Otwórz menu główne

48 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Ten artykuł dotyczy 48 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 48 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 48.

48 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (48 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

48 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Kresowych
Tradycje
Święto 11 września
Nadanie sztandaru 29 września 1924
Rodowód 6 Pułku Strzelców Polskich
6 Pułk Strzelców Pieszych
Dowódcy
Pierwszy ppłk Etienne Blondel
Ostatni płk Walenty II Nowak
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Stanisławów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 11 Karpacka Dywizja Piechoty
Bitwa o granice 1920.png
11 DP w 1938

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

5 marca 1919 w gminie Martigny-les-Bains we Francji, na bazie 279 pułku piechoty 2 Dywizji Marokańskiej, sformowany został 6 pułk strzelców polskich. Jednostka podporządkowana została dowódcy 2 Dywizji Strzelców Polskich, która z kolei wchodziła w skład I Korpusu Armii Polskiej. W końcu kwietnia tego roku oddział został przetransportowany koleją do Polski. Z chwilą powrotu do kraju jednostka został przemianowana na 6 pułk strzelców pieszych. 1 września 1919, w wyniku zjednoczenia Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim, oddział przemianowany został na 48 pułk Strzelców Kresowych, a 2 Dywizja na 11 Dywizję Piechoty.

Pułk w okresie pokojuEdytuj

W okresie międzywojennym 48 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr VI[1] w garnizonie Stanisławów[2], jego batalion zapasowy w Łukowie. Wchodził w skład 11 Karpackiej Dywizji Piechoty[3].

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 września, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę bitwy pod Małorytą stoczonej w roku 1920[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 48 pułk piechoty zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych. Na czas wojny przewidywany był do działań osłonowych. Corocznie otrzymywał około 1010 rekrutów. Jego obsadę stanowiło 68 oficerów i 2200 podoficerów i żołnierzy[6].

24 lipca 1930 roku w Dniestrze koło Beremian, w powiecie buczackim, utonął st. sierż. Julian Oczko były żołnierz 6 pp Leg[a].

Strzelcy kresowiEdytuj

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
  • ppłk piech. Julian Żaba (10 VII 1922[7] – 1924 → zastępca dowódcy 37 pp)
  • ppłk piech. Wiktor Łapicki (1924 – 30 IV 1927 → stan spoczynku[8])
  • ppłk piech. Zygmunt Cšadek (5 V 1927 – 23 XII 1929 → kierownik 6 Okr. Urz. WFiPW)
  • ppłk piech. Adam Marian Sikorski (23 XII 1929[9] – 23 III 1932 → komendant Komendy Miasta Poznań[10])
  • ppłk piech. Kazimierz Jacorzyński (15 VII 1932[11] - VIII 1933 → komendant PKU Wadowice)
  • ppłk piech. Stefan Cieślak (26 I 1934[12] - 4 VII 1935 → dowódca 65 pp[13])
  • ppłk dypl. Kazimierz Stawiarski (od 4 VII 1935[14])
  • ppłk dypl. piech. August Nowosielski (15 X 1936 - 1938 → kierownik Sekretariatu Komisji Regulaminowej)
Kwatermistrzowie (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
  • kpt. / mjr piech. Eugeniusz Bałutin (p.o. 10 VII 1922[15] – 1923 → Centralna Szkoła Strzelnicza)
  • mjr piech. Władysław Żabiński (1925[16] – 26 IV 1928 → dowódca I baonu[17])
  • mjr piech. Jan I Latawiec (26 IV 1928[17] – 15 XI 1932 → dyspozycja dowódcy OK VI)
  • mjr piech. Józef Stanisław Nowicki (21 II 1933[18] – VIII 1935 → komendant PKU Puławy[19])
  • mjr piech. Jan Kolanowski (od VIII 1935[20])
Oficerowie pułku
Podoficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[21]

  1. plut.Michał Białecki
  2. plut. Józef Cymmer
  3. sierż. Leonard Czapski
  4. sierż. Wawrzyniec Dolata
  5. kpt. Stanisław Grodzicki
  6. kpr. Kazimierz Gross
  7. st. szer. Antoni Grzelczyk
  8. szer. Jan Jakubowski
  9. kpr. Stanisław Kałkus
  10. st. sierż. Stanisław Kapczyński
  11. szer. Roman Kostyszyn
  12. por. Władysław IV Kowalski[b]
  13. płk Kazimierz Orlik-Łukoski
  14. szer. Tomasz Michalak
  15. kpr. Jan Nowak
  16. ppor. Jan Roskosz
  17. kpr. Tomasz Rupa
  18. por. Henryk Sobolewski[c]
  19. plut. Jan Tomczak
  20. ppor. Józef Żak

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[26][d]:

