Otwórz menu główne

7 eskadra myśliwska im. Tadeusza Kościuszki (tzw. „Eskadra Kościuszkowska”) – pododdział lotnictwa myśliwskiego Wojska Polskiego z lat 19181925, walcząca podczas wojny polsko-ukraińskiej i wojny polsko-bolszewickiej, w której służyli m.in. ochotnicy amerykańscy. Wcześniej nosiła nazwy III eskadry lotniczej i 7 eskadry lotniczej.

7 Eskadra Myśliwska
Polish 7th Air Escadrille
Ilustracja
Godło 7 Eskadry Bojowej im. Tadeusza Kościuszki
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Patron Tadeusz Kościuszko
Tradycje
Kontynuacja 111 Eskadra Myśliwska
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Lwów
Rodzaj sił zbrojnych Lotnictwo
Rodzaj wojsk Myśliwskie
Podległość III Grupa Lotnicza/III Dywizjon Lotniczy (1918-1920, 1920-1921)
II Dywizjon Lotniczy (1920)
Albatrosy D.III (Oef) 7. Eskadry Myśliwskiej, z widocznym godłem eskadry
Odznaka 7 Eskadry Myśliwskiej

Spis treści

III eskadra lotnicza bojowaEdytuj

Jednostka została utworzona jeszcze przed oficjalną datą odzyskania przez Polskę niepodległości, 7 listopada 1918, na lotnisku rakowickim w Krakowie, jako III eskadra lotnicza bojowa , wykorzystując samoloty pozostawione przez Austriaków. Została następnie przebazowana z odsieczą do Lwowa i 25 listopada 1918 weszła w skład Lwowskiej Grupy Lotniczej kpt. Bastyra (następnie III Grupy Lotniczej), stacjonując na lotnisku Lewandówka pod Lwowem. Eskadra latała głównie na samolotach rozpoznawczo-bombowych różnych typów, wspierając wojska polskie w walkach z siłami ukraińskimi otaczającymi Lwów podczas wojny polsko-ukraińskiej. Pierwszym dowódcą był kpt. obs. Karol Stelmach (początkowo faktycznie kpt. pil. Camillo Perini)[1].

7 Eskadra LotniczaEdytuj

21 grudnia 1918, w ramach unifikacji numeracji eskadr w lotnictwie polskim, zmieniono nazwę eskadry na 7 eskadrę lotniczą.

Od stycznia 1919 eskadrą dowodził por. Jerzy Borejsza, a po jego wypadku, od kwietnia 1919, por. Stefan Stec[2]. Eskadra była intensywnie używana w czasie wojny polsko-ukraińskiej, operując z lotniska Lewandówka na froncie galicyjskim do czerwca 1919, w lotach rozpoznawczych i bombowych oraz szturmowych, ostrzeliwując cele naziemne z broni maszynowej. Szczególnie stosowano zespołowe naloty bombowe po kilka samolotów, wespół z 6 eskadrą III Grupy[2]. Od 19 kwietnia eskadra wspierała polską operację Jazda[2]. Spotkania w powietrzu były rzadkie; 29 kwietnia por. Stec uszkodził ukraiński myśliwiec Nieuport 17[3]. Od 14 maja 1919 eskadra wspierała polską ofensywę w Galicji Wschodniej. Podczas grupowego nalotu 14 maja 1919 na pozycje ukraińskie zginęła załoga ppor.pil. Zygmunt Kostrzewski i ppor.obs. Mieczysław Motylewski (Oeffag C.II) i utracono też drugi samolot; oprócz tego kilka razy samoloty eskadry były zestrzeliwane, lecz lądowały po własnej stronie[4][5].

Stan samolotów był zmienny na skutek zużywania sprzętu, wypadków i ograniczonej liczby dostępnych dla Polaków samolotów. W lutym 1919 eskadra miała jedynie 4 samoloty rozpoznawcze (Oeffag, Uffag i 2 BFW C.XVIII). W maju 1919 eskadra miała 7 samolotów: 3 myśliwskie Fokker D.VIII (E.V), 3 rozpoznawcze Hansa-Brandenburgi i 1 rozpoznawczy LVG C.V[6]. W czerwcu 1919, z inicjatywy Steca eskadrę przekształcono na myśliwską, przezbrajając w całości na samoloty myśliwskie i grupując w niej najlepszych pilotów (m.in. Mieczysław Garsztka, który wkrótce zginął w wypadku)[4]. W sierpniu 1919 otrzymała 12 nowych myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III).

