70 Pułk Piechoty (II RP)

70 Pułk Piechoty (70 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

70 Pułk Piechoty
12 pułk strzelców wielkopolskich
Ilustracja
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1918

Rozformowanie

1939

Tradycje
Święto

19 sierpnia

Nadanie sztandaru

3 sierpnia 1930

Kontynuacja

17 Brygada Zmechanizowana

Dowódcy
Pierwszy

kpt. Władysław Wawrzyniak

Ostatni

płk Alfred Konkiewicz

Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
bitwa nad Wkrą (14–18 VIII 1920)
bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920)
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

Pleszew

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

17 Wielkopolska DP

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Pleszewie[1]. 10 lutego 1920 przemianowano 12 Pułk Strzelców Wielkopolskich nadając pułkowi nazwę 70 pułku piechoty.

Mapy walk pułkuEdytuj

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[2]
sierż. sztab. Feliks Adamski st. szer. Jan Dryjański st. szer. Franciszek Jelonek
sierż. Józef Kostka kpr. Stanisław Lis sierż. Władysław Majcher
por. Tomasz Paul sierż. Stanisław Pietrzak por. Stefan Edward Tomaszewski
por. Franciszek Twardowski mjr Władysław Wawrzyniak ś.p. kpt. Wojciech Wężyk

Pułk w okresie pokojuEdytuj

16 grudnia 1920 pułk przybył do Biedruska[3]. Od 30 kwietnia do 22 czerwca 1921 stacjonował w Krotoszynie, a później został przesunięty i rozlokowany częściowo w Ostrowie Wlkp., częściowo w Pleszewie i Szczypiornie[3]. 4 sierpnia tego roku pułk został przeniesiony do Leszna[3]. 17 października 1921 pułk wymaszerował z Leszna do nowych garnizonów: dowództwo pułku razem z I batalionem i batalionem sztabowym do Jarocina, natomiast II i III batalion do Pleszewa[3].

