6 Eskadra Wywiadowcza

6 eskadra wywiadowczapododdział lotnictwa rozpoznawczego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

6 Eskadra Wywiadowcza
eskadra lwowska
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 grudnia 1918
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy por. pil. Stefan Bastyr
Działania zbrojne
Wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość III Grupa Lotnicza (1918-1920)

3 dywizjon lotniczy (1920-1921)
II dywizjon wywiadowczy (1921-1939)

Lotniska 1920.png
Lotnictwo lwow 1919.png
Wyprawa kijowska 1920.png
Odwrot ukraina.png
Liniabugu 1920.png
Lotnictwo warszawa 1920.png
Lotnictwo lwow 1920.png

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Eskadra została sformowana 7 listopada 1918, na przejętym od Cesarskiego i Królewskiego Lotnictwa lotnisku Lewandówka we Lwowie, z racji miejsca powstania została nazwana „eskadrą lwowską”[1], wkrótce potem przemianowana na 2 eskadrę bojową[2]. W jej skład początkowo weszły samoloty pozostawione przez Austriaków.

Wojna polsko-ukraińskaEdytuj

 
Por. pilot Stefan Stec w samolocie Fokker EV. Na samolocie indywidualna odznaka por. Steca.

Pierwszy lot bojowy w wojnie polsko-ukraińskiej w obronie Lwowa został wykonany 5 listopada 1918[3] przez załogę: por. obs. Janusza de Beaurain i por. pil. Stefana Bastyra (samolot Oeffag C.II[4] lub według innych publikacji Hansa-Brandenburg C.I)[5]. Był to zarazem pierwszy lot polskiego samolotu, jeszcze przed oficjalną datą odzyskania niepodległości i dla jego upamiętnienia obchodzono w tym dniu co roku (do 1931 roku) Święto Lotnictwa Polskiego.

21 grudnia 1918 eskadra weszła w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej dowodzonej przez por. Bastyra[6]. W grudniu 1918 eskadra wykonywała zadania wsparcia jednostek naziemnych oraz loty rozpoznawcze. Łącznie w grudniu wykonano 28 lotów bojowych i kilka łącznikowych. Na stanie eskadry były m.in. 4 samoloty Hansa-Brandenburg C.I (spośród 6 samolotów całego wyposażenia).

21 grudnia 1918 jednostka podczas ujednolicania numeracji otrzymała nazwę 6 eskadra lotnicza (wywiadowcza). Weszła w skład III Grupy Lotniczej. Na 25 lutego 1919 w jej skład wchodziło 5 samolotów Hansa-Brandenburg C.I, 2 Oeffag i 1 Albatros C.XII, a w maju 1919: 4 Hansa-Brandenburg C.I, 2 Hannover CL.II, 1 Oeffag i 1 Albatros C.XII (BFW)[7]. Eskadra przez cały czas uczestniczyła w intensywnych walkach pod Lwowem, wykonując loty rozpoznawcze i bombowe. Raport Inspektora Wojsk Lotniczych z 13 marca 1919 wykazuje, że eskadra w tym czasie posiadała 1 samolot, 6 pilotów i 3 obserwatorów[8]. Z początkiem maja oddziały polskie rozpoczęły przygotowania do ofensywy na froncie ukraińskim. W tym czasie eskadra dysponowała 9 samolotami. Były to:4 Brandenburgi, 2 Rolandy CL-2, 1 Oeffag i 1 BFW C-12[9].

 
Ochotnicy oficerowie włoscy w 6 eskadrze wywiadowczej - ppor. obs. Veniero de Piza i ppor. obs. Virgiljusz Mastrelli
 
Śmierć kpt. Stefana Bastyra w katastrofie 6 sierpnia 1920 we Lwowie
 
„Eskimosy” – por. obs. Józef Wojciechowski, sierż. pil. Stefan Małaczyński, ppor. pil. Stanisław Pietruski, ppor. obs. Tomasz Turbiak

Początkowe operacje wojny polsko-radzieckiejEdytuj

Po zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej, w lipcu 1919 eskadrę skierowano na lotnisko pod Tarnopolem[10], a jej dowództwo objął por. Kazimierz Swoszowski[11].

Pod koniec 1919 zmniejszyła się intensywność działań na froncie wojny polsko-radzieckiej. W październiku 1919 eskadra wykonała dla dowództwa Frontu Podolskiego 18 lotów rozpoznawczych, a w listopadzie – 12 lotów[12]. Od lutego 1920 intensywność walk wzrosła. 4 lutego 1920 w locie rozpoznawczym został zestrzelony dowódca eskadry por. pil. Kazimierz Swoszowski razem z obserwatorem, ppor. Feliksem Błaszkiewiczem. Dowództwo objął tymczasowo por. Franciszek Peter, a od marca por. Adolf Wiesiołowski[13]. Wykorzystując względny spokój na froncie, w okresie jesienno–zimowym eskadra prowadziła szkolenie personelu lotniczego i uzupełniała stany[a]. Na dzień 1 lutego 1920 eskadra wchodziła w skład III Grupy Lotniczej, posiadała 7 pilotów, 4 obserwatorów i 4 samoloty[15]. W lutym eskadra wykonała 43 zadania bojowe, zrzucając 330 kg bomb. W marcu działała dla 5 Dywizji Piechoty, dysponując już 10 samolotami, 6 pilotami i 4 obserwatorami[13].

Wiosną 1920 roku III Grupę Lotniczą, w skład której wchodziła 6 eskadra, przeorganizowano na 3 dywizjon lotniczy, wchodzący w skład 6 Armii (dawnego Frontu Podolskiego). W kwietniu 1920, w związku z polską ofensywą, eskadrę przebazowano do Płoskirowa. Brała ona udział w walkach w kwietniu (25 lotów bojowych), lecz w maju jej udział był już mało intensywny (8 lotów) z uwagi na zużycie sprzętu[16]. W czerwcu podczas polskiego odwrotu eskadra wycofała się do Tarnopola, gdzie otrzymała trzy samoloty Airco DH.9, przeprowadzając w drugiej połowie miesiąca 12 lotów szturmowych przeciw kawalerii radzieckiej. W lipcu eskadra została wycofana do Lwowa, borykając się z brakami sprzętu. Z użyciem wyremontowanych tam samolotów, eskadra wzięła udział w obronie Lwowa, wykonując 20 lotów w samej pierwszej dekadzie sierpnia[17].

Operacja warszawska – bitwa pod Lwowem – sierpień 1920Edytuj

Na początku sierpnia na lotnisku Lewandówka stacjonowały cztery eskadry 3 dywizjonu lotniczego: 5. i 6 eskadry wywiadowcze, 7. i 15 eskadra myśliwska. Ich wyposażenie stanowiło 6 samolotów wywiadowczych i 10 myśliwskich[18]. Od 10 sierpnia zaczęła się zwiększać liczba codziennych lotów na front. Miało to związek ze skierowaniem się jazdy Budionnego w kierunku Lwowa[18]. Na dzień 15 sierpnia 6. eskadra posiadała 3 samoloty sprawne i 2 w remoncie[18]. Będąc w strukturach 3 dywizjonu, na wyposażeniu miała samoloty Airco DH.9. W bitwie pod Lwowem eskadra operowała z lotniska we Lwowie. Wówczas cały 3 dywizjon, w tym 6 eskadra, przypisany był do 6 Armii na Froncie Południowym. Front miał za zadanie bronić Lwowa i szachować Armię Konną Budionnego w Małopolsce wschodniej.

17 sierpnia 1920 roku cały 3 dywizjon (w składzie czterech eskadr) otrzymał rozkaz powstrzymania armii Budionnego, tego dnia na 19 samolotach łącznie wykonał 69 lotów szturmowych, a 18 sierpnia na 14 samolotach – 72 loty[19].

Przez noc 16/17 sierpnia mechanicy naprawili uszkodzone i postrzelane samoloty. Rankiem 17 sierpnia wystartowało 19 samolotów. Zadanie dywizjonu polegało na wspomaganiu wojsk własnych w rejonie BuskKrasne, a także powstrzymywaniu kolumn jazdy sowieckiej w marszu na Lwów. Podczas akcji szturmowej pięć samolotów zostało poważnie uszkodzonych w zderzeniach z jeźdźcami (sic!). Tego dnia kawaleria Budionnego poniosła bardzo wysokie straty, a natarcie sowieckiej 6 Dywizji Kawalerii zostało odparte wyłącznie przy pomocy samolotów. Łącznie 17 sierpnia 19 maszyn wykonało 69 lotów szturmowych. Następnego dnia pogorszyły się znacznie warunki atmosferyczne. Wykonywano loty wywiadowcze a później atak na oddziały czerwonoarmistów grupujące się na północny wschód i wschód od Lwowa. Tego dnia po południu ceł ataków lotniczych został przesunięty w okolice Żółtańc, gdzie następnego dnia zamierzano wykonać przeciwuderzenie własnej kawalerii. W tym rejonie ppor. Tarasiewiczowi skutecznie zbombardował bolszewicką kolumnę zaopatrzeniową. Jedna z jego bomb trafiła w wóz konny z długiego ich szeregu i spowodowała wybuch i zniszczenie całej 15-wozowej kolumny amunicyjnej[20]. Dzień 18 sierpnia był dniem największego wysiłku bojowego lotników w czasie obrony Lwowa. Przeprowadzono wówczas 72 loty bojowe. W walkach tych na szczególne wyróżnienie zasłużyli por. Piniński, ppor. Tarasiewicz, plut. Tysler i por. Wiesiołowski[21].

Wieczorem 18 sierpnia, z powodu zagrożenia naziemnego lotniska w Lewandówce, wszystkie eskadry 3 dywizjonu przeleciały na lotniska pod Przemyślem. W ciągu następnych trzech dni działalność lotnicza została znacznie ograniczona. Dało o sobie znać przemęczenie załóg i zużycie samolotów[22]. We Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil. Cedrikiem Fauntleroyem na czele. 23 sierpnia podczas lotu bojowego został zestrzelony samolot por. Pinińskiego. Mimo lądowania na obszarze zajętym przez nieprzyjaciela, załodze udało się powrócić do eskadry. W związku z poprawą sytuacji, 24 sierpnia eskadra powróciła do Lwowa[22].

Na przełomie sierpnia i września 1920 eskadry 3 dywizjonu brały udział w dalszych działaniach ofensywnych. Od początku września zwalczały kawalerię sowiecką w rejonie Hrubieszowa i Uściługa[22]. W tym czasie działania bojowe nie miały już takiego nasilenia. 6 i 7 eskadra wykonały we wrześniu przeszło 50 lotów, głównie wywiadowczych, bez strat własnych[23].

6 eskadra ostatni lot bojowy wykonała 1 października 1920. Rozejm zastał eskadrę w Lewandówce[24].

Podczas działań wojennych 1918-1920 wykonała ogółem 670 lotów bojowych w czasie 1265 godzin, będąc przez to najaktywniejszą eskadrą polskiego lotnictwa; poniosła przy tym straty 6 osób personelu latającego[25].

Okres pokojowyEdytuj

Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 roku eskadry 6. i 17. połączono, tworząc 6 eskadrę wywiadowczą w Łucku.

W sierpniu 1921 roku 6 eskadra wywiadowcza wchodziła w skład II dywizjonu wywiadowczego 2 pułku lotniczego w Krakowie.

W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[26]. 6 eskadra wywiadowcza przemianowana została na 21. eskadrę lotniczą[27].

31 sierpnia 1939 jednostka weszła w skład Brygady Bombowej i przemianowana została na 21. eskadrę bombową lekką. Pod tą nazwą walczyła w kampanii wrześniowej 1939.

