Otwórz menu główne

Adam Harasowski

polski kompozytor i dyrygent, znawca twórczości Chopina, inżynier mechanik

Adam Jerzy Harasowski (ur. 16 września 1904 w Delatynie, zm. 16 czerwca 1996 w Rownhams w Anglii) – polski kompozytor i dyrygent, pianista, znawca twórczości Fryderyka Chopina, inżynier mechanik, poliglota. Od roku 1939 przebywał w Wielkiej Brytanii. Był oficerem technicznym Polskich Sił Powietrznych, później oficerem i instruktorem Royal Air Force. Prowadził polskie i brytyjskie, chóralne i operowe grupy muzyczne, a także działalność pisarską mającą na celu przybliżenie polskiej muzyki publiczności brytyjskiej[1].

Adam Jerzy Harasowski
Ilustracja
Adam Harasowski w wieku 31 lat
Data i miejsce urodzenia 16 września 1904
Delatyn
Data i miejsce śmierci 16 czerwca 1996
Rownhams, Anglia
Miejsce spoczynku nagrobek na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark-on-Trent, Anglia
Zawód, zajęcie kompozytor, szopenolog, inżynier mechanik
Alma Mater konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie (1928), Politechnika Lwowska (1931)
Małżeństwo Jadwiga Zbrożek (1938, zm. 1978), Joyce Meldrum (1980)
Krewni i powinowaci Maurycy Karasowski (1823–1892), Tadeusz Szeligowski (1896–1963)
Odznaczenia
Medal Lotniczy (dwukrotnie) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego RAF roundel.svg RAF

ŻyciorysEdytuj

Okres przedwojennyEdytuj

 
Adam Harasowski, 1932.

Syn Aleksandra i Roberty Nałęcz-Udryckiej[2]. Po stronie ojca był spokrewniony z Maurycym Karasowskim (1823–1892), pierwszym biografem Chopina. Był szwagrem kompozytora Tadeusza Szeligowskiego (1896–1963).

W latach 1923–1929 studiował w konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie w klasie Adama Sołtysa. Później pobierał prywatne lekcje kompozycji u Karola Szymanowskiego[3]. W 1927 poznał Gilberta K. Chestertona[4]. W 1931 ukończył Wydział Mechaniczny Politechniki Lwowskiej. Był dyrygentem Lwowskiego Chóru Technickiego[5][6][7], którego tradycje przejął w roku 1946 Akademicki Chór Politechniki Wrocławskiej. Od roku 1932 pracował na Górnym Śląsku jako inżynier mechanik, a ponadto prowadził orkiestry i chóry zakładowe. Był także pianistą koncertowym i w roku 1932 uczestniczył w II Międzynarodowym Konkursie Chopinowskim[8]. W roku 1938 poślubił Jadwigę Zbrożek, sekretarz redakcji koncernu wydawniczego Ilustrowany Kurier Codzienny w Krakowie[2].

Okres wojennyEdytuj

 
Kompozytor Adam Harasowski (siedzi 4. z prawej) z członkami chóru „Echo” w Katowicach, 7 stycznia 1936

Po wybuchu II wojny światowej, w ostatnich dniach września 1939 roku trafił jako polski oficer (podporucznik) do obozu jenieckiego w Balş w Rumunii, gdzie spotkał Adama Kowalskiego, autora pieśni Modlitwa Obozowa[9] znanej także pod tytułami: Modlitwa AK, Modlitwa partyzancka i O Panie, któryś jest na niebie. Adam Harasowski opracował tę pieśń na chór męski[10] i aranżacja została wykonana w czasie koncertu żołnierskiego w drugą niedzielę października 1939 roku[11]. Modlitwa Obozowa stała się później popularna w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie[12][13] i w Polsce Podziemnej, także współcześnie[14][15], a w roku 2007 była tłem muzycznym dla jednej ze scen filmu Katyń[16].

W roku 1940 Adam i Jadwiga Harasowscy przybyli do Glasgow w Szkocji. Jadwiga została formalnym właścicielem (do roku 1953) Książnicy Polskiej, która wydawała i drukowała dzienniki, czasopisma i książki dla polskich żołnierzy I Korpusu po translokacji Polskich Sił Zbrojnych z Francji do Wielkiej Brytanii[17].

Adam Harasowski był autorem wielu kompozycji i aranżacji muzycznych przeznaczonych zarówno dla polskich żołnierzy na Zachodzie[18] jak i dla odbiorców brytyjskich. Jego celem było zaznajomienie społeczeństw anglojęzycznych z polską kulturą muzyczną i z tego powodu większość jego twórczości powstała w języku angielskim[19][20][21]. Jako jeden z czterech polskich dyrygentów prowadził Chór Wojska Polskiego, który w ciągu siedmiu lat działalności dał ponad 600 koncertów na terenie Anglii, Szkocji i Walii[22].

Cześć Pieśni ! – Słowa te, będące zwyczajowym pozdrowieniem między śpiewakami w przedwojennej Polsce, na emigracji nabrały głębszego znaczenia, wyrażając nie tylko tęsknotę za Krajem, ale także swoisty obowiązek przekazania nowemu pokoleniu, wzrastającemu poza Ojczyzną, nieśmiertelnego czaru pieśni rodzimej, którego Polakowi nic nie zastąpi.
— Adam Harasowski (1955)[23]

Adam Harasowski był także oficerem technicznym Polskich Sił Powietrznych. Pracował jako specjalista budowy silników i przyrządów pokładowych w szeregu brytyjskich wojskowych zakładach lotniczych, najdłużej w Royal Aircraft Establishment w Farnborough. Był dwukrotnie odznaczony Medalem Lotniczym Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie[24][25].

Okres powojennyEdytuj

W latach 1945–1948 służył w Royal Air Force w randze Flying Officer[26] (polski porucznik) i był wykładowcą konstrukcji silników lotniczych w bazie wojskowej Cammeringham. W roku 1948 otrzymał awans na stopień Flight Lieutenant[3] (polski kapitan) i objął nadzór nad obsługą techniczną samolotów w bazie St. Athan w Walii[27]. W latach 1949–1952 służył w brytyjskich bazach lotniczych na Bliskim Wschodzie i w Pakistanie, a następnie ponownie w Anglii w bazach RAF Topcliffe, Swinderby i St. Athan. Nauczył się języka arabskiego. Znał biegle angielski, niemiecki, francuski i hiszpański, a w latach późniejszych zdobył umiejętność języka japońskiego w piśmie.

W latach 1958–1980 mieszkał w Balderton, dzielnicy Newark-on-Trent. Od roku 1958 do emerytury w 1970 pracował jako inżynier w zakładach Worthington-Simpson Company[28] (producent pomp okrętowych), w których przed wojną odbył staż podyplomowy. Był długoletnim kierownikiem muzycznym i dyrygentem lokalnego towarzystwa operowego – The Newark Operatic Society[29]. W roku 1961 chór tego towarzystwa pod kierownictwem Adama Harasowskiego wykonał z orkiestrą symfoniczną fragmenty opery Halka w tłumaczeniu na język angielski. Jego aranżacje polskich pieśni z tłumaczeniami na język angielski były częścią albumu muzycznego wielokrotnie wydawanego w Stanach Zjednoczonych[30].

 
Adam Harasowski (od prawej), Mieczysław Cena i Krzysztof Cena po pogrzebie Tadeusza Szeligowskiego w Poznaniu 15 stycznia 1963

Głównym dziełem Adama Harasowskiego stała się monografia książkowa The skein of legends around Chopin[31][32] (Kłębek legend wokół Chopina), która przedstawia krytyczną analizę ponad czterdziestu istniejących wtedy biografii Fryderyka Chopina[33], a szczególnie kontrowersyjnych listów Chopina do Delfiny Potockiej[34][35]. Książka ta, ze wstępem Arthura Hedleya[36], została wydana w Glasgow w 1967, a następnie dwukrotnie (w 1977 i 1980) w Nowym Jorku. Obszerną recenzję książki zamieściło londyńskie czasopismo „Wiadomości” w 1968[37]. Jest uważana za klasyczne dzieło z tego zakresu[38].

Fragment następnej, niedokończonej książki o muzyce Chopina Adam Harasowski opublikował po angielsku w roku 1981[39]. Był autorem szeregu artykułów na temat twórczości Chopina w czasopismach „Music and Musicians”[40], „Piano Quarterly”, „Musical Times”, a także w polskim „Ruchu Muzycznym”. Zamieszczał artykuły popularyzatorskie w „Wiadomościach”[41].

Jadwiga Harasowska zmarła w Newark-on-Trent w roku 1978. Dwa lata później Adam zawarł związek małżeński z Joyce Meldrum (obecnie Joyce Meldrum-Harasowska[42]) i przeprowadził się do Rownhams koło Southhampton. Po jego śmierci w 1996[43][44] Joyce przekazała archiwa Jadwigi i Adama Harasowskich do Archiwum Emigracji prowadzonego przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu[45].

PrzypisyEdytuj

  1. Fuksa 2015 ↓.
  2. a b Katarzyna Fuksa, Niestrudzony dla Polski – Adam Jerzy Harasowski, „wSieci Historii”, 40 (9), wrzesień 2016, s. 76-78, ISSN 2300-6803.
  3. a b Nicolas Slonimsky, Laura Kuhn, Dennis McIntire, Harasowski, Adam, Baker’s Biographical Dictionary of Musicians – The Gale Group, 2001, Encyclopedia.com [dostęp 2019-02-16] (ang.).
  4. Ian Boyd (red.), Adam Harasowski's note detailing his meeting with Chesterton in Poland in 1927, „The Chesterton Review”, III (2), South Orange, New Jersey: The G.K. Chesterton Institute for Faith & Culture, Seton Hall University, 1977, s.12, DOI10.5840/chesterton19773223 [dostęp 2018-02-28] (ang.).
  5. Tadeusz Dziurzyński, Życie muzyczne: Towarzystwo Śpiewackie „Lwowski Chór Technicki”, „Almanach Lwowski Ateneum”, Lwów 1928 [dostęp 2018-02-27].
  6. Teksty pieśni śpiewanych przez Lwowski Chór Technicki pod kierownictwem A. Harasowskiego, t. 1927, Sądecka Digital Library, 2015.
  7. Adam Harasowski, Muzyka na Politechnice, „Życie Technickie”, 6 (1-9), Lwów: Stowarzyszenie Asystentów Towarzystwa Bratniej Pomocy Kół i Związków Naukowych Studentów Politechniki Lwowskiej, 1927 [dostęp 2019-02-16].
  8. Barbara Niewiarowska (red.), Kronika Międzynarodowych Konkursów Pianistycznych im. Fryderyka Chopina 1927-1995, Gdańsk, Warszawa: Romega : Towarzystwo im. Fryderyka Chopina, 2000, indeks s. 282, ISBN 83-911335-2-4.
  9. Sławomir Tomasz Roch, Modlitwa obozowa, tekst i historia, Portal Wołyń, 2013 [dostęp 2018-03-01].
  10. Modlitwa obozowa, Portal Piosenki Religijne [dostęp 2018-03-01].
  11. Gimnazjum Nr 2 im. Armii Krajowej w Oleśnicy, hymn szkoły, 16 lutego 2016 [dostęp 2017-02-18].
  12. Jan Bielatowicz (red.), Nasze granice w Monte Cassino – Antologia walki, Biblioteka Orła Białego, pieśń Modlitwa obozowa (O Panie, któryś jest na niebie) w aranżacji Adama Harasowskiego – s. 9, Rzym: Nakład Oddziału Kultury i Prasy 2 Korpusu, 1945 [dostęp 2018-03-01].
  13. Kowalski 1943 ↓.
  14. TVP Historia i Chór Filharmonii im. Henryka Wieniawskiego w Lublinie, wykonanie pieśni Adama Kowalskiego w aranżacji Adama Harasowskiego, 12 grudnia 2014 [dostęp 2017-02-18].
  15. Zespół „Fides” finalistą konkursu w Krakowie, Publiczne Gimnazjum Nr 2 im. Jana Heweliusza i Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Żukowie, 12 listopada 2014 [dostęp 2017-02-18].
  16. Modlitwa obozowa, cytowane źródło, portal wPrawo.pl [dostęp 2019-02-16].
  17. encyklopedia.pwn.pl, Książnica Polska – wydawnictwo [dostęp 2017-02-16].
  18. Andrzejowski 1945 ↓.
  19. Harasowski 1945 ↓.
  20. Harasowski 1947 ↓.
  21. Contoski 1960 ↓.
  22. Katarzyna Fuksa, Cześć Pieśni! – Z dziejów polskich chórów w Londynie po II wojnie światowej, „Studia Polonijne”, 28, (Tytuł Cześć Pieśni! pochodzi z przypisu na s. 193 z cytatem fragmentu tekstu Adama Harasowkiego z roku 1955), 2007, s. 198 [dostęp 2018-03-02].
  23. Harasowski 1955 ↓.
  24. Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940-1947 [dostęp 2017-03-28].
  25. Anna Krzystek, Tadeusz Krzystek, Personel Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Piotr Hodyra (red.), wyd. 3, pełny tekst, Sandomierz: Lista Krzystka, grudzień 2016, s. 176 [dostęp 2018-02-27].
  26. Supplement to the London Gazette, 2 listopada 1948, s. 5774 [dostęp 2019-02-16].
  27. Royal Air Force St. Athan [dostęp 2018-03-03] (ang.).
  28. Worthington Simpson of Newark-on-Trent, Grace's Guide to British Industrial History [dostęp 2018-03-03] (ang.).
  29. The Newark Operatic Society, History of the Society [dostęp 2017-02-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-07] (ang.).
  30. Josepha K. Contoski (red.), Treasured Polish Songs with English Translations, third printing, Minneapolis, Minnesota: Polanie Publishing Company, 1978, s. 352 [dostęp 2018-02-26] (ang.).
  31. Harasowski 1967 ↓.
  32. Osoby związane z Chopinem [w:] Narodowy Instytut Fryderyka Chopina [dostęp 2017-02-20].
  33. Ates Orga, Unravelling Chopin, „Music and Musicians”, September 1967, s. 32-33 (ang.).
  34. Piotr Sumiński, Chopin i Potocka: Awantura o miłosną korespondencję, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2005, s. 169, 194 i 237, ISBN 83-89100-68-1 [dostęp 2018-02-26].
  35. Nota edytorska [w:] Zofia Helman, Zbigniew Skowron, Hanna Wróblewska-Straus (red.), Korespondencja Fryderyka Chopina 1831–1839, t. 2 cz. 1, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2017, s. 21, ISBN 978-83-235-3100-5.
  36. Adam Harasowski, Arthur Hedley, 1905-1969, „Music and Musicians”, 18, 7, 1969, s. 25-27 (ang.).
  37. Czesław Halski, Książka o Chopinie, „Wiadomości”, XXIII (1141), Londyn , 11 lutego 1968, s. 5 [dostęp 2018-03-03].
  38. Jolanta T. Pekacz, The Nations's Property – Chopin's Biography as a Cultural Discourse [w:] Jolanta T. Pekacz (red.), Musical Biography – Towards New Paradigms, Aldershot, Hants, UK – Burlington, VT, USA: Routledge – An Ashgate Book, 2017, s. 43 (przypis 2 i 4), ISBN 0-7546-5151-7 [dostęp 2018-03-03] (ang.).
  39. Adam Harasowski, An overview of Chopin's piano music, „Piano Quarterly”, 29, 113, 1981, s. 18-23 (ang.).
  40. Adam Harasowski, Fact or forgery, „Music and Musicians”, 21 (7), 1973, s. 28-33 [dostęp 2018-03-03] (ang.).
  41. Adam Harasowski, Przyjaciel Chopina, „Wiadomości”, XXIX (16), Londyn , 28 kwietnia 1974, s. 4 [dostęp 2019-02-16].
  42. The Chopin Society UK, członkowie honorowi – Mrs Adam Harasowski (Joyce Harasowska) [dostęp 2017-02-20] (ang.).
  43. M. Pilatowicz (red.), Sad news, „Polish Music Reference Center Newsletter” (November), Los Angeles, California: Thornton School of Music, University of Southern California, 1996 [dostęp 2018-10-01] (ang.).
  44. Harasowski, Adam Jerzy, 15 czerwca 2015, Forum dyskusyjne miłośników polskiego lotnictwa [dostęp 2018-02-28].
  45. Archiwum Emigracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Archiwa i kolekcje osobowe: Jadwiga Harasowska i Adam Harasowski [dostęp 2017-02-18].