  • dowódca pułku – płk Walenty II Nowak
  • I zastępca dowódcy – vacat
  • adiutant – por. Tadeusz Ludwik Swoboda
  • starszy lekarz – mjr dr Tadeusz Stefan Daszkiewicz
  • młodszy lekarz – por. lek. Ludwik Andrzej Firlej
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – ppłk Franciszek Głowacki
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Franciszek Dutkiewicz
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Teofil Stępień
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Izydor Wilhelm Rozenman
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Kazimierz Uryga
  • oficer żywnościowy – p.o. chor. Józef Kochański
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. tab. Franciszek Józef Bednarski
  • kapelmistrz – ppor. rez. pdsc. Jan Franciszek Rybarczyk
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stanisław Andrzejczyk
  • oficer plutonu – por. Włodzimierz Jan Krasij
  • dowódca plutonu pionierów – por. Władysław Bałaj
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Antoni Makowski
  • dowódca plutonu ppanc. – ppor. Bronisław Jerzy Cembala
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Czesław Hanus
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Andrzej Kołodziejczyk
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Wilhelm Stanisław Zitta
  • dowódca plutonu – ppor. Paweł Bartoszek
  • dowódca plutonu – ppor. Wojciech Jan Strzępek
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Zygmunt Czechowski
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Nitka
  • dowódca plutonu – chor. Józef Marciniak
  • dowódca 3 kompanii – por. Zbigniew Tadeusz Jaworski
  • dowódca plutonu – chor. Marian Jagielski
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Jan Adam Niedzielski
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Edmund Będzikowski
  • dowódca plutonu – ppor. Edmund Tadeusz Pankowski
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Józef Hołubowicz
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Ludwik Jan Talarczak
  • dowódca plutonu – por. Bronisław Horodyski
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Ignacy Jan Lubczyński
  • dowódca plutonu – por. Edmund Kowacz
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Franciszek Wroński
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Władysław Banaszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Antoni Bolesław Popiel
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Bronisław Żak
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Marian Gramiak
  • dowódca plutonu – por. Michał Kwieciński
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr dypl. Ludwik Sadowski
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Edward Sidorowicz
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Julian Taradaj
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Karol Józef Skerl
  • dowódca plutonu – por. Michał Franciszek Lenar
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Józef Adolf Josse
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Korneliusz Deptała
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Mieczysław Bała
  • dowódca plutonu – por. Józef Świecimski
  • na kursie – por. Stanisław Pizarski
  • na kursie – por. Marian Franciszek Mac
  • na kursie – ppor. Stanisław Marian Lech
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 11 DP
  • dowódca – mjr Edward I Szymański
  • dowódca plutonu – por. Jan Biłowus
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Paczkowski (49 pp)
  • dowódca plutonu – por. Jan Kazimierz Siewierski
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Henryk Cepak
48 obwód przysposobienia wojskowego „Stanisławów”
  • kmdt obwodowy PW – mjr piech. Władysław Welz[e]
  • kmdt miejski PW Stanisławów – ppor. kontr. piech. Bohdan Zenon Jarynowski
  • kmdt powiatowy PW Stanisławów – kpt. piech. Edward Jerzy Grabałowski(*)
  • kmdt powiatowy PW Kałusz – kpt. adm. (piech.) Leon I Wilczewski(*)
  • kmdt powiatowy PW Tłumacz – kpt. piech. Jerzy Tadeusz Dunin-Bartodziejski

Obsada personalna we wrześniu 1939 rokuEdytuj

Organizacja wojenna i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[29].

Dowództwo
  • dowódca – płk piech. Walenty II Nowak
  • I adiutant - kpt. Karol Skerl
  • II adiutant- N.N.
  • oficer informacyjny -ppor. rez. Bruno Szmidt
  • oficer łączności- kpt. Stanisław Andrzejczyk
  • kwatermistrz - kpt. Izydor Rozenman
  • oficer płatnik - NN
  • oficer żywnościowy - NN
  • naczelny lekarz - NN
  • kapelan - NN
  • dowódca kompanii gospodarczej- por. rez. Mieczysław Żelisko
I batalion
  • dowódca batalionu - mjr Andrzej Kołodziejczyk
  • adiutant batalionu - NN
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej- kpt. Władysław Banaszkiewicz
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Jan Biłowus
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Mieczysław Wroński
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Stanisław Zitta
II batalion
  • dowódca batalionu - mjr Tadeusz Byszewski
  • adiutant batalionu - NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - ppor. Marian Lech
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Marian Mac
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. Michał Kwieciński
  • dowódca 2 kompanii ckm - kpt. Mieczysław Bała
III batalion
  • dowódca batalionu- ppłk Jerzy Głowacki
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Marian Wojciechowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. Józef Josse
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Jan Krasij
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. rez. Stanisław Fortuna
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Edward Sidorowicz
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Marian Gramiak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty- por. art. Franciszek Makowski
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Tadeusz Jaworski
  • dowódca plutonu pionierów- por. Stanisław Pizarski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego- por. Władysław Bałaj

Marsze i bojeEdytuj

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 11 Karpackiej Dywizji Piechoty. Bronił pozycji na linii Wisłoki, Wisłoka oraz Sanu.

   

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

29 września 1924 roku Prezydent RP zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi[30]. 29 września 1924 roku w Stanisławowie generał dywizji Władysław Sikorski wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Stanisławowa[31]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[32].

Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 202 z 7 czerwca 1930 roku. Odznaka ma kształt siedmiobocznej tarczy obramowanej barwami żółtymi ze srebrnym wężykiem, osadzonej na pionowo ustawionym srebrnym mieczu. W centrum na czerwono emaliowanym rombie orzeł państwowy oraz data, numer i inicjały: od góry 5 III 1919 PP 48 SK. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 5lx28 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[33].

Emblemat

20 lutego 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 11 Dywizji Piechoty nazwę „11 Karpacka Dywizja Piechoty” oraz ustalił dla żołnierzy tej dywizji emblemat przedstawiający dwa liście dębowe z gałązką limby, przytrzymane krzyżem huculskim. Minister zezwolił na noszenie emblematów od chwili ogłoszenia rozkazu, natomiast zobowiązał do ich noszenia od 1 stycznia 1938 roku. Emblematy był noszone na kołnierzach (łapkach) kurtek i płaszczy (peleryn). Dla oficerów i chorążych emblematy były wykonane z białego metalu oksydowanego na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i szeregowców były wytłaczane z białego matowanego metalu (blachy). Minister zezwolił podoficerom zawodowym na noszenie przy ubiorze pozasłużbowym emblematów wykonanych, jak dla oficerów[34].

Specjalne części umundurowania

12 kwietnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wprowadził „specjalne części umundurowania” dla żołnierzy 11 Karpackiej Dywizji Piechoty w postaci pióra do czapki – rogatywki garnizonowej i peleryny typu podhalańskiego[35].

UwagiEdytuj

  1. Julian Oczko urodził się 22 maja 1898 roku we Lwowie. W sierpniu 1915 roku został wcielony do 6 Pułku Piechoty, z którym odbył całą kampanię wołyńską. Odznaczony srebrnym i brązowym medalem waleczności. W 1917 roku, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do c. i k. Armii, i skierowany na front serbski. W listopadzie 1918 roku wrócił do kraju i wstąpił do POW. W marcu 1919 roku zgłosił się do Batalionu Zapasowego 48 Pułku Piechoty. W czasie wojny z bolszewikami walczył w szeregach 48 pp, jako zastępca dowódcy plutonu. W 1921 roku pozostał w służbie zawodowej. W 1923 roku złożył maturę. W 1924 roku, po ukończeniu kursu doszkolenia w Zaleszczykach, został przydzielony w charakterze podoficera instrukcyjnego przysposobienia wojskowego w Buczaczu. Odznaczony KZ. 24 lipca 1930 roku utonął w Dniestrze koło Beremian, w powiecie buczackim. Pochowany na cmentarzu wojskowym w Stanisławowie. 9 listopada 1931 roku został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości. Ś.p. st. sierż. Julian Oczko„Polska Zbrojna” nr 263 z 25 września 1930 roku, s. 5.
  2. Władysław IV Kowalski urodził się 25 września 1895 roku. Był odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. Po zakończeniu wojny jako oficer rezerwy został zatrzymany w służbie, którą pełnił w 48 pp. Później został przemianowany na oficera zawodowego w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 lipca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. 15 listopada 1932 roku został zwolniony z zajmowanego stanowiska w 48 pp, pozostawiony bez przynależności służbowej i oddany do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI[22][23]
  3. Henryk Sobolewski urodził się 12 kwietnia 1898 roku. Był odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i Złotym Krzyżem Zasługi. Mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 roku w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1932 roku został przeniesiony z Dowództwa Okręgu Korpusu Nr I do Wyższej Szkoły Wojennej na stanowisko kwatermistrza. Z dniem 31 lipca 1934 roku został przeniesiony w stan spoczynku[24][25]
  4. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[27].
  5. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[28].

PrzypisyEdytuj

  1. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
  2. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 88.
  3. Satora 1990 ↓, s. 97.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Galicz 1928 ↓, s. 18, 22.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 38, 44.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 384.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 229.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 7.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 549.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 270.
  17. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 82.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  21. Galicz 1928 ↓, s. 24.
  22. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 62, 200.
  23. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 46, 576.
  24. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 132, 199.
  25. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 35, 798.
  26. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 603-604 i 676.
  27. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  28. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  29. Kurus 2017 ↓, s. 38.
  30. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 21 października 1924 roku, poz. 607.
  31. Satora 1990 ↓, s. 97-98.
  32. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  33. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 88-89.
  34. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 20 lutego 1937 roku, poz. 22.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 kwietnia 1937 roku, poz. 43.

BibliografiaEdytuj