Adam Borkiewicz

polski wojskowy i historyk

Adam Józef Borkiewicz ps. „Leszczyński”, „Poleski” (ur. 17 marca 1896 w Bąkowej Górze, zm. 29 grudnia 1958 w Warszawie)[1] – żołnierz Legionów Polskich, pułkownik piechoty Wojska Polskiego, członek Komendy Głównej Armii Krajowej, historyk wojskowości. Jako pierwszy historyk podjął się opisania przebiegu powstania warszawskiego[2].

Adam Józef Borkiewicz
Leszczyński
Ilustracja
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 17 marca 1896
Bąkowa Góra, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 29 grudnia 1958
Warszawa, Polska
Przebieg służby
Lata służby 1914-1945
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Stanowiska zastępca inspektora głównego WSOP
Główne wojny i bitwy wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
powstanie warszawskie
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie)

Służba wojskowa w okresie międzywojennymEdytuj

Urodził się w rodzinie Oskara i Jadwigi z Wolfarthów[3]. Uczył się w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, gdzie w 1914 otrzymał świadectwo dojrzałości. Od lutego 1913 był członkiem Związku Walki Czynnej, zaś od sierpnia 1914 wstąpił w szeregi konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej. 29 listopada po manifestacji patriotycznej aresztowany i przetrzymywany do 17 grudnia 1914. Działał w Lotnym Oddziale POW, a następnie w batalionie warszawskim, z którym w sierpniu 1915 przeszedł do Legionów Piłsudskiego. Służył w 1 pułku piechoty awansując z szeregowego na kaprala. Dwukrotnie ranny[4]. Po „kryzysie przysięgowym” w lipcu 1917 był osadzony w obozie w Szczypiornie. W końcu lipca zbiegł z obozu ponownie rozpoczynając działalność w POW. Od września 1917 był komendantem obwodu POW Koło i p.o. komendanta Okręgu Kalisz. Od 15 lipca do 15 sierpnia 1918 więziony w Koninie. Następnie przez krótki czas studiował filozofię na Uniwersytecie Warszawskim.

Od 1918 służył w szeregach odrodzonego Wojska Polskiego. Dowodził rozbrajaniem oddziałów niemieckich w Kole. Od listopada 1918 dowodził VI batalionem Ziemi Kaliskiej (powstałym z sił POW), następnie był zastępcą dowódcy kompanii 29 pułku piechoty ziemi kaliskiej. W okresie styczeń – marzec 1919 ukończył Szkołę Podchorążych Piechoty, a następnie pełnił funkcję instruktora w Szkole Podoficerskiej w Dęblinie.

Od kwietnia 1919 służył w 1 pułku piechoty Legionów, jako dowódca plutonu, a od grudnia 1919 jako dowódca 7 kompanii. Od maja 1920 pełnił funkcję dowódcy 2 kompanii. Był dwukrotnie ranny w trakcie wojny polsko-bolszewickiej. Kapitan ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[5].

Po 1920 dowodził 6 a następnie 5 kompanią, zaś do września 1924 pełnił obowiązki dowódcy II batalionu w pułku. Od stycznia 1925 był kwatermistrzem pułku. Od kwietnia do 30 czerwca 1925 był odkomenderowany do Biura Historycznego Sztabu Generalnego[6]. Mianowany majorem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928[7]. W biurze pełnił funkcje referenta, od maja 1927 kierownika referatu, zaś od maja 1930 kierownika Wydziału Wojen Polski Odrodzonej. W czerwcu 1933 został przeniesiony z 41 pułku piechoty w Suwałkach do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko dowódcy batalionu KOP „Suwałki”[8]. 27 czerwca 1935 został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 i 31. lokatą w korpusie oficerów piechoty[9].

Po śmierci Józefa Piłsudskiego, w 1935 podjął się organizacji Muzeum Józefa Piłsudskiego w Belwederze, którego dyrektorem pozostawał do 1939[10]. Był również członkiem Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski.

Był encyklopedystą. Został wymieniony w gronie edytorów ośmiotomowej Encyklopedii wojskowej wydanej w latach 1931–1939, w której zredagował hasła związane z historią wojny polsko-bolszewickiej[11].