W okresie międzywojennym 70 pułk piechoty stacjonował w Pleszewie[4] na terenie Okręgu Korpusu Nr VII[5]. Wchodził w skład 17 Dywizji Piechoty[6]. W okresie od 17 października 1921 do czerwca 1924 dowództwo pułku, I batalion i batalion sztabowy stacjonowały w garnizonie Jarocin, natomiast II i III batalion oraz kadra batalionu zapasowego w garnizonie Pleszew. 3 czerwca 1924 dowództwo pułku przeniesione zostało do Pleszewa, a dwa lata później wszystkie pododdziały pułku przeniesione zostały z Jarocina.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 70 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[8].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[9][a]
dowódca pułku płk Alfred Konkiewicz
I zastępca dowódcy ppłk Aleksander Kiszkowski
adiutant kpt. Wacław Kałuski
starszy lekarz mjr dr Kazimierz II Chmielewski
młodszy lekarz por. lek. Stanisław Sikora
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Leonard Krukowski
oficer mobilizacyjny kpt. Zdzisław Zioło
zastępca oficera mobilizacyjnego por. Kazimierz Zamarlicki
oficer administracyjno-materiałowy kpt. Czesław Ciszewski
oficer gospodarczy kpt. int. Franciszek Naskręt
oficer żywnościowy chor. Michał Józefiak
oficer taborowy[b] kpt. tab. Leon Latanowicz
kapelmistrz ppor. adm. (kapelm.) Jan Malmurowicz
dowódca plutonu łączności por. Stefan Jan Dąbek
dowódca plutonu pionierów por. Antoni Dembowski
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Witold Piłkowicz
dowódca plutonu ppanc. por. Adam Szcześniak
dowódca oddziału zwiadu ppor. Paweł Jerzy Jączkowski
I batalion
dowódca batalionu mjr Julian Siedlecki
dowódca 1 kompanii por. Marian Bródka
dowódca plutonu ppor. Edmund Sikorski
dowódca 2 kompanii kpt. Bolesław II Dąbrowski
dowódca plutonu ppor. Józef Jan Uryga
dowódca 3 kompanii kpt. Kazimierz Jan Dziurzyński
dowódca plutonu por. Marian Piotr Siarkiewicz
dowódca 1 kompanii km kpt. Adam Józef Kobosowicz
dowódca plutonu por. Julian Paweł Schilf
dowódca plutonu por. Czesław Stawski
II batalion
dowódca batalionu mjr Władysław Józef Legutko
dowódca 4 kompanii kpt. Ludwik Paweł Stolarczyk
dowódca plutonu ppor. Stanisław Jan Obrzut
dowódca 5 kompanii kpt. Bolesław Jan Jagoszewski
dowódca plutonu ppor. Wacław Michał Richter
dowódca plutonu ppor. Stefan Zięba
dowódca 6 kompanii por. Wiktor Krawczyk
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Florian Przybył
dowódca 2 kompanii km p.o. por. Marian Bielawny
III batalion
dowódca batalionu mjr Stanisław Michno
dowódca 7 kompanii kpt. kontr. Jan Kawtaradze
dowódca plutonu ppor. Kordus Józef
dowódca 8 kompanii kpt. Edward Mamunow
dowódca plutonu ppor. Solak Władysław
dowódca plutonu ppor. Władysław Syrek
dowódca 9 kompanii kpt. Jan Kowalczyk
dowódca plutonu por. Jan Pałys
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Florian Przybył
dowódca plutonu ppor. Andrzej Chyczewski
dowódca 3 kompanii km por. Ignacy Tyczyński
dowódca plutonu ppor. Jerzy Jan Bobrowicz
dowódca plutonu chor. Stanisław Talbierz
na kursie por. Julian Stefan Rowiński
na kursie por. Paweł Tyśluk
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 17 DP
dowódca kpt. Stefan II Wojciechowski
dowódca plutonu por. Bolesław Rejer
dowódca plutonu por. Roman Sadłowski
70 obwód przysposobienia wojskowego „Pleszew”
kmdt obwodowy PW kpt. adm. (piech.) Antoni Kostrzewa[c]
kmdt powiatowy PW Jarocin kpt. kontr. piech. Michał Hybiak
kmdt powiatowy PW Środa kpt. piech. Zygmunt Antczak

Kampania wrześniowaEdytuj

W czasie wojny obronnej 1939 wchodził w skład macierzystej dywizji walczącej w ramach Armii „Poznań”[6].

