Otwórz menu główne

53 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

53 Eskadra Towarzysząca
53 Eskadra Obserwacyjna
Ilustracja
Godło eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 lipca 1933
Rozformowanie 20 września 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Stanisław Pawluć
Ostatni kpt. pil. Józef Kierzkowski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Garnizon Wilno
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[a]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość IV/5 Dywizjon Towarzyszący
53 esk obs.png

Godłem eskadry był herb Wilna – św. Krzysztof na tle białego równoramiennego krzyża[1][2].

Spis treści

53 eskadra towarzysząca w okresie pokojuEdytuj

Jesienią 1932 roku kapitan pilot Stanisław Pawluć wraz z grupą oficerów i żołnierzy 5 pułku lotniczego z Lidy został oddelegowany na lotnisko Porubanek koło Wilna w celu utworzenia Lotniczego Oddziału Wydzielonego. Do końca roku udało się zorganizować zawiązki trzech plutonów. 7 marca 1933 roku podczas startu samolotu Potez XXV z lotniska Porubanek zginął porucznik obserwator Czesław Szczygielski, a porucznik pilot Wacław Malinowski został ranny.

53 eskadra towarzysząca została sformowana na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 2025/Tjn. Org. z dnia 2 czerwca 1933 roku. Organizacja eskadry została rozpoczęta 1 lipca 1933 roku[3].


Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych L.dz. 2446/Tjn. Org. z dnia 17 lipca 1933 roku Lotniczy Oddział Wydzielony został przemianowany na Detaszowany Dywizjon Lotniczy pod dowództwem majora pilota Adama Kowalczyka. W skład dywizjonu weszła 51 eskadra liniowa i 53 eskadra towarzysząca.

Na przełomie 1935 i 1936 roku jednostka otrzymała nowe samoloty Lublin R-XIIID.

12 listopada 1937 roku dowództwo eskadrą objął jak się później okazało jej ostatni dowódca kapitan pilot Józef Kierzkowski. Wkrótce przeprowadzono reorganizację jednostki, polegającą na redukcji z trzech do dwóch plutonów. Pluton trzeci z personelem został przeniesiony do nowo tworzonej w Lidzie 59 eskadry towarzyszącej. Na wiosną 1939 roku eskadra została przezbrojona w samoloty RWD-14 Czapla.

24 sierpnia 1939 roku została przeprowadzona mobilizacja eskadry. Eskadra została przemianowana na 53 eskadrę obserwacyjną[4]. O 21.40 eskadra osiągnęła gotowość bojową. 25 sierpnia rzut kołowy odjechał na lotnisko alarmowe Biała Waka, a 27 sierpnia dołączył tam rzut powietrzny. Po wylądowaniu samolotów eskadry rzut kołowy załadował się na transport kolejowy odjechał na kierunek operacyjny, wyładowując się na stacji kolejowej Jabłonna. Po wyładowaniu przegrupował się na lotnisko polowe – majątek Sokołówek[4].

31 sierpnia rzut powietrzny eskadry, z międzylądowaniem na lotnisku mokotowskim w celu uzupełnienia paliwa i pobrania rozkazów, dotarł do Sokołówka w sile bojowej 7 samolotów RWD-14 Czapla oraz 2 RWD-8. Eskadra została przydzielona do Armii Modlin[5].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej 1939 rokuEdytuj

1 września 1939 roku piloci i obserwatorzy eskadry wykonali swoje pierwsze loty bojowe. 8 września poniosła pierwsze straty w personelu. Z lotu bojowego nie powrócili por. obs. Kazimierz Nowak oraz kpr. pil. Jan Gryc. Ich samolot, w okolicach Węgrowa został zestrzelony przez niemieckiego Dorniera. Obaj żołnierze zginęli. 11 września jednostka rozpoczęła ewakuację na lotnisko w okolicach Brześcia. W czasie przelotu jeden z samolotów RWD-8 został zaatakowany przez samolot niemiecki. Lecący w RWD-8 lotnicy ppor. Stanisław Hudowicz oraz ppor. pil. Oskar Sobol[6] ponieśli śmierć.