II wojna światowaEdytuj

Podczas wojny obronnej Polski w 1939 był oficerem sztabu obrony Lwowa. Po klęsce wrześniowej przedostał się na Węgry skąd po pewnym czasie powrócił do okupowanej Warszawy. Od 1941 służył w szeregach ZWZAK[2]. Był członkiem Komendy Głównej AK, w stopniu podpułkownika dowodził m.in. Podokręgiem Wschodnim Obszaru Warszawskiego AK, który obejmował obwody Obszaru leżące w Generalnym Gubernatorstwie na lewym brzegu Wisły. Od 1943 pełnił funkcję zastępcy Inspektora Głównego Wojskowej Służby Ochrony Powstania w IV oddziale KG AK[12].

Brał udział w powstaniu warszawskim, od 12 sierpnia jako redaktor dziennika „Barykada”[12], w Podobwodzie Śródmieście Południowe, a od 6 września po połączeniu z pismem „Warszawa Walczy”, pisma „Barykada - Warszawa Walczy”.

Po wojnieEdytuj

Po kapitulacji powstania generał Okulicki powierzył mu kierowanie działem historycznym, który miał wydawać pismo poświęcone problematyce historyczno-wojskowej z okresu kampanii wrześniowej, a zwłaszcza powstania warszawskiego[12]. Od listopada był kierownikiem sekcji historycznej Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. 1 stycznia 1945 mianowany pułkownikiem służby stałej.

W czerwcu 1946 Komisja Likwidacyjna AK powierzyła mu zadanie zebrania i opracowania materiałów do historii Armii Krajowej, przekazując w tym celu 29 tomów akt. W tym samym czasie podjął pracę w Instytucie Pamięci Narodowej jako kierownik i jedyny pracownik samodzielnego Referatu Ruchu Oporu[12].

W 1949 w okresie wzmagającego się terroru stalinowskiego odebrano mu niemal wszystkie materiały, z których część posłużyła później jako materiał dowodowy w procesie jego córki Anny – inwalidki wojennej z batalionu „Zośka”, którą skazano na 7 lat więzienia za: „gromadzenie i melinowanie materiałów gloryfikujących AK w celu poniżenia AL[13]. W 1950 przeniesiono go na emeryturę.

Odwilż gomułkowska umożliwiła mu powrót do pracy historyka. W 1957 opublikował swoje monumentalne dzieło – „Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej” – które stanowiło pierwszą rzetelną pracę naukową opisującą kompleksowo przebieg powstania. Monografia Borkiewicza stała się najbardziej poszukiwaną książką w PRL okresu Października[14]. Sam Borkiewicz nie cieszył się długo tym sukcesem. Po ciężkiej chorobie zmarł 29 grudnia 1958.

Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (A24-11-15)[15].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Encyklopedia PWN. [dostęp 2020-02-19].
  2. a b Portal Wiedzy. [dostęp 9 września 2009].
  3. Polak (red.) 1993 ↓, s. 22.
  4. Kowalski 2001 ↓, s. 187.
  5. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924, s. 418.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 23 kwietnia 1925 roku, s. 218.
  7. Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 184.
  8. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 8 z 28.06.1933 r.
  9. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 9 z 28.06.1935 r.
  10. Muzeum Wojska Polskiego. [dostęp 9 września 2009].
  11. Laskowski, t.I 1931 ↓.
  12. a b c d Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 13.
  13. Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie..., op.cit., str. 15.
  14. Jerzy Kułak: Wokół Powstania, Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 8-9/2002.
  15. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny Wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 42.
  16. Dekret Wodza Naczelnego L. 3393 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1606)

BibliografiaEdytuj

  • Mariusz Kolmasiak, Pułkownik Adam Borkiewicz – konspirator, żołnierz, historyk, „Niepodległość”, 2015, t. LXIV, s.179–221.
  • Adam Borkiewicz, Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej, Instytut wydawniczy PAX, Warszawa 1969.
  • Zdzisław Kowalski: Szablą i piórem. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920 na łamach polskich periodyków wojskowych. Warszawa: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001. ISBN 83-7174-856-6.
  • Jerzy Kułak, Wokół Powstania, Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 8-9/2002.
  • Kunert A.K., Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1944, Tom I, Warszawa 1987, ​ISBN 83-211-0739-7​.
  • Marek Ney-Krwawicz: Komenda Główna Armii Krajowej 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 429. ISBN 83-211-1055-X.
  • Otton Laskowski: Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931.
  • Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.

Linki zewnętrzneEdytuj