8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej

8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Bolesława Krzywoustego (8 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

8 pułk artylerii lekkiej
8 pułk artylerii polowej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa 8 pap
Historia
Państwo

 Polska

Sformowanie

1918

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

Płocki

Patron

Bolesław III Krzywousty

Tradycje
Święto

8 września

Nadanie sztandaru

26 maja 1938

Dowódcy
Ostatni

ppłk Jan Damasiewicz

Działania zbrojne
Wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Kryptonim

„Mateusz” (w 1939)

Dyslokacja

Rembertów
Płock

Rodzaj wojsk

artyleria

Podległość

8 Brygada Artylerii
8 Dywizja Piechoty

Pułk sformowany został w ostatnich dniach 1918 w Rembertowie. Wziął udział w walkach z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej i w wojnie polsko–bolszewickiej. W okresie międzywojennym stacjonował w Płocku. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej 8 Dywizji Piechoty.

Formowanie pułku

edytuj

11 listopada 1918 w Rembertowie kilkunastu oficerów byłych Korpusów Wschodnich w Rosji i studentów warszawskich szkół wyższych przystąpiło do organizowania 8 pułku artylerii polowej. 15 lutego zaczęto organizować w Rembertowie 6 baterię pod dowództwem kpt. Kwiatkowskiego. W baterii tej szkolono nowo wcielonych żołnierzy przeznaczonych do uzupełniania stanów pułku walczących na froncie[1].

W końcu roku zorganizowano pułk o składzie dwóch dywizjonów. Trzeci dywizjon powstał jesienią 1919 w Zambrowie. Oddział wszedł w skład 8 Brygady Artylerii. Bateria zapasowa pułku stacjonowała w Toruniu[2].

Podczas wojny z bolszewikami pułk był przydzielany dywizjonami do różnych jednostek. We wrześniu 1920 pułk dysponował 75 mm armatami francuskimi[3].

Obsada personalna pułku w latach 1918–1920[4][5]
Stanowisko Stopień imię i nazwisko Data Uwagi
dowódca pułku płk Juliusz Rómmel
płk Wiktor Poźniak
adiutant por. Ludwig
lekarz kpt. lek. Zygmunt Jankowski
oficer zwiadowczy ppor. Kaliszek
Oficer dowództwa por. Henryk Dąbrowski
Oficer dowództwa por. Józef Derewojad
Oficer dowództwa por. Leon Lawcewicz
Oficer dowództwa ppor. Stanisław Pruszyński
dowódca I dywizjonu kpt. Aleksander Hertel 20 XI 1918 –
mjr Stefan Mazurkiewicz
Lekarz pchor. san. Kazimierz Krajewski
Lekarz wet. rtm. lek. wet. Konrad Osterloff
rtm. lek. wet. Witold Palczewski (X)
kpt. Jackiewicz 17 XII 1918 –
Oficer dowództwa por. Romuald Piotrowski
Oficer dowództwa por. Tadeusz Rohoziński
Oficer dowództwa ppor. Władysław Ohrymowicz
adiutant por. Edward Szydełkiewicz 20 XI – 17 XII 1918
ppor. Cegliński 17 XII 1918 –
oficer łączności ppor. Cegliński 20 XI – 17 XII 1918
por. Szydełkiewicz 17 XII 1918 –
oficer sanitarny por. Skorko 17 XII 1918 –
lekarz weterynarii kpt. Jackiewicz 17 XII 1918 –
dowódca 1 baterii kpt. Szalewicz 20 XI – 17 XII 1918
kpt. Jaeger 17 XII 1918 –
por. Rudolf Ostryhański
oficer baterii por. Rodziewicz 20 XI 1918 –
oficer baterii por. Stefanowicz 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Kosowski 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Bogdański 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Wojciechowski 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Ślosarski 20 XI 1918 –
Oficer baterii por. Hilary Skrzypczyński
dowódca 2 baterii por. Kwiatkowski 20 XI 1918 –
por. Edmund Pojker
oficer baterii por. Rohoziński
oficer baterii por. Niewodniczański 20 XI 1918 –
oficer baterii por. Grodski 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Sosnowski 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Giedrojć 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Piekarski 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Helmersen 20 XI 1918 –
oficer baterii por. Stanisław Kolbiński † VI 1920
dowódca plutonu 2 baterii por. Edward Szydełkiewicz † 20 VIII 1920
Oficer baterii por. Władysław Grabowski
Oficer baterii ppor. Jan Rummel
dowódca 3 baterii kapitan Leszek Roguski 20 XI 1918 –
kpt. Władysław Kobylański
oficer baterii por. Bar 20 XI 1918 –
oficer baterii por. Tatar 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Uziębło 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Strupczewski, 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Różański 20 XI 1918 –
oficer baterii ppor. Chorzewski 20 XI 1918 –
Oficer baterii por. Stanisław Cegliński
Oficer baterii ppor. Stanisław Froelich
Oficer baterii ppor, Kazimierz Wołkowieki
dowódca II dywizjonu ppłk Strzemieński 20 XI 1918 –
ppłk Karol Ignacy Nowak
ppłk Leszek Roguski
Oficer łączności ppor. Popławski 20 XI 1918 –
por. Robert Stępniewski
Lekarz ppor. podlek. Stanisław Netzer
oficer sanitarny por. Zalewski 20 XI 1918 –
pchor. san. Henryk Brzeski
Lekarz wet. por. lek. wet. Franciszek Urbanik
adiutant dywizjonu ppor. Machowicz 20 XI 1918 –
oficer dowództwa por. Włodzimierz Bar do 29 IX
oficer dowództwa por. Zygmunt Gużewski
Dowódca 4 baterii por. Karol Kiełczewski
Oficer baterii por. Kazimierz Budzanowski
Oficer baterii por. Robert Stępniewski
Oficer baterii ppor. Jan Szumło
Oficer baterii ppor. Stanisław Tatar
Dowódca 5 baterii por. Józef Różański
por, Stanisław Tatar (X)
Oficer baterii por. Adolf Kohutnicki
Oficer baterii ppor, Adam Chorzewski
Dowódca 6 baterii por. Ludwik Borowski
Oficer baterii por. Kazimierz Górecki
Oficer baterii por. Józef Klahn
Oficer baterii ppor. Witold Jeśman
dowódca III dywizjonu por. Stanisław Kwiatkowski † VI 1920
kpt. Władysław Domański † 16 IX 1920 Dytiatyn
mjr Stefan Kijasbek
kpt. Władysław Kobylański (X)
adiutant III dywizjonu ppor. Kazimierz Kaliszek † 16 IX 1920 Dytiatyn
oficer sztabu III dywizjonu por. Bolesław Rayzacher † VI 1920
lekarz weterynarii por. wet. Tadeusz Brzeziński † 20 VII 1920
por. wet. Hipolit Perkowski
Oficer gospodarczy ppor. rach. Henryk Salmonowicz
Oficer dowództwa ppor. Kazimierz Wolbek
Oficer dowództwa ppor. Wincenty Żmigrodzki
dowódca 7 baterii ppor. Zygmunt Gużewski
por. Artur Blank
Oficer baterii por. Albin Czerniewski
Oficer baterii por. Andrzej Piekarski
Dowódca 8 baterii por. Karol Drewski
Oficer baterii ppor. Andrzej Kownacki
Oficer baterii ppor. Jan Młoszewski
Oficer baterii ppor. Janusz Mueck
Dowódca 9 baterii por. Bronisław Korbusz
Oficer baterii ppor. Adam Schwarzenberg-Czerny
Oficer baterii ppor. Stanisław Kiełczewski
Oficer pułku por. Hilary Strupczewski
Oficer pułku ppor. Władysław Jagiełło
Oficer pułku pchor. Józef Koszati
Lekarz (przydział nieustalony) kpt. lek. Jerzy Zelewski
Dowódca 4/1 pułku artylerii górskiej kpt. Adam Zając († 16 IX)
Oficer baterii por. Franciszek Wątroba († 16 IX)
Oficer baterii ppor. Kazimierz Kaliszek († 16 IX)
Oficer baterii ppor. Władysław Świebocki († 16 IX)
Oficer baterii pchor. Wacław Kaliciński († 16 IX)

Pułk w walce o granice

edytuj
 
Stanisław Kraszewski, Zarys historji wojennej 8-go pułku artylerji polowej[6]
 
Walki z Ukraińcami

Jako pierwsza na front polsko-ukraiński wyruszyła 5 bateria por. Szalewicza[7]. W pierwszych dniach 1919 weszła ona w skład 5 dywizjonu artylerii konnej jako „odrębna bateria 8 pułku artylerii polowej”[1]. 9 stycznia wysłana została na front małopolski 4 bateria haubic kpt. Mazurkiewicza. Weszła ona w skład grupy pułkownika Berbeckiego. 13 stycznia wyładowała się w Rawie Ruskiej i ruszyła w kierunku na Żółkiew. Już następnego dnia ostrzeliwała zajęte przez Ukraińców wsie: Wola Wysocka i Lipówka. W dalszych walkach wspierała II/21 pułk piechoty kapitana Żurakowskiego. W walkach o Bełz walczyła w linii piechoty strzelając ogniem na wprost. Kolejne walki baterii to Rawa Ruska i Lwów. 1 czerwca bateria odesłana została do Białegostoku celem przezbrojenia[8].
25 stycznia opuściła garnizon rembertowski i przegrupowana została na front wołyński 2 bateria[9]. 15 lutego działon baterii wziął udział w wypadzie na stację kolejową Maniewicze. Działon pod dowództwem ppor. Józefa Zaleskiego osłaniał odwrót oddziału wypadowego. W kolejnym wypadzie pod Nużynem ogień 2 baterii uniemożliwił Ukraińcom obejście lewego skrzydła polskich pododdziałów. Za bój pod Hołobami bateria została wyróżniona w rozkazie dowódcy grupy generała Rydza-Śmigłego. W czasie walk zdobyto ukraiński pociąg pancerny z armatami, końmi, żywnością i 7 karabinami maszynowymi. Zginął jednak ppor. Zaleski[10]. W czerwcu 2 bateria wchodziła w skład Grupy generała Henryka Minkiewicza (Grupa operacyjna „Bug”)[11]. Po walkach na froncie ukraińskim 9 września bateria przegrupowała się do Ostrowi Łomżyńskiej na odpoczynek[12].

Walki na froncie przeciwbolszewickim

10 kwietnia II dywizjon kpt. Leszka Roguskiego odszedł z Rembertowa na front polsko-bolszewicki pod Baranowicze, a 1 bateria z kpt. Władysławem Domańskim pod Wilno[1]. Po wyjściu na front wszystkich baterii w Rembertowie pozostały tylko sztab dowództwa pułku i I dywizjonu, oraz bateria zapasowa[9].

Zimą, dla wyrównania Frontu Północnego, pułk cofnięto na linię Dźwiny i Berezyny na wysokości Bobrujska[1].

W lipcu 1920 do natarcia przeszedł sowiecki Front Zachodni Michaiła Tuchaczewskiego. Armie polskie rozpoczęły odwrót na zachód. Pod Grodnem dowódca 8 pap ppłk Aleksander Strzemiński, otoczony przez oddział kozaków, popełnił samobójstwo[1].

26 sierpnia wyniszczony 8 pap wraz przeszedł do odwodu armii na odpoczynek. Na pole walki wrócił 9 września. Wraz ze swoją macierzystą dywizją wspierał piechotę na froncie w Małopolsce. 14 września walczył o Zasław, a 16 września zgrupowanie osiągnęło Dytiatyn. Tu 7 bateria została otoczona przez sowiecką kawalerię i doszczętnie wycięta szablami. Tam też poległ dowódca dywizjonu kpt. Władysław Domański. Wszyscy wymordowani kanonierzy wraz z dowódcami spoczęli we wspólnej żołnierskiej mogile[13][a].

Boje o Zasław i Szepietówkę były ostatnimi walkami wojny dla pułku. Pułk przeszedł do Dubna i Krzemieńca[13].

Mapy walk pułku

edytuj

Bilans walk

edytuj

W czasie działań bojowych zginęło w pierwszej linii 9 oficerów pułku: ppłk Edward Strzemiński, kpt. Władysław Domański, kpt. Stanisław Kwiatkowski, por. Tadeusz Brzeziński, por. Bolesław Rayzacher, por. Edward Szydełkiewicz, ppor. Józef Zaleski, ppor. Kazimierz Kaliszek, ppor. Stanisław Kolbiński oraz 144 podchorążych, podoficerów i kanonierów. Za zasługi bojowe 21 osób otrzymało Krzyże Srebrne Orderu Virtuti Militari V klasy. Ponadto 23 oficerów, 6 podchorążych i 165 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych, w tym trzech – czterokrotnie, dwóch – trzykrotnie i dziewięciu – dwukrotnie[14].

 
Order Virtuti Militari
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[14]
ppor. Ludwik Borowski ś.p. por. Józef Derewojed ś.p. ogn. Stanisław Dębicki
por. Kazimierz Górecki por. Zygmunt Gużewski ś.p. kan. Filip Jaroszczuk
por. Karol Skarbek-Kiełłczewski por. Bronisław Korbysz ś.p. por. Stanisław Kwiatkowski
mjr Stefan Mazurkiewicz por. Zygmunt Netcer por. Mieczysław Podlewski
płk Wiktor Poźniak płk Olgierd Pożerski ppłk Leszek Roguski
ś.p. kpr. Jan Siedlecki ś.p. ppłk Aleksander Strzemieński ś.p. por. Edward Szydełkiewicz
por. Stanisław Tatar ś.p. kan. Wacław Zakolski ś.p. ppor. Józef Zaleski

Pułk w okresie pokoju

edytuj
 
Uroczystości imieninowe Józefa Piłsudskiego 19 marca 1934 – delegacja konna 8 pal na dziedzińcu Belwederu
 
Zjazd koleżeński w Warszawie byłych ochotników 3 baterii haubic 8 pal, uczestników wojny 1918–1920; luty 1934 r.
 
Zarząd koła byłych żołnierzy 8 pal z Płocka w Warszawie. Siedzi w środku prezes Wiktor Poźniak, stoi pierwszy z lewej Stanisław Tatar; luty 1935 r.
 
Grupa oficerów oświatowych przed świetlicą żołnierską 8 pal w Płocku; 19 maja 1936 r.

Zimę 1920/1921 pododdziały pułku spędziły w Dubnie i Krzemieńcu. W kwietniu 1921 pułk przeniesiony został do Łomży, a w sierpniu tego roku do Płocka, który pozostawał pokojowym garnizonem do 1939[15].