BibliografiaEdytuj

  • Adam Kowalski, Adam Harasowski: Kierunek Wisła ! – Wiersze i pieśni 1939-1943 w układzie chóralnym. Glasgow: Książnica Polska, William MacLellan, 1943.
  • Zygmunt Andrzejowski, Adam Harasowski: Skarbiec pieśni polskiej, teksty i melodie w układzie na jeden głos z fortepianem. Glasgow: Książnica Polska, 1945.
  • Adam Harasowski: Polskie Melodie – Polish Tunes (arranged for military brass band). Glasgow: Książnica Polska, 1945.
  • Adam Harasowski, Jan Śliwiński: Polish Christmas Carols – Najpiękniesze Polskie Kolędy. Glasgow: Książnica Polska, 1947. (pdf)
  • Adam Harasowski, Zygmunt Nowakowski, Józef Śliwiński: Złota księga pieśni polskiej – album najbardziej znanych pieśni (130 na fortepian do śpiewu i 20 na chór męski). Londyn: Księgarnia Polska, Alma Book Co., 1955, s. 191.
  • Josepha Contoski, Marya Werten, Leon Chojecki, Adam Harasowski, Anda Kitschmann: Favorite songs from „Treasured Polish songs” with English translations. Minneapolis: Polanie Pub. Co., 1960. (ang.)
  • Adam Harasowski: The skein of legends around Chopin. Glasgow: William MacLellan, 1967, s. 383. (ang.); drugie wydanie – New York: Da Capo Press, 1977, s. 383; trzecie wydanie – New York: Da Capo Press, 1980, s. 417, ​ISBN 0-306-77525-5​, e-book 1, e-book 2
  • Katarzyna Fuksa, Adam Harasowski (1904–1996) – polski muzyk na uchodźstwie [w:] Wiesław Hudek, Piotr Wiśniewski (red.), Cantare amantis est, (monografia z okazji 80. urodzin prof. Ireneusza Pawlaka), Lublin: Wydawnictwo Polihymnia, 2015, s. 122–140, ISBN 978-83-7847-253-7.