Otwórz menu główne

9 Dywizjon Artylerii Konnej (9 dak) – pododdział artylerii konnej Wojska Polskiego II RP.

9 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Tradycje
Święto 23 sierpnia
Nadanie sztandaru 1938
Dowódcy
Pierwszy ppłk Artur baron Buol
Ostatni ppłk Tadeusz Rohoziński
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Baranowicze
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk artyleria konna
Podległość 2 pak (1921)
I BJ (1921)
IX BJ (1921-1924)
9 SBK (1924-1929)
BK „Baranowicze” (1929-1937)
Nowogródzka BK (1937-1939)
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Nowogródzka BK w 1938
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej

Spis treści

Historia dywizjonuEdytuj

 
Pomnik pierwszego dowódcy dywizjonu, ppłk. Artura Buola w Baranowiczach w 1930. Na schodach od lewej: dowódca węgierskiej artylerii konnej gen. László Magasházy i dowódca polskiego 9 DAK, ppłk Wacław Szalewicz
 
Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu

Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IX[1] w garnizonie Baranowicze.
Święto jednostki obchodzone było 23 sierpnia na pamiątkę połączenia się trzech baterii pod dowództwem ppłk Artura barona Buol, w 1920, w majątku Łomni pod Mławą[2].
W lipcu 1920 sformowany został VIII dywizjon artylerii konnej, który w czerwcu 1921 przemianowany został na IX dywizjon artylerii konnej i podporządkowany dowódcy IX Brygady Jazdy.

Był organicznym pododdziałem artylerii: 2 pułku artylerii konnej (1921)[3], I Brygady Jazdy (1921), IX Brygady Jazdy (1921–1924), 9 Samodzielnej Brygady Kawalerii (1924–1929), Brygady Kawalerii „Baranowicze” (1929–1937), Nowogródzkiej Brygady Kawalerii (1937–1939).
Pod względem fachowego wyszkolenia podporządkowany był dowódcy 9 Grupy Artylerii.

W dniach 27–29 września 1930 roku dywizjon uroczyście obchodził dziesięciolecie powstania. W trakcie obchodów odsłonięto pomnik pierwszego dowódcy, podpułkownika Artura barona Buol, z pochodzenia Szwajcara, byłego oficera c. i k. armii, który kierował się własną dewizą „Moja ojczyzna to, mój dywizjon artylerii konnej”.

Dywizjon w kampanii wrześniowejEdytuj

Dywizjon zmobilizowany został 30 marca 1939 roku. Następnie został przetransportowany w okolice Sierpca, gdzie prowadzono intensywne szkolenie oraz uzupełniano istniejące jeszcze braki. 8 sierpnia przesunięty został w rejon Lidzbarka. Zadaniem brygady była osłona zachodniego skrzydła Armii „Modlin”[4]. W kampanii wrześniowej 1939 dywizjon, złożony z czterech baterii i kolumny amunicyjnej, walczył w składzie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii.

Dywizjon przygotował zakryte stanowiska ogniowe. Tam opracowano ognie typowe dla prowadzenia obrony stałej. W czasie prac przygotowawczych do przyszłych działań określono dokładnie cele, wstrzelano nastawy do wybranych charakterystycznych punktów terenowych, umożliwiających już w czasie działań bojowych szybkie poprawianie ogni oraz stawianie zapór ogniowych na odcinkach zagrożenia. Były to niezbędne czynności, zwłaszcza w przewidywaniu walki z bronią pancerną[5]. Po rozpoczęciu wojny rozpoznawcze patrole przechodzą przez granicę. Szlak bojowy Dywizjonu prowadzi od Lidzbarka przez Radziwie, Wyszogród, Nowy Dwór Mazowiecki, Garwolin, Baranów, Rejowiec, Krasnobród, Hutę Różaniecką, Broszki – Morańce do Krukiennic. Wielokrotnie poszczególne baterie biorą udział w walkach, ponoszą straty w wyniku nalotów. Żołnierze są skrajnie wyczerpani walką, marszem, i brakiem żywności. Ostatnią bitwę stacza Dywizjon w składzie Grupy Kawalerii gen. Andersa pod Krukiennicami z przeważającymi oddziałami sowieckimi wyposażonymi w czołgi. Po zużyciu całej amunicji Grupa Kawalerii rozkazem gen. Andersa zostaje w dniu 27.09.1939 rozformowana.

Za kampanię dywizjon został odznaczony orderem Virtuti Militari[6].

Kadra dywizjonuEdytuj

Dowódcy dywizjonu
Kwatermistrzowie
Oficerowie dywizjonu

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[21][a]:

  • dowódca dywizjonu – ppłk Tadeusz Erazm Rohoziński
  • I zastępca dowódcy – mjr Mikołaj I Rodziewicz
  • adiutant – kpt. Antoni Kowalewski
  • lekarz medycyny – ppor. lek. Aleksander Nowosielski
  • lekarz weterynarii – por. Feliks Anczykowski
  • oficer zwiadowczy – kpt. Jan Stanisław Alfred Gurawski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – kpt. Aleksander Czapliński
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Olgierd Juchnowicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – por. Ryszard Eberhard
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Jan Leopold Tomczyk
  • oficer żywnościowy – chor. Tadeusz Jaskólski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Antoni Pajdo
  • dowódca szkoły podoficerskiej – kpt. Kazimierz Karol Solski
  • dowódca plutonu – por. Władysław Jaszczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Alfred Mieczysław Nowakowski
  • dowódca baterii ćwiczebnej – por. Fortunat Woropaj
  • dowódca 1 baterii – kpt. Konstanty Małecki
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Gałuszczyński
  • dowódca 2 baterii – kpt. Tadeusz Ludwik Wieleżynski
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Grocholski
  • dowódca 3 baterii – kpt. Jan Lilling
  • dowódca plutonu – por. Józef Okulewicz
  • dowódca 4 baterii – mjr dypl. Juliusz Szostak
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Longin Bartoszewicz
Obsada personalna dywizjonu we wrześniu 1939 roku
  • dowódca dywizjonu – ppłk Tadeusz Rohoziński
  • adiutant – kpt. Kowalewski
  • oficer zwiadu – por. Jaszczyński
  • oficer obserwator – Protasiewicz
  • oficer przeciwgazgazowy i broni – Ryszard Eberhardt
  • oficer żywnościowy – chorąży Tadeusz Jaskulski
  • płatnik – kpt. John Leopold Tomczyk +1940 Charków
  • lekarz – Aleksander Nowosielski
  • lekarz weterynarii – por. Feliks Anczykowski
  • oficer łącznikowy – por. Jan Nepom. Psarski
  • dowódca 1 baterii – kpt. Aleksander Czapliński
  • oficer ogniowy – ppor. Alfred Mieczysław Nowakowski+1940 Charków
  • I pluton dowódca – Janusz Karchowski
  • dowódca 2 baterii – kpt. Tadeusz Ludwik Wieleżyński + 23.9 1939 Krasnobród
  • oficer ogniowy – ppor. Andrzej Grocholski
  • oficer zwiadu – ppor. Konstanty Belina-Brzozowski
  • I pluton dowódca – ppor. Czesław Dec
  • II pluton dowódca – ppor. Kazimierz Żerko
  • dowódca 3 baterii – kpt. Jan Lilling +1940 Charków
  • oficer ogniowy – por. Józef Okulewicz +28.9.1939 Niżankowice
  • oficer zwiadu – por. Zygmunt Bełdycki
  • II pluton dowódca – ppor. Jan Zaporski
  • dowódca 4 baterii – por. Józef Woropaj
  • oficer ogniowy – ppor. Antoni Bartoszewicz
  • oficer zwiadu – ppor. Kazimierz Sylwanowicz
  • I pluton d0wódca – por. Edmund Hryniewicz
  • II pluton dowódca – por. Marian Piotr Szaniawski
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Antoni Pajdo
  • dowódca kolumny amunicji – por. Tadeusz Władysław Kieday-Zamajski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Olgierd Juchnowicz

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze dywizjonu odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari[23]:

  1. ppłk Artur baron Buol
  2. kpr. Stanisław Dąbrowski
  3. bomb. Jan Gabryel
  4. plut. Tadeusz Jaskólski
  5. por. Izydor Kowalewski
  6. plut. Władysław Kępa
  7. kpr. Roch Krzystoszek
  8. ppor. Witold Biliński ps. Legun
  9. kpr. Wacław Łukjan
  10. wachm. sztab. Marian Mendrek
  11. kpr. Marceli Mikulicz-Radecki
  12. kpr. Andrzej Nebeś
  13. kpt. Władysław Rozwadowski
  14. plut. Józef Różycki
  15. plut. Franciszek Rogalski
  16. plut. Jan Rokiciński
  17. kpr. Zygmunt Wachniewski
  18. por. Stanisław Żarczewski

Symbole dywizjonuEdytuj

Sztandar
17 lipca 1938 w Zamościu marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy dywizjonu sztandar[24], nadany 11 stycznia 1938 przez Prezydenta RP. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ogłoszone zostało w Dodatku Tajnym do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 3 z 17 lutego 1938 poz. 24.
W narożnikach lewej strony płata umieszczono wizerunki Matki Boskiej Ostrobramskiej i Świętej Barbary oraz herbu ziemi nowogródzkiej i odznakę pamiątkowej artylerii konnej, a także nazwy miejscowości - miejsc walk dywizjonu w wojnie z bolszewikami: Krasnogórka, Warszawa, Rudnia Baranowicka, Morozowicze.
Wyruszając na wojnę we wrześniu 1939 dywizjon zabrał sztandar ze sobą. Jego losy do dziś pozostają niewyjaśnione. Istnieją wersje o spaleniu i o zakopaniu sztandaru.

Odznaka pamiątkowa
Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów.

Żurawiejka
"Jaki chcecie numer dajcie – żeśmy dzielni pamiętajcie"

UwagiEdytuj

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[22].

PrzypisyEdytuj

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  2. Galster 1975 ↓, s. 92.
  3. Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  4. Giętkowski 2001 ↓, s. 269.
  5. Giętkowski 2001 ↓, s. 205–206.
  6. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 21 maja 1921 roku, s. 965.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 22 listopada 1922 roku, s. 844, tu ogłoszono przeniesienie do I/17 pap na stanowisko dowódcy I dywizjonu.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 22 listopada 1922 roku, s. 844.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 46 z 10 lipca 1923 roku, s. 456.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 30 sierpnia 1923 roku, s. 530.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 27 stycznia 1924 roku, s. 40.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147, 151.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 222.
  16. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 421.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 56.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 96.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 146.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 105.
  21. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 764.
  22. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  23. Legun 1929 ↓, s. 22.
  24. Satora 1990 ↓, s. 319.

BibliografiaEdytuj