Szkolenie w pułku

edytuj

W latach 1929–1935 pułk pod względem wyszkolenia podlegał dowódcy 4 Grupy Artylerii w Łodzi, a w latach 1935–1939 dowódcy 8 Grupy Artylerii[16].

Zasadnicza służba wojskowa w pułku artylerii trwała 19 miesięcy, a poborowi do 8 pap wcielani byli w okresie lutego i marca. W zdecydowanej większości pochodzili oni z Płocka i okolic, a Polacy stanowili co najmniej 80–90% stanu osobowego. Po wcieleniu poborowych komisja pułkowa kwalifikowała ich do obsługi dział, na jezdnych, woźniców, łącznościowców czy zwiadowców[17]. Ćwiczenia taktyczne realizowano na „Polu ułańskim” usytuowanym w bezpośredniej bliskości koszar na terenie otwartym. Plac ćwiczeń wykorzystywano wspólnie z pododdziałami 4 pułku strzelców konnych[18]. Sprawdzian wyszkolenia artylerzystów odbywał się podczas ostrych strzelań na poligonach w Zielonce, Rembertowie i Toruniu oraz w czasie wspólnych manewrów z innymi oddziałami 8 Dywizji Piechoty[19]. Poza szkoleniem typowo wojskowym, w pułku organizowano corocznie kursy dla 100-200 żołnierzy analfabetów, które kończyły się egzaminem państwowym i wręczeniem świadectw. Organizowano też kursy dokształcające z zakresu pełnej szkoły siedmioklasowej[20].

Święta w pułku

edytuj
Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 8 września jako datę święta pułkowego[21][22]. Wieczorem, w wigilię święta, ulicami miasta maszerowały pododdziały ze sztandarem, proporcami i orkiestrą. Żołnierze nieśli pochodnie. Na terenie koszar odbywał się apel poległych, w którym brała udział młodzież oraz władze miasta i przedstawiciele organizacji społecznych. Następnego dnia o 7:00 trębacze grali pobudkę, a o 10:00 na placu ćwiczeń odbywała się msza polowa. Po mszy pułk defilował przed swoim dowódcą i zaproszonymi gośćmi[23].
Od 4 grudnia 1936 w pułku uroczyście obchodzono dzień św. Barbary – patronki artylerii. Trębacze odgrywali sygnał pobudki, a po obowiązkowej gimnastyce, toalecie, modlitwie porannej i śniadaniu cały stan osobowy pułku maszerował na mszę świętą do kościoła garnizonowego św. Stanisława Kostki przy Alei Jachowicza[24]. W południe bateria honorowa, ze stanowisk na „polu ułańskim", oddawała salut artyleryjski na cześć św. Barbary. Potem następował uroczysty obiad, a po południu odbywały się zawody sportowe i pokazy wyszkolenia. Jeźdźcy rywalizowali na krytej ujeżdżalni przy Alei Kilińskiego. Wieczorem w teatrze miejskim swoje przedstawienia prezentowały wojskowe teatrzyki amatorskie, a także „Strzelca", Przysposobienia Wojskowego i gimnazjalne[18].

Zmiany organizacyjne i uzbrojenie

edytuj

Jesienią 1921, w związku z przejściem wojska na organizację pokojową, 8 Brygada Artylerii została rozwiązana, a 8 pap podporządkowany bezpośrednio dowódcy 8 Dywizji Piechoty[25].

31 grudnia 1931 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 8 pułk artylerii polowej na 8 pułk artylerii lekkiej[26].

1 lipca 1938 minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 8 pal nazwę „8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej imienia Króla Bolesława Krzywoustego”[27].

