Adam Hanuszkiewicz

polski aktor i reżyser

Adam Stanisław Hanuszkiewicz (ur. 16 czerwca 1924 we Lwowie, zm. 4 grudnia 2011 w Warszawie) – polski aktor i reżyser teatralny. Wieloletni dyrektor artystyczny Teatru Powszechnego w Warszawie, Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Nowego w Warszawie.

Adam Hanuszkiewicz
Ilustracja
Zdjęcie z 1966
Data i miejsce urodzenia 16 czerwca 1924
Lwów
Data i miejsce śmierci 4 grudnia 2011
Warszawa
Zawód aktor, reżyser, pedagog
Współmałżonek Marta Stachiewiczówna, Zofia Rysiówna, Zofia Kucówna, Magdalena Cwenówna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal Komisji Edukacji Narodowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RFN Krzyż Komandorski Orderu „Za Zasługi dla Litwy”
Grób Adama Hanuszkiewicza na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Urodził się 16 czerwca 1924 roku we Lwowie. Dzieciństwo i młodość spędził w rodzinnym mieście[1], gdzie jego rodzice prowadzili sklep[2]. Przed wojną uczęszczał do III Państwowego Gimnazjum im. Króla Stefana Batorego we Lwowie[1]. Okupację spędził we Lwowie. W lipcu 1944 roku, pod Rzeszowem, gdzie wtedy mieszkał, wstąpił do zespołu teatralnego Wojska Polskiego założonego w 1943 w Sielcach nad Oką jako Teatr Żołnierza 1. Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR[3][1].

Początki pracy zawodowejEdytuj

W 1945 roku pracował w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie, przez rok występował także w Teatrze Dolnośląskim w Jeleniej Górze. W Jeleniej Górze debiutował rolą Wacława w Zemście Aleksandra Fredry w reżyserii Stefanii Domańskiej[4]. Nie ukończył żadnej szkoły aktorskiej[1]. Egzamin zdał eksternistycznie w 1946 roku w Łodzi przed komisją złożoną z Leona Schillera, Edmunda Wiercińskiego, Jacka Woszczerowicza i Aleksandra Zelwerowicza. Następnie do roku 1949 występował w zespole Juliusza Osterwy w Teatrze Dramatycznym w Krakowie, później do 1950 roku w Teatrze Rozmaitości w Warszawie i do 1955 w Teatrze Polskim w Poznaniu, gdzie w 1951 roku wyreżyserował swój pierwszy spektakl, Niespokojną starość Leonida Rachmanowa[4].

Okres warszawskiEdytuj

Od 1955 pracował głównie w Warszawie. Był współtwórcą Teatru Telewizji, gdzie w 1955 roku wyreżyserował swoją pierwszą sztukę telewizyjną (Złotego lisa Jerzego Andrzejewskiego) i był w latach 1957–1963 naczelnym reżyserem[4]. W latach 1956–1968 pracował jako reżyser i dyrektor Teatru Powszechnego.

W 1968 został dyrektorem Teatru Narodowego po usunięciu ze stanowiska Kazimierza Dejmka, którego inscenizację Dziadów uznano za antyradziecką. Wówczas stworzył w Teatrze Narodowym wiele inscenizacji m.in. Balladynę[5] w nowoczesnych kostiumach oraz z wykorzystaniem motocykli marki Honda[6]. W 1970 po raz pierwszy od 1944 odwiedził swój rodzinny Lwów. Nawiązał kontakt z Polskim Teatrem Ludowym we Lwowie prowadzonym przez Zbigniewa Chrzanowskiego. Na początku lat 80. stracił zaufanie władzy i został odwołany ze stanowiska dyrektora w 1982 roku. W czasie stanu wojennego włączył się do bojkotu telewizji realizowanego przez środowisko aktorskie. Reżyserował wówczas w warszawskich teatrach Ateneum i Studio oraz w Łodzi i za granicą. W latach 1989-2007 był dyrektorem Teatru Nowego w Warszawie[4].

Zmarł 4 grudnia 2011 roku w warszawskim szpitalu przy ul. Stępińskiej. Pogrzeb Adama Hanuszkiewicza odbył się 8 grudnia 2011 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A2-aleja zasłużonych-9)[7]. Urnę z prochami artysty przysypano ziemią z lwowskiego Cmentarza Łyczakowskiego[8].

Życie prywatneEdytuj

Był czterokrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Marta Stachiewiczówna, z którą miał córkę Teresę. Później kolejno żenił się trzykrotnie z aktorkami: Zofią Rysiówną, Zofią Kucówną i Magdaleną Cwenówną[1]. Z Zofią Rysiówną miał córkę Katarzynę i syna Piotra[9].

Wybrane realizacje teatralneEdytuj

 
Odcisk dłoni A. Hanuszkiewicza w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
  • 1963: Wesele Wyspiańskiego, Teatr Powszechny,
  • 1964: Zbrodnia i kara Dostojewskiego, Teatr Powszechny,
  • 1964: Przedwiośnie Żeromskiego, Teatr Powszechny,
  • 1964: Kolumbowie. Rocznik 20 Bratnego, Teatr Powszechny,
  • 1966: Wyzwolenie Wyspiańskiego, Teatr Powszechny,
  • 1967: Pan Wokulski – adaptacja Lalki Prusa, Teatr Powszechny,
  • 1967: Fantazy Juliusza Słowackiego, Teatr Powszechny,
  • 1968: Śmierć Dantona Georga Büchnera, Teatr Powszechny,
  • 1969: Nie-Boska komedia Krasińskiego, Teatr Narodowy,
  • 1970: Kordian Słowackiego, spektakl Norwid według Cypriana Kamila Norwida, Teatr Powszechny,
  • 1971: Beniowski Słowackiego, Teatr Narodowy,
  • 1972: Proces Franza Kafki, Teatr Narodowy,
  • 1973: Antygona Sofoklesa inauguruje otwarcie nowej sceny w Teatrze Małym,
  • 1974: szereg spektakli klasyki polskiej (Wesele Wyspiańskiego, Balladyna w nowoczesnej inscenizacji, Sen srebrny Salomei i Samuel Zborowski Juliusza Słowackiego, Dziady część III i Pan Tadeusz Mickiewicza, komedie Aleksandra Fredry) i rosyjskiej (Czechow, Gogol, Turgieniew, Dostojewski).

KsiążkiEdytuj

Ważniejsze nagrody i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Adam Hanuszkiewicz nie żyje (pol.). tvn24. [dostęp 2011-12-04].
  2. Mój trup będzie się jeszcze trochę wiercił. [dostęp 2011-12-04].
  3. Pożegnania (pol.). e-teatr.pl. [dostęp 2012-02-05].
  4. a b c d Monika Mokrzycka-Pokora: Adam Hanuszkiewicz (pol.). Culture.pl. [dostęp 2011-12-04].
  5. Jaki był Adam Hanuszkiewicz (pol.). Mowimyjak.pl. [dostęp 2011-12-04].
  6. „Balladyna” z ludzką twarzą (pol.). dekadaliteracka.pl. [dostęp 2011-12-06].
  7. Pogrzeb Adama Hanuszkiewicza: Gwiazdy pożegnały wielkiego aktora i reżysera. se.pl, 2011-12-8. [dostęp 2011-12-8].
  8. Na warszawskich Powązkach pożegnano Adama Hanuszkiewicza (pol.). gazetaprawna.pl, 2011-12-08. [dostęp 2019-02-27].
  9. Nigdy nie byłem kawalerem.
  10. Dziennik Polski, rok XX, nr 171 (6363), s. 3.
  11. M.P. z 1997 r. nr 14, poz. 124 – pkt 7.
  12. Doktorzy Honoris Causa. W: Uniwersytet Opolski [on-line]. uni.opole.pl. [dostęp 2015-08-12].
  13. M.P. z 2003 r. nr 6, poz. 81 – pkt 1.
  14. Adam Hanuszkiewicz nie żyje. Odszedł wybitny aktor, reżyser i dyrektor teatrów. mkidn.gov.pl, 2011-12-04. [dostęp 2012-11-26].
  15. Adam Hanuszkiewicz honorowym obywatelem województwa opolskiego. [dostęp 18 lutego 2011].
  16. Apdovanotų asmenų duomenų bazė (lit.). prezidente.lt. [dostęp 29 października 2013].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj