Otwórz menu główne

53 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

53 Eskadra Towarzysząca
53 Eskadra Obserwacyjna
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1933
Rozformowanie 20 września 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Stanisław Pawluć
Ostatni kpt. pil. Józef Kierzkowski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Wilno
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość IV/5 Dywizjon Towarzyszący
53 esk obs.png

Spis treści

53 eskadra towarzysząca w okresie pokojuEdytuj

Jesienią 1932 roku kapitan pilot Stanisław Pawluć wraz z grupą oficerów i żołnierzy 5 pułku lotniczego z Lidy został oddelegowany na lotnisko Porubanek koło Wilna w celu utworzenia Lotniczego Oddziału Wydzielonego. Do końca roku udało się zorganizować zawiązki trzech plutonów. 7 marca 1933 roku podczas startu samolotu Potez XXV z lotniska Porubanek zginął porucznik obserwator Czesław Szczygielski, a porucznik pilot Wacław Malinowski został ranny.

53 eskadra towarzysząca została sformowana na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 2025/Tjn. Org. z dnia 2 czerwca 1933 roku. Organizacja eskadry została rozpoczęta 1 lipca 1933 roku[1]. Godłem eskadry był św. Krzysztof na tle białego równoramiennego krzyża[2].

Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 2446/Tjn. Org. z dnia 17 lipca 1933 roku Lotniczy Oddział Wydzielony został przemianowany na Detaszowany Dywizjon Lotniczy pod dowództwem majora pilota Adama Kowalczyka. W skład dywizjonu weszła 51 eskadra liniowa i 53 eskadra towarzysząca.

Na przełomie 1935 i 1936 roku jednostka otrzymała nowe samoloty Lublin R-XIIID.

12 listopada 1937 roku dowództwo eskadrą objął jak się później okazało jej ostatni dowódca kapitan pilot Józef Kierzkowski. Wkrótce przeprowadzono reorganizację jednostki, polegającą na redukcji z trzech do dwóch plutonów. Pluton trzeci z personelem został przeniesiony do nowo tworzonej w Lidzie 59 eskadry towarzyszącej. Na wiosną 1939 roku eskadra została przezbrojona w samoloty RWD-14 Czapla.

24 sierpnia 1939 roku została przeprowadzona mobilizacja eskadry. Eskadra została przemianowana na 53 eskadrę obserwacyjną[3]. O 21.40 eskadra osiągnęła gotowość bojową. 25 sierpnia rzut kołowy odjechał na lotnisko alarmowe Biała Waka, a 27 sierpnia dołączył tam rzut powietrzny. Po wylądowaniu samolotów eskadry rzut kołowy załadował się na transport kolejowy odjechał na kierunek operacyjny, wyładowując się na stacji kolejowej Jabłonna. Po wyładowaniu przegrupował się na lotnisko polowe – majątek Sokołówek[3].

31 sierpnia rzut powietrzny eskadry, z międzylądowaniem na lotnisku mokotowskim w celu uzupełnienia paliwa i pobrania rozkazów, dotarł do Sokołówka w sile bojowej 7 samolotów RWD-14 Czapla oraz 2 RWD-8. Eskadra została przydzielona do Armii Modlin[4].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

1 września 1939 roku piloci i obserwatorzy eskadry wykonali swoje pierwsze loty bojowe. 8 września poniosła pierwsze straty w personelu. Z lotu bojowego nie powrócili por. obs. Kazimierz Nowak oraz kpr. pil. Jan Gryc. Ich samolot, w okolicach Węgrowa został zestrzelony przez niemieckiego Dorniera. Obaj żołnierze zginęli. 11 września jednostka rozpoczęła ewakuację na lotnisko w okolicach Brześcia. W czasie przelotu jeden z samolotów RWD-8 został zaatakowany przez samolot niemiecki. Lecący w RWD-8 lotnicy ppor. Stanisław Hudowicz oraz ppor. pil. Oskar Sobol[5] ponieśli śmierć.

Od 13 do 15 września pozostałe załogi eskadry rozpoczęły dalszą ewakuację w okolice Łucka. Tam wykonano kilka lotów dla Dowództwa Obrony Łucka. 17 września załoga kpt. obs. Stanisław Sawczyński (dowódca plutonu I/53) oraz plut. pil. Wincenty Fajks w czasie lotu z rozkazami do Dubna z powodu ciemności i braku paliwa musieli ratować się skokiem na spadochronach i dostali się do niewoli sowieckiej. Po krótkim pobycie w niewoli obu lotnikom udało się uciec i przedostać na Węgry. Duża część personelu eskadry 20 września przekroczyła granicę z Węgrami.

Od początku wybuchu wojny do 20 września piloci eskadry wykonali 42 zadania bojowe, w tym 2 loty łącznościowe. Poległo 4 lotników: por. obs. Kazimierz Nowak, kpr. pil. Jan Gryc, ppor. Stanisław Hudowicz i ppor. pil. Oskar Sobol. Eskadra utraciła 6 samolotów RWD-14 oraz 2 RWD-8. Jeden samolot RWD-14 został ewakuowany na Węgry.

Dowódcy eskadryEdytuj

Stopień Nazwisko Okres
Kapitan pilot Stanisław Pawluć jesień 1932 – kwiecień 1935
Kapitan pilot Ignacy Skorobohaty kwiecień 1935 - xx.xx.xxxx
Kapitan pilot Janusz Kurnatowski xx.xx.xxxx - październik 1936
Kapitan pilot Jerzy Patek październik 1936 – 12.11.1937
Kapitan pilot Józef Kierzkowski 12.11.1937 – 20.09.1939

Personel eskadryEdytuj

W dniu 1 września 1939[6]

  • dowódca I/53 plutonu: kpt. obs. Stanisław Safczyński
  • dowódca II/53 plutonu: kpt. obs. Marian Kucharski
  • szef mechaników I/53 plutonu: st. majster wojsk. Stanisław Gwary
  • szef mechaników II/53 plutonu: majster wojsk. Bronisław Jankowski
  • szef admin. eskadry: sierż. Antoni Giser

I/53 pluton

Obserwatorzy

  • por. Kazimierz Nowak, por. Stanisław Waszkiewicz, ppor. rez. Stanisław Hudowicz, ppor. rez. Jan Niemiec

Piloci

  • ppor. rez. Władysław Juchnowicz, ppor. rez. Oskar Sobol, plut. Wincenty Fajs, kpr. Jan Gryc, kpr. Henryk Wojtkiewicz,

II/53 pluton

Obserwatorzy

  • por. Aleksander Krawcewicz, por. Stanisław Pawłowicz, ppor. Jan Ochalski, pchor. Henryk Alexandrowicz, ppor. Wacław Reda

Piloci

  • ppor. rez. Jerzy Tarwid, sierż. Jerzy Kawiński, kpr. Karaś, kpr. Tadeusz Pruchnicki, kpr. Wiktor Załucki

UwagiEdytuj

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.

PrzypisyEdytuj

  1. Białkowski 2011 ↓, s. 91.
  2. Pawlak 1989 ↓, s. 330.
  3. a b Pawlak 1989 ↓, s. 334.
  4. Koliński 1978 ↓, s. 97.
  5. Olgierd Cumft, Hubert Kazimierz Kujawa: Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989, s. 117, 151. ISBN 83-11-07329-5.
  6. Pawlak 1991 ↓, s. 397.

BibliografiaEdytuj

  • Rafał Białkowski, Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, cz. 1, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego, Cywilnego i Kosmonautyki Nr 2-3 (119-120), Magnum X Sp. z o.o., luty-marzec 2011, ISSN 1732-5323.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.