W maju 1939 została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie, przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[28]. Ponadto każda bateria posiadała dwa ciężkie karabiny maszynowe systemu Maxim do zwalczania samolotów nieprzyjaciela i bezpośredniej obrony pododdziału przed atakującym przeciwnikiem[20].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[29][b]
dowódca pułku ppłk mgr Mikołaj Ordyczyński
I zastępca dowódcy ppłk Franciszek Władysław Machowski
adiutant por. Mieczysław Antoni Frandorfert
naczelny lekarz medycyny ppłk dr Ludwik Rajmund Ossowski
starszy lekarz weterynarii kpt. Edmund Waśkow
oficer zwiadowczy por. Marian Jan Kucharski
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Włodzimierz Dettloff (do IX 1939 → dowódca 71 dal[31])
oficer mobilizacyjny mjr adm. (art.) Józef I Szymański
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. adm. (art.) Edward Rac
oficer administracyjno-mat. kpt. Jan Bąkowski
oficer gospodarczy kpt. int. Tadeusz III Jakubowski
oficer żywnościowy por. Henryk Ostrowski
dowódca plutonu łączności por. Stanisław Józef Pancerz
oficer plutonu ppor. Feliks Julian Maj
dowódca szkoły podoficerskiej kpt. Romuald Józef Burski
zastępca dowódcy por. Stanisław Kazimierz I Sikorski
dowódca I plutonu ppor. Tadeusz Lucjan Nordwind
dowódca II plutonu ppor. Wiktor Zygmunt Zdziarski
dowódca III plutonu por. Tadeusz Wiesław Wiśniewski
dowódca I dywizjonu ppłk dypl. Stefan Longin Izdebski
dowódca 1 baterii kpt. Władysław Batóg
dowódca plutonu por. Mieczysław Łukomski
dowódca 2 baterii kpt. Wiktor Kazimierz Jachimiuk
dowódca plutonu ppor. Franciszek Jan Kojder
dowódca II dywizjonu mjr Julian Zubek
dowódca 5 baterii kpt. Piotr Majewski
dowódca plutonu ppor. Jerzy Wisz
dowódca 6 baterii p.o. por. Anatol Cieśliński
dowódca III dywizjonu mjr Konstanty Sokołowski
dowódca 7 baterii kpt. Edward Ziółkowski
dowódca plutonu chor. Zenon Bersz
dowódca 8 baterii p.o. por. Ludwik Władysław Kędzierski
dowódca plutonu ppor. Witold Złotkowski
na kursie ppor. Adam Emilian Szajdzicki

8 pal w kampanii wrześniowej

edytuj
 

Mobilizacja

edytuj

8 pułk artylerii lekkiej był jednostką mobilizującą. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” w 1939 sformował: w mobilizacji alarmowej, w okresie 24–27 sierpnia w grupie jednostek oznaczonych kolorem „niebieskim”, dla 8 Dywizji Piechoty:

  • 8 pułk artylerii lekkiej,
  • samodzielny patrol meteorologiczny Nr 8,
  • kolumnę taborową parokonną Nr 104,
  • warsztat taborowy Nr 101 (parokonny),

w I rzucie mobilizacji powszechnej:

  • 71 dywizjon artylerii lekkiej dla odwodu dowódcy Armii „Modlin” – mjr art. Włodzimierz Dettloff,
  • krajowy szpital weterynaryjny Nr 12,
  • baterię marszową 8 pułku artylerii lekkiej[32].
Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Działania bojowe

edytuj
 

W czasie kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie 8 Dywizji Piechoty. 26 sierpnia 1939, wymaszerował z Płocka w miejsce koncentracji macierzystej dywizji. Marsz prowadzono przez Cybulin, Wyszogród, Kazuń, Sochocin i Młock do Ościsłowa pod Ciechanowem, gdzie dotarł 31 sierpnia rano. 1 września zbombardowana została kolumna taborowa pułku pobierająca zaopatrzenie w bazie armii w Ciechanowie. Dywizjony pułku zostały rozdzielone do wsparcia poszczególnych pułków piechoty dywizji. 2 września dywizja, a wraz z nią 8 pal, maszerowała w kierunku linii frontu. 3 września pułki piechoty, realizując rozkaz dowódcy Armii „Modlin”, podjęły natarcie na niemieckie oddziały, które włamały się na tyły armii. II dywizjon haubic wspierał 21 pp, który stoczył bój spotkaniowy z niemiecką piechotą zdobywając w walce Chrostowo Wielkie, Czernice Borowe i Chojnowo; natarcie piechoty wspierały poszczególne baterie II/8 pal. Wieczorem 3 września dywizjon rozpoczął odwrót maszerując przez Niebórzyn, Koziczyn, Pawłowo i Grzybowo. 4 września, w okolicy lasów Lekowskich, poszczególne baterie ogniem na wprost odparły ataki niemieckich oddziałów pancerno-motorowych na maszerujące kolumny 21 pp. W dzień dywizjon przebywał pod osłoną lasów, a nocami maszerował przez Młock, Sochocin, Szczytno i Kosowo do Modlina, gdzie dotarł 6 września.

III dywizjon haubic 3 września wspierał 13 pp w nieudanym natarciu na Grudusk. Nieprzyjaciel kierował ogniem artylerii na stanowiska III dywizjonu i 13 pp w rejonie Leśniewa przy pomocy balonu obserwacyjnego. Dywizjon rozpoczął odwrót wraz z rozproszonym 13 pp i innymi jednostkami 8 DP. III dywizjon maszerował w kierunku Lasów Opinogórskich. W trakcie marszu 4 września jeden z plutonów odparł niemiecki podjazd pancerny ogniem na wprost. 5 września baterie dywizjonu podjęły marsz w kierunku Wyszogrodu przez Raciąż, Górę; po dotarciu do Bulkowa dowódca dywizjonu uzyskał informację, iż most w Wyszogrodzie został wysadzony. Wobec czego III dywizjon przez Zakroczym pomaszerował do Modlina. I dywizjon armat, przydzielony do 32 pp, 3 września wieczorem przystąpił do natarcia w kierunku Gruduska przez Przybyszewo-Niecbórz-Unikowo. W trakcie prowadzonego natarcia doszło do boju spotkaniowego z oddziałami niemieckimi; pomimo wsparcia przez 1 baterię natarcie 32 pp załamało się pod wsią Unikowo. Wspierana piechota, a wraz z nią I dywizjon, rozpoczęły odwrót przez Sulikowo, Glinojeck. Następnie przez Cybulice i Zakroczym dywizjon dotarł do Modlina[33].

8 i 9 września 8 pal wypoczywał i uzupełniał stany osobowe i sprzęt. 10 i 11 września 8 pal, z podporządkowanym mu 71 dal, wspierał natarcie piechoty, której celem było odbicie zajętego Zakroczymia. 12 września 8 pal, bez I dywizjonu, wspierał natarcie piechoty na Zaborów, uczestniczył w natarciu na Wiktorów i Bażęcin. Dywizjony haubic uczestniczyły w zniszczeniu 11 czołgów niemieckich. Od 11 września I dywizjon armat wspierał walki obronne na linii Narwi Grupy gen. bryg. Juliusza Zulaufa. W Poniatowie 13 września poległ dowódca 2 baterii ppor. Wiktor Zdziarski, pod Dębem ciężko ranny został dowódca 3 baterii por. Marian Kucharski. Wraz z tą grupą, dywizjon wycofał się na Pragę do Warszawy, gdzie wziął udział w jej obronie obok 21 pp z 8 DP. I dywizjon skapitulował wraz z garnizonem Warszawy 28 września. 8 pal (bez I dywizjonu) walczył w obronie Modlina. III dywizjon wspierał niezwykle skutecznie piechotę na stanowiskach obronnych w rejonie Bożej Woli przed natarciem niemieckim od strony Jabłonny. II dywizjon poniósł ciężkie straty, szczególnie w kadrze dowódczej, 15 września na Kępie Nowodworskiej, gdzie poległ dowódca 4 baterii por. Jan Stypułkowski, jego oficer ogniowy i ciężko ranny został dowódca 6 baterii por. Kazimierz Kiermasz, który wkrótce zmarł. 8 pal skapitulował wraz z załogą Modlina 29 września[34].

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[35]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko Uwagi
Dowództwo pułku
dowódca pułku ppłk. Jan Damasiewicz
adiutant kpt. Romuald Burski
oficer zwiadowczy por. Stefan Kosecki
dowódca plutonu topograficzno-pom. por. Anatol Cieśliński
I dywizjon (12 armat 75 mm)
dowódca dywizjonu kpt. Piotr Majewski
oficer zwiadowczy ppor. Kleniewski
oficer łącznikowy por. Władysław Płoski
oficer amunicyjny ppor. Rodryg Działowski
oficer gospodarczy por. Stanisław Wierciński
oficer sanitarny ppor. Stefan Przedpełski
lekarz weterynarii ppor. Cezary Goede
ppor. Wincenty Tułacz
dowódca 1 baterii por. Mieczysław Łukomski
dowódca 2 baterii ppor. Wiktor Zdziarski †13 IX[36]
kpt. Józef Baran[35]
dowódca 3 baterii por. Marian Kucharski do 13 IX[36][35]
ppor. Marian Skowron do 14 IX[36]
kpt. NN zaginął 15 IX[36]
por. Wiktor Klita (od 16 IX 1939[35])
oficer ogniowy ppor. Zbigniew Kędzierski
oficer zwiadowczy ppor. Stanisław Piątkowski
dowódca I plutonu ppor. art. rez. mgr Andrzej Antoni Pilawski[37][c] niemiecka niewola
dowódca II plutonu ppor. Roman Mrożewski
szef baterii ogn. Józef Jastrzębski
II dywizjon (12 haubic 100 mm wz. 14/19P)
dowódca dywizjonu mjr Julian Zubek
adiutant dywizjonu por. Marian Rogalewicz[35]
por. Wiktor Reihardt
oficer sanitarny ppor. Wacław Piasecki
oficer obserwacyjny pchor. Jan Wernik
oficer zwiadowczy pchor. Trojanowski
4 bateria por. Mieczysław Frandofert,
por. Jan Stypułkowski †15 IX[36][35]
ppor. Feliks Maj[35]
5 bateria ppor. Jerzy Wisz
6 bateria por. Kazimierz Kiermasz †18 IX 1939[36]
por. Alfons Kłobukowski[35]
III dywizjon (12 haubic 100 mm wz. 14/19P)
dowódca dywizjonu mjr Konstanty Sokołowski
adiutant dywizjonu por. Stanisław Kwasiborski
dowódca 7 baterii kpt. Stefan Eustachy Wąsicki
oficer ogniowy ppor. rez. Włodzimierz Łukomski
oficer zwiadowczy ogn. pchor. / ppor. Jerzy Kulwieć
dowódca I plutonu ppor. rez. Jackiewicz
dowódca II plutonu ppor. rez. Tadeusz Figiel
dowódca 8 baterii por. Stanisław Sikorski
dowódca 9 baterii por. Kazimierz Rogalewicz

Symbole pułkowe

edytuj

Sztandar

edytuj
 
Wręczenie sztandarów jednostkom artylerii i broni pancernej w Warszawie - przemawia biskup polowy Józef Gawlina; maj 1938.
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

2 listopada 1937 prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 8 pułku artylerii lekkiej.
Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach.

Na prawej stronie płata znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych polach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 8 w wieńcach laurowych[38].
Na lewej stronie płata sztandarowego, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajdował się wieniec taki sam jak po stronie prawej, a w wieńcu trzywierszowy napis „HONOR I OJCZYZNA”. W rogach sztandaru, w mniejszych wieńcach umieszczone były na tarczach[39]:

  • w prawym górnym rogu na tarczy – wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy – wizerunek Świętej Barbary, patronki artylerzystów,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy – godło miasta Płocka,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy – odznakę pamiątkową 8 pal,
  • na górnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Rembertów 11.XI.1918” (data i miejsce utworzenie pułku),
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis „Dytjatyn 16.IX.1920”.

26 maja 1938 na lotnisku mokotowskim w Warszawie, minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wręczył sztandar ufundowany przez społeczeństwo powiatów: gostynińskiego, płockiego i sierpeckiego[25].

Sztandar znajduje się w MWP w Warszawie[40].

Odznaka pamiątkowa

edytuj

12 lutego 1929 minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 8 pułku artylerii lekkiej[41].

Odznaka o średnicy 43 mm ma kształt wielopromiennej gwiazdy orderowej. W centrum koło zębate koloru stali, w które wkomponowano tarczę pokrytą zieloną emalią, na niej w formie stylizowanego monogramu wpisano numer i inicjały pułku „8 PAP”. Nad tarczą i pod nią wpisano datę powstania pułku „11 XI 1918” i rok dziesięciolecia oddziału „1928”. Tarcza u dołu ozdobiona jest skrzyżowanymi lufami i wybuchającym granatem. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze i emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera. Wykonawcą odznaki był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[42].

Odznakę nadawał dowódca pułku w dniu święta pułkowego, w Święto Żołnierza lub podczas uroczystego zwalniania kolejnych roczników żołnierzy do rezerwy. W 1938 odznaką pułkową odznaczony został marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz oraz generałowie dywizji Tadeusz Kasprzycki i Mieczysław Norwid-Neugebauer[43].

Oznaki pułku

edytuj

1 lipca 1938 minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 8 pal nazwę „8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej imienia Króla Bolesława Krzywoustego” oraz zarządził noszenie przez żołnierzy pułku na naramiennikach kurtek i płaszczy, zamiast dotychczasowej numeracji, inicjałów „B.K.” z koroną. Inicjały i korona dla oficerów były haftowane nićmi metalowymi, oksydowanymi na stare srebro, natomiast dla pozostałych podoficerów i kanonierów wykonane z białego matowanego metalu. Jednocześnie Minister zezwolił podoficerom na noszenie przy ubiorze pozasłużbowym inicjałów haftowanych[27].

Żołnierze pułku

edytuj
Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 8 Płockiego Pułku Artylerii Lekkiej.

Dowódcy i zastępcy dowódcy pułku

edytuj
Stopień, imię i nazwisko Okres pełnienia służby Kolejne stanowisko
Dowódcy pułku[44]
płk art. Juliusz Rómmel od 18 XII 1918
ppłk art. Aleksander Strzemieński[45] 27 II 1919 – VII 1920
kpt. art. Leszek Roguski cz.p.o. od VII 1920
płk art. Wiktor Poźniak 1920
płk art. Leszek Roguski 1921 – 25 X 1924 dowódca 7 pap[46]
płk art. Aleksander Batory 25 X 1924 – 23 XII 1929 dowódca 5 Grupy Artylerii
ppłk / płk art. Edward Robakiewicz 23 XII 1929 – 1938
ppłk art. Mikołaj Ordyczyński 1938 – VIII 1939 dowódca AD 8 DP
ppłk art. Jan Damasiewicz VIII – IX 1939
Zastępcy dowódcy pułku
ppłk art. Witold Kuczewski od 15 VI 1925
mjr / ppłk art. Henryk Kwarciński[d] IV 1929[48] – 31 III 1934 rejonowy inspektor koni Zamość
ppłk art. Franciszek Machowski 31 III 1934[49] – IV 1939 szef artylerii OWar. „Wilno”
ppłk art. Jan Damasiewicz IV – VIII 1939 dowódca pułku

Żołnierze 8 pal – ofiary zbrodni katyńskiej

edytuj

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[50] oraz Muzeum Katyńskie[51][e][f].

Stopień, imię i nazwisko zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
ppor. rez. Andrzej Michalec instruktor rolny Katyń
ppłk lek. Ludwik Ossowski żołnierz zawodowy Katyń
por. rez. Stanisław Pruszyński handlowiec firma Standard Nobel Charków
ppor. rez. Henryk Strasman prawnik, dr praw Ministerstwo Sprawiedliwości Charków
por. rez. Jerzy Weiss[54] absolwent UJ Katyń
ppor. rez. Józef Wiernicki prawnik Zarząd Miejski w Pułtusku Katyń
ppor. rez. Władysław Wróbel nauczyciel dyr. Gimnazjum Kupieckiego w Płocku Charków
kpt. rez. Jerzy Zieliński[55] urzędnik Woj. Biuro Spraw Finansowo-Rolnych Toruń Charków

Upamiętnienie

edytuj
  • 1 września 2009 Rada Miasta Płocka podjęła uchwałę Nr 577/XL/09 w sprawie nadania nowo powstałej ulicy nazwy „8 Pułku Artylerii Lekkiej”[56].
  1. Data 16 września została upamiętniona na sztandarze 8 pap. W każdą rocznicę na miejsce bitwy wyjeżdżała delegacja pułkowa, by oddać należny hołd bohaterom.
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[30].
  3. Według Stanisława Grochowskiego był to ppor. Bolesław Pilawski, lecz oficer o tym imieniu i nazwisku nie figuruje w „Roczniku Oficerskim Rezerw 1934” i pracy „Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939”.
  4. Henryk Kwarciński (ur. 2 stycznia 1889) był odznaczony Krzyżem Walecznych. Do Wojska Polskiego został przyjęty z byłej armii austro-węgierskiej. W grudniu 1934 został zatwierdzony na stanowisku rejonowego inspektora koni Zamość[47]. Zmarł 21 kwietnia 1938 w Zamościu.
  5. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[52].
  6. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia?: lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[53].

Przypisy

edytuj
  1. a b c d e Grochowski 1996 ↓, s. 5.
  2. Kraszewski 1929 ↓, s. 4–5.
  3. Odziemkowski 2010 ↓, s. 386.
  4. Tuliński 2020 ↓, s. 886.
  5. Kraszewski 1929 ↓, s. 5–6.
  6. Kraszewski 1929 ↓, s. 4.
  7. Kraszewski 1929 ↓, s. 6.
  8. Kraszewski 1929 ↓, s. 7–8.
  9. a b Kraszewski 1929 ↓, s. 7.
  10. Kraszewski 1929 ↓, s. 9.
  11. Odziemkowski 2010 ↓, s. 142.
  12. Kraszewski 1929 ↓, s. 10.
  13. a b Grochowski 1996 ↓, s. 5–6.
  14. a b Kraszewski 1929 ↓, s. 36.
  15. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 232.
  16. Kuprianis 2010 ↓, s. 53–54.
  17. Grochowski 1996 ↓, s. 9–10.
  18. a b Grochowski 1996 ↓, s. 13.
  19. Grochowski 1996 ↓, s. 10.
  20. a b Grochowski 1996 ↓, s. 9.
  21. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927, poz. 174.
  22. Galster 1975 ↓, s. 31.
  23. Grochowski 1996 ↓, s. 16.
  24. Grochowski 1996 ↓, s. 11.
  25. a b Satora 1990 ↓, s. 281.
  26. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 XII 1931, poz. 473.
  27. a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 1 VII 1938, poz. 95.
  28. Kozłowski 1964 ↓, s. 142.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 727.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  31. Włodzimierz Dettloff, Sprawozdanie..., s. 3.
  32. Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 266–267.
  33. Grochowski 1996 ↓, s. 18–21.
  34. Grochowski 1996 ↓, s. 21–23.
  35. a b c d e f g h Grochowski 1996 ↓, s. 24–26.
  36. a b c d e f Głowacki 1985 ↓, s. 358.
  37. Andrzej Pilawski. [w:] Kolekcja akt żołnierzy zarejestrowanych w rejonowych komendach uzupełnień, sygn. II.56.3772 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-02-07].
  38. Dz.U. z 1927 r. nr 115, poz. 980.
  39. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 15 z 23 IX 1937, poz. 178.
  40. Satora 1990 ↓, s. 282.
  41. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 II 1929, poz. 31.
  42. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 239–240.
  43. Grochowski 1996 ↓, s. 34.
  44. Grochowski 1996 ↓, s. 8, 16.
  45. Wyszczelski 2006 ↓, s. 138.
  46. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 125 z 28 IX 1924, s. 704.
  47. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 XII 1934, s. 255.
  48. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 IV 1929, s. 122.
  49. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 VI 1934, s. 163.
  50. Katyń – miejsca pamięci. katyn.miejscapamieci.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)]..
  51. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  52. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  53. Wyrwa 2015 ↓.
  54. Księgi Cmentarne – wpis 3996.
  55. Księgi Cmentarne – wpis 14444.
  56. Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 150 z dnia 26 IX 2009, poz. 4510.

Bibliografia

edytuj