Otwórz menu główne

5 Dywizja Górska (5. Gebirgs-Division) – wielka jednostka piechoty górskiej Wehrmachtu w latach 1940-1945

5 Dywizja Górska
5. Gebirgs-Division
ilustracja
Historia
Państwo  III Rzesza
Sformowanie 1940
Rozformowanie 1945
Działania zbrojne
II wojna światowa
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Oberkommando des Heeres
Skład patrz tekst

Spis treści

Formowanie DywizjiEdytuj

5 Dywizja Górska sformowana została jesienią 1940 r. w okolicach Salzburga, z połączenia 100 pułku strzelców górskich (Gebirgsjäger Regiment – GJR) wyłączonego ze składu 1 Dywizji Górskiej oraz 85 pułku piechoty z przeznaczonej do motoryzacji 10 Dywizji Piechoty[1]. Większość żołnierzy w niej służących żołnierzy pochodziła z Austrii, a dywizja czerpała tradycje z utworzonego podczas I Wojny Światowej „Alpenkorps”[2][3].

Szlak bojowyEdytuj

W lutym 1941 r. 5 Dywizja Górska w składzie XVIII Korpusu Górskiego[4] dyslokowana została do południowej Rumunii, a w marcu 1941 r., po dołączeniu Bułgarii do „Paktu Trzech”, przeszła do Bułgarii celem wzięcia udziału w niemieckiej inwazji na Grecję[5].

Fall MaritaEdytuj

6 kwietnia 1941 r. rozpoczął się Fall Marita – niemiecki atak na Jugosławię i Grecję. 5 Dywizja Górska skierowana została do ataku na umocnioną grecką Linię Metaxasa, osłaniającą od północy Saloniki[3]. Jednostki XVIII Korpusu Górskiego kosztem dużych strat przełamały grecką obronę i w dniu 9 kwietnia 1941 r. wraz z niemiecką 2 Dywizją Pancerną zajęły Saloniki, zmuszając grecką armię „Wschodnia Macedonia” do kapitulacji[6].

W kolejnych dniach 5 Dywizja Górska ścigała wycofujących się Greków oraz wspierający ich Brytyjski Korpus Ekspedycyjny na południe, aż do zajęcia Aten 27 kwietnia 1941 r.[3]

Fall MerkurEdytuj

 
Strzelcy górscy 5 Dywizji w trakcie przerzucania transportem lotniczym na zdobyte przez spadochroniarzy lotnisko na Krecie

W kwietniu 1941 r. wzmocniona o 141 GJR z 6 Dywizji Górskiej 5 Dywizja Górska została włączona w skład XI Korpusu Lotniczego (powietrznodesantowego) w miejsce znajdującej się w Rumunii 22 Dywizji Powietrznodesantowej, celem wzięcia udziału w Operacji Merkur – niemieckiego desantu na śródziemnomorską wyspę Kretę[7]. 5 Dywizja Górska wybrana została do tej operacji ze względu na górzysty teren wyspy, umożliwiający wykorzystanie specjalistycznego sprzętu i szkolenia górskiego. Dywizja miała zostać przerzucona z kontynentalnej Grecji do zdobytych atakiem spadochroniarzy i piechoty powietrznej portów drogą morską (II/85 GJR, III/100 GJR wraz z ciężkim sprzętem i pojazdami) lub samolotami transportowymi na zdobyte lotniska, a następnie przeprowadzić ofensywę celem zajęcia całej wyspy[8].

Operacja rozpoczęła się 20 maja 1941 r. Nieuzbrojone statki wiozące żołnierzy Dywizji zostały zatopione lub zmuszone do odwrotu przez Royal Navy w nocy z 21 na 22 maja[9]. 21 maja rozpoczęło się przerzucanie 5 Dywizji Górskiej drogą lotniczą na jedyne zdobyte przez wojska powietrznodesantowe lotnisko na Krecie – w Maleme. Do 22 maja na Krecie znalazły się cztery bataliony 85 i 100 GJR, a dowódca dywizji, gen. Julius Ringel objął dowództwo nad wszystkimi niemieckimi wojskami desantowanymi na wyspie[10].

Pododdziały 5 Dywizji Górskiej zmusiły do wycofania się aliancką artylerię ostrzeliwującą rejon lotniska w Maleme i kontynuując pościg za wycofującymi się z Maleme Aliantami. 24 maja 1941 r. strzelcy górscy wywalczyli połączenie lotniska z okrążonymi w rejonie Chani pododdziałami 7 Dywizji Lotniczej (spadochronowej), dzięki czemu spadochroniarze uzyskali możliwość uzupełnienie zapasów dostarczanych przez lotnisko w Maleme[11]. 25 maja, po przetransportowaniu do Maleme 141 GJR Niemcy przeprowadzili decydującą ofensywę, która doprowadziła do całkowitego rozbicia wojsk alianckich broniących Chani i Sudy[12][13]. W rezultacie tej klęski Alianci wycofali się z Krety[14], a pozostałe na wyspie oddziały skapitulowały 2 czerwca 1941 r. Zasługi w kampanii śródziemnomorskiej przyniosły Juliusowi Ringelowi awans na stopień Generalleutnant i Krzyż Rycerski[3].

Front wschodniEdytuj

 
Gen. J. Ringel, pierwszy dowódca dywizji

Po zakończeniu bitwy o Kretę 5 Dywizja Górska skierowana została do Niemiec celem odpoczynku i reorganizacji[1]. W marcu 1942 r. Dywizja skierowana została w składzie XVIII Korpusu Grupy Armii Północ w rejon Leningradu, w przeddzień radzieckiej ofensywy zmierzającej do zniesienia blokady miasta. Po odparciu ofensywy strzelcy górscy uczestniczyli w pościgu za rozbitymi wojskami radzieckimi[3].

19 sierpnia 1942 r. ciężkie walki zostały wznowione, 5 Dywizja Górska do 20 września 1942 r. ścierała się z radziecką 3 Dywizją Gwardyjską w okolicach Siniawy, gdzie obydwie strony poniosły ciężkie straty[3]. W 1943 r. 5 Dywizja Górska kierowana była na zagrożone odcinki frontu w rejonie Leningradu[1]. 13 stycznia 1943 r. przy dwudziestostopniowym mrozie kontratakowała przeciwko radzieckiej 45 Dywizji Gwardyjskiej przełamującej niemieckie umocnienia, a następnie utrzymywała do 18 stycznia 1943 r. kluczowe Wzgórza Sieniawy. Gdy ofensywa radziecka wygasła 30 stycznia 5 Dywizja Górska poniosła ciężkie straty w wielotygodniowych walkach pozycyjnych. Latem 1943 r. 5 Dywizja Górska broniła linii kolejowe Mga-Wołkow w czasie kolejnej ofensywy radzieckiej, czasowo powstrzymując postępy Armii Czerwonej. 15 września 1943 r. została zaatakowana przez trzy radzieckie dywizje piechoty i zmuszona do odwrotu. Zaciekła obrona niemieckie wyczerpała jednak na tyle atakujących Rosjan, że pomimo zdobycia Wzgórz Sieniawy trzy dni później Armia Czerwona przeszła do obrony. Za wzorową postawę w trakcie 20-miesięcznych walk na Froncie Wschodnim generał Ringel został odznaczony Liśćmi Dębu[3].