W związku z zakończeniem działań przeciw Ukrainie, 20 września 1919 eskadra znajdowała się w Rezerwie Naczelnego Dowództwa. Do tej pory wykonała 197 lotów bojowych[4].

W październiku 1919 dowództwo objął na krótko Ludomił Rayski[7], po czym do eskadry skierowano amerykańskich pilotów - ochotników zwerbowanych przez Meriana C. Coopera i Cedrica Fauntleroya Lotnicy amerykańscy przybyli z inicjatywy gen. Tadeusza Rozwadowskiego, który podjął samodzielnie decyzję o ich zwerbowaniu. Gen. Rozwadowski, wówczas szef Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu, działał w tej sprawie w porozumieniu m.in z gen. Johnem Pershingiem. Powstała eskadra w zamyśle generała miała być częścią szerszej formacji nazwanej w planach Rozwadowskiego Legionem Amerykańskim. Zgoda władz amerykańskich reprezentowanych przez płk. Harrego Howlanda na formowanie eskadry została wydana 16 sierpnia 1919 r. a następnie została potwierdzona przez gen. Rozwadowskiego[8]. Od połowy października 1919 początkowo służyło w Eskadrze 8 pilotów amerykańskich, potem przybyli kolejni ochotnicy. W sumie służyło w niej 21 Amerykanów, w tym 20 pilotów i jeden obserwator oraz kilku pilotów polskich (Ludwik Idzikowski, Ludomił Rayski, Władysław Konopka, Jerzy Weber, Aleksander Seńkowski)[4]. 22 listopada 1919 jednak Edmund Graves zginął w wypadku na pokazie lotniczym. Całą obsługę naziemną stanowili Polacy (31 mechaników). Eskadra miała do dyspozycji 12 samolotów, przede wszystkim myśliwców Albatros D.III (Oef) (Oeffag D.III) oraz 3 samochody (znany ze zdjęć jedyny samolot Sopwith Camel przybył dopiero w październiku 1920, jako prywatny Kennetha Murraya).

Od listopada 1919 dowództwo eskadry objął Cedric Fauntleroy, a Merian C. Cooper został jego zastępcą. Mniej więcej w tym czasie powstało godło eskadry. Pilot Elliot Chess zaprojektował godło malowane na wszystkich samolotach eskadry, przedstawiające czerwoną krakowską rogatywkę (jaką naczelnik Tadeusz Kościuszko nosił podczas insurekcji 1794 roku) i dwie skrzyżowane kosy (symbolizujące chłopów walczących razem z Kościuszką), na tle barw flagi Stanów Zjednoczonych Ameryki. Godło to przetrwało następnie w użyciu polskich jednostek lotniczych, m.in. Dywizjonu 303, do chwili obecnej.

7 Eskadra Myśliwska im. Tadeusza KościuszkiEdytuj

31 grudnia 1919 jednostka przyjęła nazwę 7. Eskadra Myśliwska im. Tadeusza Kościuszki. Jak się okazało, nie miała jednak szansy podczas działań wojennych wykazać się jako jednostka myśliwska, z uwagi na brak starć z lotnictwem radzieckim, natomiast była używana intensywnie do rozpoznania i ataków na cele naziemne.

Na początku 1920 piloci eskadry wykonywali loty łącznikowe między Lwowem a Tarnopolem. Już 5 marca por. Harmon Rorison wykonał z Tarnopola lot rozpoznawczy, wykrywając i ostrzeliwując radzieckie pociągi pancerne i piechotę. Na prośbę dowódcy, 7. Eskadrę włączono do II dywizjonu 2 Armii gen. Listowskiego i 3 kwietnia 1920 przeniesiono na lotnisko w Połonnem, skąd rozpoczęła loty operacyjne. Piloci wykonywali loty rozpoznawcze, a 10 kwietnia naloty szturmowe na wojska w Czudnowie, które ułatwiły jego zdobycie[9]. Mjr Fauntleroy z 4 pilotami został następnie wysłany do Warszawy po nowe samoloty.

Wyprawa na Kijów i odwrót

Podczas wyprawy na Kijów rozpoczętej 25 kwietnia 1920, eskadra intensywnie brała udział w lotach rozpoznawczych i szturmowych, nie dochodziło natomiast do walk powietrznych. Piloci wyprzedzali ruchy wojsk informując o posunięciach wojsk bolszewickich i skutecznie je zwalczając z broni maszynowej. Eskadra przyczyniła się do zajęcia Berdyczowa. Podczas walk o to miasto 26 kwietnia ciężko ranny został por. Noble. Kolejno stacjonowała od 30 kwietnia w Berdyczowie, od 8 maja na lotnisku w Białej Cerkwi pod Kijowem. 2 maja do eskadry powrócił mjr Fauntleroy z pozostałymi pilotami i 3 pierwszymi myśliwcami Ansaldo A-1 Balilla (dwa dalsze uległy rozbiciu)[9]. 10 maja kpt. Crawford zaatakował i zatopił statek bolszewicki na Dnieprze. Eskadra utraciła kilka samolotów, lecz bez strat w ludziach. Od 17 maja do początku czerwca Cooper z 3 pilotami (Clark, Corsi, Weber) działał jako oddział wydzielony z Kijowa w osłonie polskich bombowców przeciw żegludze na Dnieprze. 25 maja kpt. Crawford jako pierwszy zameldował dowództwu o zbliżającej się w rejonie Humania Armii Konnej Budionnego, z którą eskadra walczyła do zakończenia działań wojennych[9].

Po ewakuacji z Białej Cerkwi eskadra 28 maja 1920 przeniosła się do Fastowa, 30 maja do Koziatynia. Tam wyróżnił się Fauntleroy, który podczas jednego z lotów rozpoznawczych 31 maja dostrzegł Rosjan minujących tory kolejowe na drodze polskiego pociągu pancernego. Za pomocą akrobacji lotniczych wykonywanych bezpośrednio przed lokomotywą zatrzymał skład i poinformował o zasadzce[9].

Po ewakuacji jednostki z Koziatynia część eskadry trafia do Berdyczowa, a część do Żytomierza. Tu znów spostrzegawczością odznaczył się Fauntleroy, dostrzegając 7 czerwca pod Żytomierzem zagony konnicy Budionnego, której nikt się nie spodziewał na tym odcinku frontu. Dzięki tej informacji możliwym stała się dalsza sprawna ewakuacja wojsk polskich z gen. Listowskim i jego sztabem. Natomiast na lotnisku w Berdyczowie Rosjanie zaskoczyli i uszkodzili samoloty Coopera i Crawforda, w wyniku czego musieli oni zostawić maszyny i uchodzić pieszo. Pozostałe siły eskadry ewakuowano do Zwiahla.

Operacja warszawska – bitwa pod Lwowem – sierpień 1920

Z uwagi na straty w sprzęcie, eskadra 23 czerwca 1920 została wycofana do Lwowa, a jej dowódcą wkrótce został Cooper, bowiem Fauntleroy po awansie na ppłk. objął dowodzenie całego II dywizjonu lotniczego 2 Armii, w skład którego wchodziła eskadra[9].

Po naprawieniu i uzupełnieniu sprzętu i pilotów eskadra przeniosła się na lotnisko w Hołobach. Po zestrzeleniu 13 lipca maszyny Coopera, uznano go za zaginionego (trafił on do niewoli)[10].15 lipca podczas ataków na kawalerię został zestrzelony i zginął kpt.obs. Arthur H. Kelly (odbywający jako obserwator loty w ramach 21 eskadry niszczycielskiej)[a]. Został tego dnia też zestrzelony i trafił do niewoli świeżo przybyły do eskadry wraz z jedynym myśliwcem RAF SE.5a kpt. Stefan Ciecierski[10]. Wówczas dowódcą eskadry został kpt. pil. George M. Crawford.

W bitwie pod Lwowem eskadra operowała od 11 sierpnia z lotniska we Lwowie. Weszła wówczas ponownie w skład III dywizjonu lotniczego, którego dowództwo przejął Fauntleroy[7]. Na wyposażeniu posiadała wówczas samoloty Ansaldo A-1 Balilla oraz Albatros D.III (Oef).

Wówczas cały III dywizjon lotniczy, w tym 7 eskadra przypisany był do 6 Armii na Froncie Południowym. Front miał za zadanie bronić Lwowa i szachować Budionnego w Małopolsce wschodniej.

16 sierpnia 1920 roku III dywizjon otrzymał rozkaz powstrzymania armii Budionnego. 7 eskadra w tym czasie miała tylko 5 zdolnych do służby pilotów: Fauntleroy (dowódca dywizjonu), Edward Corsi, Elliot Chess, Jerzy Weber i Aleksander Seńkowski (Crawford był chory). Tego dnia i następnego eskadra wykonała po 18 lotów szturmowych, ostrzeliwując kawalerię z karabinów maszynowych, demoralizując ją i zadając straty, m.in. por. Weber wykonał podczas obu dni po 5 lotów, kpt. Corsi 17 sierpnia 4 loty[9].

W obawie przed zajęciem Lwowa, pod wieczór 18 sierpnia III dywizjon, w tym 7 eskadra odleciał do Przemyśla, we Lwowie pozostało jedynie dowództwo lotnictwa frontu i armii z mjr pil. Cedric Fauntleroyem na czele. Samoloty jednak nadal brały udział w walkach operując z Przemyśla i używając lotniska lwowskiego jako wysuniętej bazy. 24 sierpnia eskadra powróciła do Lwowa, co wiązało się z okresem odpoczynku od intensywnych działań, po odparciu wojsk radzieckich. Jako uzupełnienie przybył kpt. John McCallum, lecz 31 sierpnia zginął w wypadku[b]. Ogółem w sierpniu 1920 lotnicy 7 eskadry wykonali 79 lotów bojowych[9].

Eskadra wykonała jeszcze 19 lotów rozpoznawczych ze Lwowa. Ostatni raz lotnicy brali udział w walce 23 września.

Ogółem, w 1920, eskadra wykonała 462 loty bojowe, spędzając w powietrzu 682 godziny[11].

Bazy eskadry:

  1. Lwów (Lewandówka),
  2. Połonne,
  3. Zwiahel,
  4. Biała Cerkiew,
  5. Koziatyn,
  6. Żytomierz,
  7. Berdyczów,
  8. Hołoby.

Na mocy rozkazu z 18 stycznia 1921 7 eskadra stacjonowała we Lwowie. W maju 1921 7 eskadra myśliwska wchodziła w skład III dywizjonu myśliwskiego 1 pułku lotniczego w Warszawie. W 1925 została przekształcona w 121, późniejszą 111 eskadrę myśliwską.

Personel latającyEdytuj

Odznaczeni Virtuti Militari (VM) i Krzyżem Walecznych (KW).

Dowódcy:
kpt. obs. Karol Stelmach
por. pil. Jerzy Borejsza
por. pil. Stefan Stec
por. pil. Ludomił Rayski
mjr. pil. Cedric Fauntleroy[c]
kpt. pil. Merian Cooper[c]
kpt. pil. George Crawford[c]
kpt. pil. Teofil Dziama
-
(XI 1918 - I 1919)
(I - IV 1919)
(IV - X 1919)
(X 1919)
(XI 1919 - VI 1920)
(VI - VII 1920)
(od VIII 1920)
(1922 - VIII 1923)
-
-
-
VM, KW x 3
VM, KW x 4
VM, KW x 4[12]
VM
VM
VM, KW x 2
Oficerowie eskadry
Stopień, imię i nazwisko Data śmierci Ordery i odznaczenia
ppor/kpt. pil. Edwin Lawrence Noble VM nr 77, KW x 2
kpt. pil. John MacCallum *[b]
kpt. pil. Arthur H. Kelly[c] 15 VII 1920 KW[13]
por. pil. Edmund Graves[c] 22 XI 1919 KW[13]
ppor. pil. Mieczysław Garsztka 10 VI 1920 VM
ppor. pil. Zygmunt Kostrzewski 14 V 1919 VM
ppor. obs. Mieczysław Motylewski 14 V 1919 VM
kpt. Edward Corsi[c][14] VM
por. Elliot W. Chess[c][14] VM
Kenneth Malcolm Murray[c]
Kenneth O. Shrewsbury[c][d]
kpt Stanisław Gutowski[15]
por S. T. Kauffman[15]
por/kpt Carl Clark[16]
Podoficerowie
sierż. Adam Bińkowski 1940 Katyń KW
plut. pil. Stanisław Płonczyński

Filmy o lotnikach amerykańskich w siłach powietrznych II RP podczas wojny polsko-rosyjskiej 1919-1921 r.Edytuj

  • Gwiaździsta eskadra - polski niemy wysokobudżetowy film batalistyczny w reż. Leonarda Buczkowskiego z 1930 r., opowiadał o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z Rosją Sowiecką w latach 1919-1921 (nie zachował się do czasów dzisiejszych, gdyż prawdopodobnie Sowieci po 1945 r. zniszczyli lub wywieźli wszystkie kopie w głąb Związku Sowieckiego).
  • Siedemnastu wspaniałych - film dokumentalny w reż. Zbigniewa Kowalewskiego z 2005 r., opowiada o grupie amerykańskich pilotów, którzy walczyli po stronie polskiej w Eskadrze Kościuszkowskiej podczas wojny Polski z bolszewicką Rosją w latach 1919-1921.

UwagiEdytuj

  1. kpt Kelly zginął wraz z ppor. pilotem Stanisławem Skarżyńskim (chodzi o innego pilota o tym nazwisku, nie późniejszego zdobywcę Atlantyku); Tarkowski, K. s.76, Kopański, T.J. s.56
  2. a b Imię John Stanley MacCallum za Kopański, T.J. "7 Eskadra..", s.58
  3. a b c d e f g h i Lotnik amerykański
  4. Jego syn Kenneth O. Shrewsbury Jr., uczestniczył w operacji zrzutowej Frantic dla powstania warszawskiego w dniu 18 września 1944 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. Romeyko, M. (1933), s.125-126, 157
  2. a b c Niestrawski 2017b ↓, s. 90-91
  3. Niestrawski 2017b ↓, s. 92.
  4. a b c d Romeyko, M. (1933), s.158-159
  5. Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924. Warszawa: Bellona, Lampart, 1997. s.287
  6. Tarkowski 1991 ↓, s. 39.
  7. a b Tarkowski 1991 ↓, s. 46-47, 78
  8. M. Patelski, Lotnicy amerykańscy w wojnie polsko-bolszewickiej. Inspiracje walka i działalność na rzecz niepodległej Polski, w: Wizje niepodległości Polski w XX wieku, pod red. M. Białokura, A. Dawid i A. Gołębiowskiej, Opole 2018, s. 91.
  9. a b c d e f g Kopański, Tomasz J.: "7 Eskadra..."
  10. a b Data zestrzelenia Coopera 13 lipca i Ciecierskiego 15 lipca szczegółowo według Kopański, T.J.: "7 Eskadra..." s.56. Romeyko, M. "Ku czci.." i za nim Tarkowski K. "Lotnictwo.." s.78 podają ogólnie 26 lipca odnośnie do obydwu
  11. Romeyko, M. (1933), s.168
  12. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1594 z 30 kwietnia 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 844
  13. a b Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 1586 z 30 kwietnia 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 20, poz. 788
  14. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 2 czerwca 1923 roku, s. 366 z dniem 2 maja 1923 roku został zwolniony ze służby kontraktowej w Wojsku Polskim.
  15. a b „Dziennik Personalny” (R.1, Nr 43), MSWojsk, 10 listopada 1920, s. 1175.
  16. „Dziennik Personalny” (R. 1, Nr 43), MSWojsk, 10 listopada 1920, s. 1183.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj