31 Pułk Artylerii Lekkiej

31 Pułk Artylerii Lekkiej (31 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP stacjonujący w Toruniu-Podgórzu.

31 Pułk Artylerii Lekkiej
Pułk Manewrowy Artylerii
Ilustracja
Odznaka 31 pal
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

1927

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

25 lipca

Nadanie sztandaru

19 czerwca 1938

Dowódcy
Pierwszy

mjr Włodzimierz Arwaniti

Ostatni

płk Zygmunt Karasiński

Organizacja
Dyslokacja

garnizon Toruń

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

artyleria

Podległość

Centrum Wyszkolenia Artylerii

Warta honorowa żołnierzy 31 pal i 1 bs przy sarkofagu marszałka Józefa Piłsudskiego na Wawelu; grudzień 1935

Okres pokojowy

edytuj

Geneza pułku związana jest z dywizjonem ćwiczebnym, który był usytuowany przy Obozie Szkół Artylerii. Składały się na niego baterie pułków odsyłane do Obozu na szkolenie. Z czasem dywizjon przemianowano na Grupę Manewrową, w składzie dwóch dywizjonów po 2 baterie.

Pułk został powołany do życia rozkazem II wiceministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Fabrycego z 16 grudnia 1927. Stanowił on część nowo utworzonego Centrum Wyszkolenia Artylerii i sprawował funkcje pomocnicze w prowadzeniu nauki przez Centrum. Stąd też wynikała jego pierwsza nazwa Pułk Manewrowy Artylerii. Pod względem personalnym oraz w zakresie organizacji i wyszkolenia pułk podlegał komendantowi CWA, natomiast w zakresie uzupełnienia i zaopatrzenia oraz bezpieczeństwa i dyscypliny podlegał dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu za pośrednictwem szefa artylerii i uzbrojenia.

Pułk został zorganizowany w styczniu 1928 roku. 20 stycznia ogłoszono przeniesienie oficerów do nowej jednostki[1].

Organizacja pokojowa pułku manewrowego artylerii
  • drużyna dowódcy pułku
  • pluton łączności pułku
  • I dywizjon armat
    • 1 bateria armat - utworzona z 8 baterii 8 pal
    • 2 bateria armat - utworzona z 6 baterii 16 pal
    • 5 bateria armat - utworzona z 8 baterii 4 pal
    • 6 bateria armat - utworzona z 8 baterii 15 pal
  • II dywizjon armat
    • 3 bateria armat - utworzona z 6 baterii 10 pal
    • 4 bateria armat - utworzona z 6 baterii 17 pal
  • III dywizjon haubic
    • 1 bateria haubic
    • 2 bateria haubic
    • 3 bateria haubic

Tak ustalona organizacja szybko uległa zmianie. 2 dywizjon przemianowano na 1 i pozostawiono do dyspozycji Szkoły Podoficerów Zawodowych Artylerii. Organizacja pułku została uwieńczona 25 lipca 1928 przesunięciem pułku z grupy jednostek szkolnych do formacji liniowych.

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

16 października 1929 roku minister spraw wojskowych zatwierdził dzień 25 lipca jako datę święta pułkowego[2]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę przekształcenia go z jednostki szkolnej w formację liniową[3].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego pułk manewrowy artylerii przy CWArt. został przemianowany na 31 pułk artylerii lekkiej[4].

Od 15 grudnia 1935 pułk dysponował baterią szkolną. Została ona utworzona z jednej z baterii 22 pal. Kolejne duże zmiany organizacyjne nastąpiły w pułku 30 kwietnia 1937, od kiedy to pułk składał się z:

  • drużyny dowódcy pułku
  • plutonu gospodarczego pułku
  • baterii łączności pułku
  • kwatermistrzostwa pułku
  • I dywizjonu
    • 1 bateria armat
    • 2 bateria armat
    • 1 bateria haubic
    • 2 bateria haubic
    • 3 bateria haubic
  • II dywizjonu
    • 4 bateria armat
    • 5 bateria armat
    • 4 bateria haubic
    • 5 bateria haubic
    • 6 bateria haubic

Pułk zajmował koszary w Forcie Kniaziewicza w Podgórzu i Koszary im. Bema na Mokrem.

W pułku czynna była biblioteka oficerska i biblioteka żołnierska. Ponadto działała orkiestra i chór, a kadra udzielała się w Wojskowym Klubie Sportowym „Gryf” i brała udział w wojskowych zawodach sportowych. Od lutego 1928 pułk organizował własną komunikację między Toruniem a Podgórzem – początkowo konną, a od 1930 samochodową.

Mobilizacja alarmowa w sierpniu 1939

edytuj

31 pal był jednostką mobilizującą. W dniach 24–26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim sformował:

Po zakończeniu mobilizacji alarmowej zorganizowany został Oddział Zbierania Nadwyżek pod dowództwem mjr Józefa Paszkiewicza. Na bazie tego pododdziału 31 sierpnia 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej, rozpoczęto formowanie dwóch baterii marszowych dla 15 i 16 pal. Ponadto, w II rzucie mobilizacji powszechnej, w Skierniewicach powstać miał Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej Nr 8.