Od 13 do 15 września pozostałe załogi eskadry rozpoczęły dalszą ewakuację w okolice Łucka. Tam wykonano kilka lotów dla Dowództwa Obrony Łucka. 17 września załoga kpt. obs. Stanisław Sawczyński (dowódca plutonu I/53) oraz plut. pil. Wincenty Fajks w czasie lotu z rozkazami do Dubna z powodu ciemności i braku paliwa musieli ratować się skokiem na spadochronach i dostali się do niewoli sowieckiej. Po krótkim pobycie w niewoli obu lotnikom udało się uciec i przedostać na Węgry. Duża część personelu eskadry 20 września przekroczyła granicę z Węgrami.

Od początku wybuchu wojny do 20 września piloci eskadry wykonali 42 zadania bojowe, w tym 2 loty łącznościowe. Poległo 4 lotników: por. obs. Kazimierz Nowak, kpr. pil. Jan Gryc, ppor. Stanisław Hudowicz i ppor. pil. Oskar Sobol. Eskadra utraciła 6 samolotów RWD-14 oraz 2 RWD-8. Jeden samolot RWD-14 został ewakuowany na Węgry.

Personel eskadryEdytuj

Dowódcy eskadry
Stopień Nazwisko Okres
Kapitan pilot Stanisław Pawluć jesień 1932 – kwiecień 1935
Kapitan pilot Ignacy Skorobohaty kwiecień 1935 –
Kapitan pilot Janusz Kurnatowski – październik 1936
Kapitan pilot Jerzy Patek październik 1936 – 12.11.1937
Kapitan pilot Józef Kierzkowski 12.11.1937 – 20.09.1939
Personel eskadry we wrześniu 1939[7][8]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
Dowódca eskadry Józef Kierzkowski
Lekarz eskadry kpt. lek. Adam Konieczny
oficer techniczny eskadry ppor. pil. rez. Władysław Juchnowicz
Szef eskadry sierż. Antoni Gisler
I pluton II pluton
Dowódcy plutonu kpt. obs. Stanisław Safczyński kpt. obs. Marian Kucharski
Obserwatorzy por. Kazimierz Nowak por. Aleksander Krawcewicz
por. Stanisław Waszkiewicz por. Stanisław Pawłowicz
ppor. rez. Stanisław Hudowicz ppor. Jan Ochalski
ppor. rez. Jan Niemiec ppor. Wacław Reda
pchor. Henryk Alexandrowicz
Piloci ppor. rez. Władysław Juchnowicz ppor. rez. Jerzy Tarwid
ppor. rez. Oskar Sobol sierż. Jerzy Kawiński
plut. Wincenty Fajs kpr. Edward Karaś
kpr. Jan Gryc kpr. Tadeusz Pruchnicki,
kpr. Henryk Wojtkiewicz kpr. Wiktor Załucki
Szefowie mechaników st. majster wojsk. Stanisław Gwary majster wojsk. Bronisław Jankowski

Samoloty eskadryEdytuj

We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów RWD-14 Czapla[9].

UwagiEdytuj

  1. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.

PrzypisyEdytuj

  1. Pawlak 1989 ↓, s. 330.
  2. Pawlak 1991 ↓, s. 395.
  3. Białkowski 2011 ↓, s. 91.
  4. a b Pawlak 1989 ↓, s. 334.
  5. Koliński 1978 ↓, s. 97.
  6. Cumft i Kujawa 1989 ↓, s. 117,151.
  7. Pawlak 1991 ↓, s. 397.
  8. Pawlak 1982 ↓, s. 223-224.
  9. Pawlak 1991 ↓, s. 404.

BibliografiaEdytuj

  • Rafał Białkowski, Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, cz. 1, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego, Cywilnego i Kosmonautyki Nr 2-3 (119-120), Magnum X Sp. z o.o., luty-marzec 2011, ISSN 1732-5323.
  • Olgierd Cumft, Hubert Kazimierz Kujawa: Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989, s. 117, 151. ISBN 83-11-07329-5.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.