Otwórz menu główne

31 Pułk Artylerii Lekkiej (31 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP stacjonujący w Toruniu-Podgórzu.

31 Pułk Artylerii Lekkiej
Pułk Manewrowy Artylerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1927
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 25 lipca
Nadanie sztandaru 19 czerwca 1938
Dowódcy
Pierwszy mjr Włodzimierz Arwaniti
Ostatni płk Zygmunt Karasiński
Organizacja
Dyslokacja garnizon Toruń
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria
Podległość Centrum Wyszkolenia Artylerii

Okres pokojowyEdytuj

Geneza pułku związana jest z dywizjonem ćwiczebnym, który był usytuowany przy Obozie Szkół Artylerii. Składały się na niego baterie pułków odsyłane do Obozu na szkolenie. Z czasem dywizjon przemianowano na Grupę Manewrową, w składzie dwóch dywizjonów po 2 baterie.

Pułk został powołany do życia rozkazem II wiceministra spraw wojskowych gen Kazimierza Fabrycego z 16 grudnia 1927. Stanowił on część nowo utworzonego Centrum Wyszkolenia Artylerii i sprawował funkcje pomocnicze w prowadzeniu nauki przez Centrum. Stąd też wynikała jego pierwsza nazwa Pułk Manewrowy Artylerii. Pod względem personalnym oraz w zakresie organizacji i wyszkolenia pułk podlegał komendantowi CWA, natomiast w zakresie uzupełnienia i zaopatrzenia oraz bezpieczeństwa i dyscypliny podlegał dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII w Toruniu za pośrednictwem szefa artylerii i uzbrojenia.

Pułk został zorganizowany w styczniu 1928 roku. 20 stycznia ogłoszono przeniesienie oficerów do nowej jednostki[1].

Organizacja pokojowa pułku manewrowego artylerii
  • drużyna dowódcy pułku
  • pluton łączności pułku
  • I dywizjon armat
    • 1 bateria armat - utworzona z 8 baterii 8 pal
    • 2 bateria armat - utworzona z 6 baterii 16 pal
    • 5 bateria armat - utworzona z 8 baterii 4 pal
    • 6 bateria armat - utworzona z 8 baterii 15 pal
  • II dywizjon armat
    • 3 bateria armat - utworzona z 6 baterii 10 pal
    • 4 bateria armat - utworzona z 6 baterii 17 pal
  • III dywizjon haubic
    • 1 bateria haubic
    • 2 bateria haubic
    • 3 bateria haubic

Tak ustalona organizacja szybko uległa zmianie. 2 dywizjon przemianowano na 1 i pozostawiono do dyspozycji Szkoły Podoficerów Zawodowych Artylerii. Organizacja pułku została uwieńczona 25 lipca 1928 przesunięciem pułku z grupy jednostek szkolnych do formacji liniowych.

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

16 października 1929 roku minister spraw wojskowych zatwierdził dzień 25 lipca, jako datę święta pułkowego[2]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę przekształcenia z jednostki szkolnej w formację liniową[3].

31 grudnia 1931 roku na podstawie rozkazu B. Og. Org. 1120 – 18 Org. Ministra Spraw Wojskowych marszałka Polski Józefa Piłsudskiego pułk manewrowy artylerii przy CWArt. został przemianowany na 31 pułk artylerii lekkiej[4].

Od 15 grudnia 1935 pułk dysponował baterią szkolną. Została ona utworzona z jednej z baterii 22 pal. Kolejne duże zmiany organizacyjne nastąpiły w pułku 30 kwietnia 1937, od kiedy to pułk składał się z:

  • drużyny dowódcy pułku
  • plutonu gospodarczego pułku
  • baterii łączności pułku
  • kwatermistrzostwa pułku
  • I dywizjonu
    • 1 bateria armat
    • 2 bateria armat
    • 1 bateria haubic
    • 2 bateria haubic
    • 3 bateria haubic
  • II dywizjonu
    • 4 bateria armat
    • 5 bateria armat
    • 4 bateria haubic
    • 5 bateria haubic
    • 6 bateria haubic

Pułk zajmował koszary w Forcie Kniaziewicza w Podgórzu i koszary im. Bema na Mokrem.

W pułku czynna była biblioteka oficerska i biblioteka żołnierska. Ponadto działała orkiestra i chór, a kadra udzielała się w Wojskowym Klubie Sportowym „Gryf” i wojskowych zawodach sportowych. Od lutego 1928 pułk organizował własną komunikację między Toruniem a Podgórzem. Początkowo konną, a od 1930 samochodową.

Mobilizacja alarmowa w sierpniu 1939Edytuj

31 pal był jednostką mobilizującą. W dniach 24–26 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim sformował:

Po zakończeniu mobilizacji alarmowej zorganizowany został Oddział Zbierania Nadwyżek pod dowództwem mjr Józefa Paszkiewicza. Na bazie tego pododdziału 31 sierpnia 1939, w I rzucie mobilizacji powszechnej, rozpoczęto formowanie dwóch baterii marszowych dla 15 i 16 pal. Ponadto, w II rzucie mobilizacji powszechnej, w Skierniewicach powstać miał Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej Nr 8.

Oba dywizjony weszły w skład Armii „Pomorze”. 48 dal przydzielony został do Oddziału Wydzielonego „Wisła”, a 68 dal do Oddziału Wydzielonego „Toruń”.

Według planów mobilizacyjnych na 1940 rok 31 pal przewidziany był do składu 48 Dywizji Piechoty (Rezerwowej).

ŻołnierzeEdytuj

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie
  • mjr art. Konstanty Pietruszyński (od I 1928[8])
  • mjr art. Tadeusz Antoni Janowski (31 III 1930[9] – VI 1934 → dowódca dyonu[10])
  • mjr art. Kazimierz Singer (od VI 1934[10])
  • mjr art. Józef Paszkiewicz (do 30 VIII 1939 → dowódca Oddziału Zbierania Nadwyżek 31 pal[11])

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[12][a]:

  • dowódca pułku – płk Zygmunt Kazimierz Karasiński
  • I zastępca dowódcy – ppłk Stanisław Piwakowski
  • adiutant – kpt. Antoni Hermann
  • naczelny lekarz medycyny – kpt. lek. Jan Trojanowski
  • lekarz weterynarii – por. Karol Żuk
  • oficer zwiadowczy – kpt. Adam Józef Tabiszewski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Józef Paszkiewicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Mieczysław Skarżyński
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Stefan Fordymacki
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (art.) Edward Kwitowski
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Franciszek Bzdęga
  • oficer żywnościowy – wakat
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Aleksander Matejkowski
  • oficer plutonu – por. Bronisław Olijewski
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Juliusz Czech[b] *
  • dowódca I plutonu – por. Jan Maroń
  • dowódca II plutonu – ppor. Stanisław Antoni Kazimierz Ciastko
  • dowódca III plutonu – ppor. Zdzisław Franciszek Jerzy Dobromirski
  • dowódca IV plutonu – por. Tadeusz Emil Fnerlich
  • dowódca I dywizjonu – mjr Wacław Fiutak
  • dowódca 1 baterii – kpt. Jan Jerzy Rybicki
  • dowódca plutonu – por Marian Kaczmarek
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kaczmarek
  • dowódca 2 baterii – kpt. Juliusz Czech (*)
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Kołaczyński
  • dowódca 3 baterii – kpt. Jerzy Ostaszewski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Jerzy Slojewski
  • dowódca II dywizjonu – mjr Sylwester Stawarz
  • dowódca 4 baterii – kpt. Julian Ziombak
  • dowódca plutonu – por. Józef Julian Sokołowski
  • dowódca 5 baterii – kpt. Kazimierz Mikulski
  • dowódca plutonu – ppor. Gabriel Świrydenko
  • dowódca 6 baterii – mjr Tadeusz Ostrowicz
  • dowódca plutonu – por. Jan Krzemiński
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Jan Deville
  • na kursie – mjr Wacław Gay

Sztandar pułkuEdytuj

Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1937 roku, nr 18, poz. 239. Sztandar wręczył pułkowi marszałek Edward Śmigły-Rydz w Toruniu 19 czerwca 1938 roku, podczas uroczystości wręczenia dwunastu oddziałom OK VIII (Toruń) sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo pomorskie. O wrześniowych i wojennych losach sztandaru brak informacji[15].

Na lewej stronie płatu sztandarowego umieszczone były na tarczach[16]:

  • w prawym górnym rogu – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu – wizerunek św. Barbary,
  • w prawym dolnym rogu – godło m. Torunia,
  • w lewym dolnym rogu – odznaka pamiątkowa 31 pal

Na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego znajdował się wyhaftowany napis:„Podgórz k. Torunia 25.VII.1928”.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[13].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928 roku, s. 4-5.
  2. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 32 z 16 października 1929 roku, poz. 312.
  3. Zarzycki 1996 ↓, s. 10.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 127.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 199.
  7. Zarzycki 1996 ↓, s. 23.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928 roku, s. 4.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 101.
  10. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  11. Zarzycki 1996 ↓, s. 40.
  12. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 747.
  13. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  14. [[#CITEREFRocznik oficerski1939|Rocznik oficerski 1939 ↓]], s. VIII.
  15. Satora 1990 ↓, s. 307.
  16. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 18 z dnia 31 grudnia 1937 roku

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Szkoła Podchorążych Artylerii - ku uczczeniu dziesięciolecia - 1923-1933, Toruń 1933
  • Piotr Zarzycki: 31 Pułk Artylerii Lekkiej. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1996, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 978-83-87103-15-6.
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.