Oba dywizjony weszły w skład Armii „Pomorze”. 48 dal przydzielony został do Oddziału Wydzielonego „Wisła”, a 68 dal do Oddziału Wydzielonego „Toruń”.

Według planów mobilizacyjnych na 1940 rok 31 pal przewidziany był do składu 48 Dywizji Piechoty (Rezerwowej).

Działania wojenne

edytuj

Oddział Zbierania Nadwyżek 31 pal

edytuj

Po ukończeniu mobilizacji alarmowej dywizjonów i ich wymarszu, w I rzucie mobilizacji powszechnej sformowano dwie baterie marszowe artylerii dla 15 i 16 pal. Z nadwyżek żołnierzy i sprzętu oraz broni pozostałej w garnizonie utworzono OZN 31 pal, który zgodnie z planami miał wraz z nadwyżkami innych pułków artylerii lekkiej z OK VIII utworzyć w Skierniewicach Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej nr 8. OZN 31 pal miał formować w II rzucie mobilizacji powszechnej właśnie OZAL nr 8. Dowódcą nadwyżek 31 pal był mjr Józef Paszkiewicz. 4 września 1939 roku, wobec zbliżania się do Torunia oddziałów niemieckich, oddział nadwyżek na podwodach i zarekwirowanych rowerach ze sklepów toruńskich podjął marsz do okolic Piotrkowa Kujawskiego. Z Piotrkowa Kuj. miał zostać przewieziony transportem kolejowym do Skierniewic. W trakcie marszu do Piotrkowa przez Gniewkowo, Inowrocław i Kruszwicę był atakowany przez niemieckich dywersantów. 6 września oddział osiągnął Piotrków Kuj. Jednocześnie do Skierniewic mjr Paszkiewicz wysłał samochodem kpt. Edwarda Kwitowskiego celem przejęcia koszar. Z uwagi na zbombardowanie miasta Skierniewice i znajdujących się tam koszar uzyskano wiedzę, że tworzenie OZAL nr 8 w Skierniewicach jest niemożliwe, ponadto Skierniewice są lub wkrótce będą w strefie frontowej. W trakcie odprawy mjr Paszkiewicz podjął decyzję przeniesienia oddziału do Chełma Lubelskiego.

Oddział Zbierania Nadwyżek podzielono na dwa mniejsze pododdziały, tj. grupę pieszą na podwodach i rowerach pod dowództwem kpt. Mieczysława Skarżyńskiego i grupę pieszą, która miała być eszelonami kolejowymi dowieziona do Chełma pod dowództwem por. rez. Saturnina Majorkiewicza. Major Paszkiewicz pojechał do Chełma Lub. organizować jako nominalny dowódca OZAL nr 8. Grupa kpt. Skarżyńskiego po forsownych marszach dotarła nocą 10/11 września do Warszawy. Skąd podjęto dalszy marsz do Lubartowa, który osiągnięto 14 września i ostatecznie do Chełma 16 września. 17 września wraz z mjr. Paszkiewiczem grupa pomaszerowała do Łucka, gdzie przybyła 19 września. Po ustaleniu, że od wschodu nadciągają wojska sowieckie, podjęto naradę, po której wkrótce grupa została otoczona przez kompanię czołgów sowieckich i dostała się do niewoli. Grupa por. rez. Majorkiewicza w dniu 6 września została załadowana do transportu kolejowego w Piotrkowie Kujawskim. Po przejechaniu kilku kilometrów okazało się, że zniszczenia torów kolejowych są tak znaczne, iż dalsza jazda jest niemożliwa. Po wyładowaniu się podjęto marsz pieszy przez Przedacz, Kowal, Łąck, Brochów, Puszczę Kampinoską, Nowy Dwór, Jabłonnę i 13 września grupa dotarła do Warszawy. Po dotarciu grupę rozwiązano, a żołnierzy wcielono do walczących jednostek. Por. rez. Saturnin Majorkiewicz został dowódcą 1 baterii w dywizjonie artylerii mjr. dypl. Wacława Zielonki[5].

Żołnierze

edytuj
Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 31 Pułku Artylerii Lekkiej.
Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy)

Obsada personalna w 1939 roku

edytuj
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[9][a]
Stanowisko etatowe Stopień, imię i nazwisko Przydział we wrześniu 1939
dowódca pułku płk Zygmunt Kazimierz Karasiński
I zastępca dowódcy ppłk Stanisław Piwakowski
adiutant kpt. Antoni Hermann
naczelny lekarz medycyny kpt. lek. Jan Trojanowski
lekarz weterynarii por. Karol Żuk
oficer zwiadowczy kpt. Adam Józef Tabiszewski
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Józef Paszkiewicz dowódca OZN 31 pal
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (art.) Mieczysław Skarżyński OZN 31 pal
zastępca oficera mobilizacyjnego por. Stefan Fordymacki 48 dal
oficer administracyjno-materiałowy kpt. adm. (art.) Edward Kwitowski OZN 31 pal
oficer gospodarczy kpt. int. Franciszek Bzdęga
oficer żywnościowy wakat
dowódca plutonu łączności kpt. Aleksander Matejkowski
oficer plutonu por. Bronisław Olijewski 48 dal
dowódca szkoły podoficerskiej kpt. Juliusz Czech[b] dowódca III/54 pal
dowódca I plutonu por. Jan Maroń 48 dal
dowódca II plutonu ppor. Stanisław Ciastko 48 dal
dowódca III plutonu ppor. Zdzisław Dobromirski 48 dal
dowódca IV plutonu por. Tadeusz Emil Enerlich
dowódca I dywizjonu mjr Wacław Fiutak
dowódca 1 baterii kpt. Jan Jerzy Rybicki
dowódca plutonu por. Marian Kaczmarek 68 dal
dowódca plutonu ppor. Józef Kaczmarek 48 dal
dowódca 2 baterii kpt. Juliusz Czech
dowódca plutonu ppor. Czesław Kołaczyński 68 dal
dowódca 3 baterii kpt. Jerzy Ostaszewski 68 dal
dowódca plutonu ppor. Tadeusz Jerzy Słojewski 68 dal
dowódca II dywizjonu mjr Sylwester Stawarz dowódca 68 dal
dowódca 4 baterii kpt. Julian Ziombak 48 dal
dowódca plutonu por. Józef Julian Sokołowski 68 dal
dowódca 5 baterii kpt. Kazimierz Mikulski 48 dal
dowódca plutonu ppor. Gabriel Świrydenko 48 dal
dowódca 6 baterii mjr Tadeusz Ostrowicz
dowódca plutonu por. Jan Krzemiński 68 dal
dowódca plutonu ppor. Marian Jan Deville 68 dal
na kursie mjr Wacław Gay dowódca 48 dal

Żołnierze 31 pułku artylerii lekkiej - ofiary zbrodni katyńskiej

edytuj
Osobny artykuł: Zbrodnia katyńska.

Biogramy zamordowanych oficerów znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[11]

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Kwitowski Edward Jan kapitan żołnierz zawodowy Katyń
Milewski Władysław porucznik rezerwy nauczyciel Katyń
Odbierzychleb Józef podporucznik rezerwy Bank Rolny w Poznaniu Katyń
Ożga Tadeusz podporucznik rezerwy lekarz weterynarii Katyń
Szymański Władysław[12] chorąży żołnierz zawodowy Katyń
Fiutak Wacław[13] major żołnierz zawodowy Charków
Skarżyński Mieczysław[14] kapitan żołnierz zawodowy Charków

Symbole pułkowe

edytuj
 
Przekazanie wojsku sprzętu ufundowanego przez społeczeństwo Pomorza - bp polowy Józef Gawlina święci sztandar; Toruń, 19 czerwca 1938

Sztandar

edytuj
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1937 roku, nr 18, poz. 239. Sztandar wręczył pułkowi marszałek Edward Śmigły-Rydz w Toruniu 19 czerwca 1938 roku, podczas uroczystości wręczenia dwunastu oddziałom OK VIII (Toruń) sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo pomorskie. O wrześniowych i wojennych losach sztandaru brak informacji[15].


Na lewej stronie płata sztandarowego, pośrodku krzyża kawaleryjskiego, znajdował się wieniec taki sam jak po stronie prawej, a w wieńcu trzywierszowy napis „HONOR I OJCZYZNA”. W rogach sztandaru, w mniejszych wieńcach, umieszczone były na tarczach[16]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Torunia,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 31 pal.

Na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego znajdował się wyhaftowany napis:„Podgórz k. Torunia 25.VII.1928”.

Odznaka pamiątkowa

edytuj

8 sierpnia 1933 gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem G.M. 3013.I zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 31 pal[17]. Stanowi ją orzeł państwowy wz. 1927 z proporcem emaliowanym w kolorze zielono czarnym. Na proporcu skrzyżowane dwie lufy armatnie oraz numer 31. Głowa orła umieszczona została na tle płomieni, a jego sylwetkę otacza wieniec laurowy. Odznaka oficerska wykonana jest w srebrze i emaliowana, a elementy łączone sześcioma nitami. Wytwarzano też wersje z posrebrzanego tombaku i wersje bez emalii. Wymiary: 44x35 mm; Wykonanie: R. Dałkowski z Torunia[18].

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].
  2. kpt. Juliusz Czech pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2 baterii.

Przypisy

edytuj
  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928 roku, s. 4-5.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 16 października 1929 roku, poz. 312.
  3. Zarzycki 1996 ↓, s. 10.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Zarzycki 1996 ↓, s. 40-41.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929, s. 400.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932, s. 236.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 199.
  9. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 747.
  10. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
  11. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  12. Księgi Cmentarne – wpis 3738.
  13. Księgi Cmentarne – wpis 5088.
  14. Księgi Cmentarne – wpis 7287.
  15. Satora 1990 ↓, s. 307.
  16. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 10 z 8 sierpnia 1933, poz. 156.
  18. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 272.

Bibliografia

edytuj