Mapy walk pułkuEdytuj

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[12][13][14][15] [16]
Dowództwo
dowódca pułku płk Alfred Konkiewicz
I adiutant kpt. Wacław Kałuski
II adiutant ppor. Zbigniew Kopczyński
oficer informacyjny ppor. Stanisław Strykowski
oficer łączności por. Stefan Dąbek †22 IX 1939 Łomianki
kwatermistrz kpt. Czesław Ciszewski
oficer płatnik ppor. Antoni Wojciechowski
oficer żywnościowy chor. Michał Józefiak
naczelny lekarz por. lek. Stanisław Jakubowski
kapelan ks. kap. Mieczysław Łoziński
dowódca kompanii gospodarczej ppor. Celestyn Obst
I batalion
dowódca I batalionu mjr Julian Siedlecki †11 IX 1939 k. Giecza
adiutant batalionu por. Kazimierz Matuszewski
dowódca 1 kompanii strzeleckiej kpt. Stefan Wojciechowski
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Bronisław Eustachy Zając
dowódca 3 kompanii strzeleckiej por. Wiktor Krawczyk
dowódca 1 kompanii ckm kpt. Adam Kobosowicz 4 IX 1939 ranny
od 4 IX kpt. Stefan Wojciechowski †22 IX Łomianki
II batalion
dowódca II batalionu mjr Władysław Legutko
adiutant batalionu por. Bogdan Miądowicz
dowódca 4 kompanii strzeleckiej por. Antoni Kazimierz Stanisław Dembowski
dowódca 5 kompanii strzeleckiej ppor. rez. Stanisław Mistygacz 11 IX ranny
dowódca 6 kompanii strzeleckiej kpt. Michał Baran
dowódca III plutonu ppor. rez. Józef Marian Woźny †18 IX Iłów
dowódca 2 kompanii ckm kpt. Ludwik Stolarczyk
III batalion
dowódca III batalionu mjr Stanisław Michno
adiutant batalionu ppor. Witold Brzeziński
dowódca 7 kompanii strzeleckiej kpt. Jan Kowalczyk
dowódca 8 kompanii strzeleckiej kpt. Kamil Piotr Gudowski
dowódca 9 kompanii strzeleckiej por. Józef Zdrajkowski 12 IX ranny
dowódca 3 kompanii ckm kpt. Edward Mamunow †24 V 1941 Oflag VII A Murnau
pododdziały specjalne
dowódca kompanii przeciwpancernej por. Adam Szczęśniak
dowódca I plutonu por. rez. Edmund Kurcjusz Puchowski
dowódca II plutonu ppor. rez. Ildefons Jan Hieronim Robiński
dowódca III plutonu ppor. rez. Zdzisław Marian Dzikowski
szef kompanii sierż. Julian Kulesza
dowódca kompanii zwiadowców kpt. Kazimierz Jan Dziurzyński
dowódca plutonu konnych zwiadowców por. kaw. rez. Jan Krzyżanowski
dowódca plutonu kolarzy por. rez. Bernard Zygmunt Bruchwalski
dowódca plutonu artylerii piechoty por. art. Witold Piłkowicz
zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty ppor. rez. mgr Franciszek Gumółka
dowódca plutonu pionierów por. Paweł Tymirski-Tyśluk
dowódca plutonu przeciwgazowego por. Marian Bielawny 12 IX 1939 ranny

Prawdopodobnie ostatnim żyjącym uczestnikiem kampanii wrześniowej w szeregach 70 pułku piechoty był zmarły w 2017 roku Florian Gluba (ur. 1922)[17].

Symbole pułkuEdytuj

Sztandar

W niedzielę 3 sierpnia 1930 na stadionie sportowym w Pleszewie inspektor armii, generał dywizji Edward Śmigły-Rydz wręczył chorągiew dowódcy oddziału, pułkownikowi dyplomowanemu Mieczysławowi Mozdyniewiczowi[18][d]. Chorągiew została ufundowana przez społeczeństwo powiatów: pleszewskiego, jarocińskiego i średzkiego[19].

Dopiero 19 listopada 1930 Prezydent RP zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 70 pp[20]. Aktualnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[6].

Odznaka pamiątkowa

4 lipca 1930 Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 70 pp[21]. Odznaka o wymiarach 39 x 39 mm ma kształt równoramiennego krzyża, biało emaliowanego, z brzegami otoczonymi złotą obwódką. Na środku krzyża okrągła tarcza z orłem wz. 1927 na złotym tle. Na ramionach krzyża numer i inicjały oraz dawna nazwa pułku 70 P.P. 12 P.STRZ. WLKP.. Między ramionami krzyża srebrne liście laurowe. Oficerska - jednoczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Projekt: Jan Małeta[4].

Żołnierze pułkuEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 70 Pułku Piechoty (II RP).
Dowódcy pułku[22]
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy)
II zastępca dowódcy pułku (kwatermistrz)

Żołnierze 70 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiejEdytuj

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[30] oraz Muzeum Katyńskie[31][f][g].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Baranowski Józef por. rez. nauczyciel kier. szkoły w Piaskach Charków
Cerekwicki Szczepan ppor. rez. nauczyciel szkoła w Ludwinowie Katyń
Chmielewski Marian ppor. rez. lekarz z-ca dyr. Sanatorium „Górka” w Busku Charków
Czapiewski Stanisław ppor. rez. dziennikarz Charków
Frąckowiak Ignacy ppor. rez. nauczyciel Charków
Fibak Leonard Erazm ppor. rez. technik farmacji apteka w Poznaniu Katyń
Kaczmarek Jan ppor. rez. absolwent UW kmdt. JHP w Radomiu Charków
Kasprzak Jarogniew ppor. rez. ekonomista Charków
Krukowski Henryk[34] ppor. rez. prawnik Krajowe Ubezpieczenia Ogniowe w Poznaniu Katyń
Łopiński Florian ppor. rez. ekonomista, mgr Charków
Michalak Jan ppor. rez. nauczyciel Katyń
Mossakowski Zygmunt[35] kapitan żołnierz zawodowy oficer placu Tarnopol (54 pp) Katyń
Nuszel Kazimierz ppor. rez. prawnik Sąd Apelacyjny w Poznaniu Katyń
Olszewski Alfons (ur. 1899) ppor. rez. firma w Rawiczu Katyń
Siekański Helidor ppor. rez. urzędnik Urząd Skarbowy w Jarocinie Charków
Skoraszewski Roman por. rez. komornik Sąd Grodzki w Kościanie Charków
Stekiel Kazimierz ppor. rez. Charków
Śramski Adam ppor. rez. absolwent WSH Urząd Skarbowy w Poznaniu Katyń
Talaga Franciszek por. rez. nauczyciel Charków
Tyczewski Stanisław ppor. rez. nauczyciel kier. szkoły w Jeżewie k. Gostynia Charków
Włostowski Hieronim[36] ppor. rez. absolwent UAM urzędnik w Nowogródku Katyń

UpamiętnienieEdytuj

Tradycje pułku kultywuje 17 Wielkopolska Brygada Zmechanizowana im. gen. broni Józefa Dowbor-Muśnickiego.

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[10].
  2. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  3. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[11].
  4. Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, s. 133, podał błędnie, że ceremonia wręczenia chorągwi miała miejsce 30 sierpnia 1930 r.
  5. Pułkownik Jan Januszewski zmarł z ran 18 sierpnia w Poznaniu. Od 10 kwietnia do 31 maja 1920 roku dowodził Słuckim Pułkiem Strzelców. 11 czerwca 1920 roku został zatwierdzony w stopniu podpułkownika z dniem 1 kwietnia 1920 roku, w piechocie, w grupie oficerów byłej armii austro–węgierskiej. Pełnił wówczas służbę w Dowództwie Okręgu Generalnego „Grodno”. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 23 z 23 czerwca 1920 roku, poz. 595. → Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918–1920, Wojskowe Biuro Historyczne, Warszawa 1934, s. 296.
  6. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[32].
  7. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[33].

PrzypisyEdytuj

  1. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  2. Englicht 1929 ↓, s. 27.
  3. a b c d Nowaczyk 1930 ↓, s. 12.
  4. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 116.
  5. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  6. a b c Satora 1990 ↓, s. 133.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  9. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 630-631 i 680.
  10. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  11. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  12. Janicki 2017 ↓, s. 89.
  13. Piotr Bauer; Bogusław Polak: Obrona Polski 1939. s. 474–475.
  14. Rezmer 1992 ↓, s. 490-491.
  15. Szymański 1990 ↓, s. 41-43.
  16. Szymański 1990 ↓, s. 45.
  17. Zmarł ostatni żołnierz 70 Pułku Piechoty (pol.). zpleszewa.pl. [dostęp 2017-03-11].
  18. Gazeta Pleszewska Nr 63 z 6 sierpnia 1930 r., s. 4.
  19. Satora 1990 ↓, s. 130.
  20. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 40 z 23 grudnia 1930 r., poz. 466.
  21. Dziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 20 z 4 lipca 1930 r., poz. 425.
  22. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  23. Z Wielkopolski. Jarocin. Pożegnanie pułk. dypl. Mozdyniewicza. „Nowy Kurier”, s. 7, Nr 269 z 21 listopada 1935. 
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 274.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 13.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 159.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 255, zatwierdzony na stanowisku komendanta PKU Jarosław.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 153.
  30. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  31. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  32. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  33. Wyrwa 2015 ↓.
  34. Księgi Cmentarne – wpis 1840.
  35. Księgi Cmentarne – wpis 2445.
  36. Księgi Cmentarne – wpis 4119.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj