiEdytuj

  1. Zdzisław Cutter podaje, że pułk sformowano 20 lipca 1921 w Dęblinie, a potem przeniesiono do Puław.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 16 sierpnia 1932 roku, s. 361, ppłk Stanisław Magnuszewski został przeniesiony do dyspozycji dowódcy OK Nr I, a z dniem 31 maja 1932 przeniesiony w stan spoczynku.
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[27].

PrzypisyEdytuj

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. CXXXII-CXXXIII.
  3. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 165, 674. Por. rez. inż. Henryk Orleański urodził się 29 marca 1895 roku.
  4. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 166, 674. Kpt. rez. inż. Ludwik Paprocki urodził się 24 lipca 1897 roku.
  5. Tym Rzepniewski ↓, s. 26.
  6. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 168, 824. Por. rez. inż. Marian Kamiński urodził się 2 lutego 1892 roku.
  7. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 168, 674. Por. rez. Jan Żelewski urodził się 25 października 1896 roku.
  8. Tym Rzepniewski ↓, s. 57.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 74 z 2 sierpnia 1924 roku, s. 422.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 135 z 22 grudnia 1925 roku, s. 731.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 135 z 22 grudnia 1925 roku, s. 729-734.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 39 z 24 września 1926 roku, s. 318.
  13. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 2 z 26 stycznia 1934.
  14. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 390.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 301.
  16. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 26 marca 1932 roku, s. 107.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 64 z 17 czerwca 1925 roku, s. 324.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 356.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 25 października 1926 roku, s. 376.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 353, 392, dyplom inżyniera dróg i mostów uzyskał na Politechnice Warszawskiej. Od 1 września do 15 listopada 1928 został przydzielony do Ministerstwa Robót Publicznych.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 332, został zatwierdzony na stanowisku kwatermistrza pułku.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 12.
  24. Lista starszeństwa oficerów zawodowych z 29 maja 1922 roku.
  25. Dziesięć lat istnienia 2 psap.... s. 63
  26. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 802-803.
  27. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  28. Żołnierz Polski nr. 46 z 1921
  29. Żołnierz Polski nr. 64 z 1921
  30. a b c d e Murgrabia 1990 ↓, s. 33-34.
  31. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 lutego 1929 roku, poz. 31.
  32. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 352.

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Warszawa: Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
  • Dziesięć lat istnienia 2-go Pułku Saperów Kaniowskich 1918-1928, Puławy 1928.
  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 189.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Piotr Stawecki, Wojsko Marszałka Józefa Piłsudskiego 12 V 1926 – 12 V 1935, Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004, s. 174-178, ISBN 83-7399-078-X, OCLC 830637307.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
  • Spis byłych oddziałów Wojska Polskiego, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 2 (183), Warszawa 2000
  • Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
  • Wacław Tym, Andrzej Rzepniewski: Kępa Oksywska 1939. Relacje uczestników walk lądowych. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985. ISBN 83-215-7210-3.