Żołnierze eskadryEdytuj

Dowódcy eskadry[28]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por. / kpt. pil. Stefan Bastyr 7 XI 1918 – VII 1919
por. pil. Kazimierz Swoszowski od VII 1919 – † 4 II 1920
por. pil. Franciszek Peter II 1920 – III 1920
por. pil. Adolf Wiesiołowski od III 1920
kpt. pil. Władysław Jan Kalkus do 2 II 1923 (?)
kpt. pil. Bolesław Feliks Stachoń 2 II 1923 – 1 VIII 1923 (?)
kpt. obs. Zygmunt Pistl od 1 VIII 1923 (?)
kpt. obs. Jan Buczma (?)
Personel latający z okresu wojny polsko–bolszewickiej[29]
Obserwatorzy Piloci
por. obs. Władysław Toruń por. pil. Stefan Stec
por. obs. Janusz de Beaurain por. pil. Eugeniusz Roland
por. obs. Karol Frizer por. pil. Kazimierz Swoszowski
por. obs. Zygmunt Tebinka por. pil. Franciszek Peter
por. obs. Zbigniew Biskupski por. pil. Adolf Wiesiołowski
por. obs. Tadeusz Wereszczyński por. pil. Juliusz Gilewicz
por. obs. Ksawery Piniński por. pil. Tadeusz Bukowiecki
por. obs. Henryk Sommerfeld ppor. pil. Ludwik Idzikowski
ppor. obs. Feliks Błaszkiewicz ppor. pil. Stanisław Pietruski
ppor. obs. Józef Wojciechowski chor. pil. Jan Stachura
ppor. obs. Stefan Berezowski chor. pil. Józef Cagasek
ppor. obs. Bronisław Fabian pchor. pil. Franciszek Piniński
ppor. obs. Zygfryd Piątkowski pchor. pil. Alojzy Stix
ppor. obs. Stefan Tarasiewicz pchor. pil. Witold Krasicki
ppor. obs. Veniero de Piza[30][b] sierż. pil. Józef Rączka
ppor. obs. Virgiljusz Mastrelli[30][b] sierż. pil. Paweł Tysler
ppor. obs. Tomasz Turbiak sierż. pil. Stefan Małaczyński
pchor. obs. Mieczysław Michalak
ppor. obs. Ryszard Hesse[31]

Wypadki lotniczeEdytuj

  • 23 lipca 1923 w wypadku lotniczym zginął kpt. obs. Stefan Esztel powracając do Eskadry samolotem Ansaldo 300, który odebrał z wytwórni w Lublinie[27].

Samoloty eskadryEdytuj

Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
XI 1918 eskadra lwowska II eskadra bojowa XII 1918 6 eskadra lotnicza 1919 6 eskadra wywiadowcza 1925 21 eskadra lotnicza 21 eskadra liniowa 21 eskadra bombowa IX 1939

UwagiEdytuj

  1. W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[14]
  2. a b Obywatel włoski

PrzypisyEdytuj

  1. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 153.
  2. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  3. Pawlak 1998 ↓, s. 14.
  4. Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924. Warszawa: Bellona, Lampart, 1997. ​ISBN 83-86776-34-X​. s.97
  5. Tomasz Kopański: Lotnictwo w obronie Lwowa w listopadzie 1918 roku, w: Militaria i Fakty nr 6/2001, s.40
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 44.
  7. Tarkowski 1991 ↓, s. 25, 39.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 29.
  9. Tarkowski 1991 ↓, s. 38.
  10. Pawlak 1989 ↓, s. 164.
  11. Tarkowski 1991 ↓, s. 40.
  12. Tarkowski 1991 ↓, s. 46-48.
  13. a b Tarkowski 1991 ↓, s. 46.
  14. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
  15. Bartel i in. 1978 ↓, s. 42.
  16. Tarkowski 1991 ↓, s. 56-58.
  17. Tarkowski 1991 ↓, s. 74-75.
  18. a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 100.
  19. Tarkowski 1991 ↓, s. 100-105.
  20. Tarkowski 1991 ↓, s. 101-102.
  21. Tarkowski 1991 ↓, s. 103-104.
  22. a b c Tarkowski 1991 ↓, s. 104.
  23. Tarkowski 1991 ↓, s. 106.
  24. Pawlak 1998 ↓, s. 15.
  25. Tarkowski 1991 ↓, s. 106, 118.
  26. Pawlak 1989 ↓, s. 12.
  27. a b Pawlak 1989 ↓, s. 165.
  28. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 153–156.
  29. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 156.
  30. a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 222.
  31. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 155.

BibliografiaEdytuj