Front włoskiEdytuj

W grudniu 1943 r. 5 Dywizja Górska została dyslokowana do Włoch w ramach XIV Korpusu Pancernego niemieckiej 10 Armii i zajęła pozycje na Linii Gustawa wzdłuż rzeki Rapido w rejonie Cassino[1]. 26 grudnia 1943 r. zaczęła odpierać ataki Francuskiego Korpusu Ekspedycyjnego. Dywizja poniosła znaczne straty i zmuszona została do wycofania się w rejon Monte Cassino, gdzie do 4 lutego 1944 r. uczestniczyła w odpieraniu pierwszego ataku alianckiego na tę pozycję[3]. 10 lutego 1944 r. dowódca dywizji Julius Ringel został awansowany na stopień General der Gebirgstrüppen i skierowany na stanowisko dowódcy LXIX korpusu Górskiego. Zastąpił go pułkownik (Oberst) Max Schrank, 25 maja 1944 r. awansowany na generała (Generalmajor)[3]. W walkach pozycyjnych w rejonie Cassino 5 Dywizja Górska poniosła 80% straty i została skierowana do odwodu w skład LI Korpusu Górskiego. Podczas czwartej bitwy o Cassino pododdziały Dywizji walczyły z wojskami polskimi i brytyjskimi, zadając im poważne straty. Przełamanie niemieckiej obrony przez II Korpus Polski i okrążenie jej przez amerykański desant zmusiło Niemców do wycofania się na północ 25 maja 1944 r[3].

W czerwcu 1944 r. niedobitki Dywizji opóźniały aliancki pościg w kierunku Linii Gotów, którą zajęły pod koniec miesiąca. Grupa bojowa z 5 Dywizji Górskiej odpierała ataki brytyjskiej 6 Dywizji Pancernej i hinduskiej 4 Dywizji Piechoty, zatrzymując postęp wojsk alianckich w swym rejonie aż do września 1944 r[3]. Po przełamaniu Linii Gotów we wrześniu 1944 r. 100 GJR w oderwaniu od reszty dywizji heroicznie bronił przez 10 dni przełęczy Gemmano przed przeważającymi siłami brytyjskich 46 i 56 Dywizji Piechoty oraz 8 Pułkiem Czołgów. Pięciu żołnierzy pułku odznaczonych zostało po bitwie Krzyżami Rycerskimi[3].

Jesienią i zimą 1944 r. 5 Dywizja Górska skierowana została w Alpy Zachodnie w składzie LXXV Korpusu celem zabezpieczenia przełączy przed atakami wojsk francuskich i włoskich partyzantów[1].

KapitulacjaEdytuj

W kwietniu 1945 r. 5 Dywizja Górska skierowana została na tyły, gdzie 2 maja 1945 r. poddała się Amerykanom[3].

Dowódcy dywizjiEdytuj

  • General der Gebirgstruppen Julius Ringel (1 listopad 1940 – 10 luty 1944)
  • Generalleutnant Max Schrank (10 luty 1944 – 18 styczeń 1945)
  • Generalmajor Hans Steets (18 styczeń 1945 – 8 maja 1945)[3]

Skład dywizji w 1941 rokuEdytuj

  • 85 Pułk Strzelców Górskich
  • 100 Pułk Strzelców Górskich
  • 95 Pułk Artylerii Górskiej
  • 95 Górski Batalion Rozpoznawczy
  • 95 Górski Batalion Przeciwpancerny
  • 95 Batalion Pionierów Górskich
  • jednostki dodatkowe (batalion uzupełnień, łączności, zaopatrzenia)[1]

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f 5.Gebirgsjäger-Division. [dostęp 2016-05-03].
  2. Jarmoła 2015 ↓, s. 104.
  3. a b c d e f g h i j k l m n Gebirgsjägerregiment 100. [dostęp 2016-05-03].
  4. Jarmoła 2015 ↓, s. 44.
  5. Jarmoła 2015 ↓, s. 27.
  6. Jarmoła 2015 ↓, s. 47.
  7. Jarmoła 2015 ↓, s. 68,70.
  8. Jarmoła 2015 ↓, s. 71,141.
  9. Jarmoła 2015 ↓, s. 142.
  10. The Battle for Crete Page 4 – The battle: days 4-6. [dostęp 2016-05-03].
  11. Jarmoła 2015 ↓, s. 150.
  12. Jarmoła 2015 ↓, s. 151-153, 158.
  13. The Battle for Crete Page 5 – The retreat: days 7-9. [dostęp 2016-05-03].
  14. Jarmoła 2015 ↓, s. 160.

BibliografiaEdytuj