Adam Kowalczyk

Oficer, pilot Wojska Polskiego

Adam Franciszek Kowalczyk (ur. 1 października 1903 w Brzeźniu, w pow. sieradzkim, zm. 7 maja 1970 w Buenos Aires w Argentynie) – pułkownik pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Adam Kowalczyk
pułkownik pilot pułkownik pilot
Data i miejsce urodzenia

1 października 1903
Brzeźnio,

Data i miejsce śmierci

7 maja 1970
Buenos Aires, Argentyna

Przebieg służby
Siły zbrojne

Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne

Formacja

Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
RAF roundel.svg RAF

Jednostki

201 pułk piechoty
1 Dywizja Litewsko-Białoruska
4 pułk strzelców podhalańskich
IV/1 dywizjon myśliwski
607 dywizjon RAF
dywizjon 303
dywizjon 317
dywizjon 300

Stanowiska

dowódca dywizjonu

Główne wojny i bitwy

wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska 1940
bitwa o Anglię
lądowanie w Normandii

Odznaczenia
Polowy Znak Pilota
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Walecznych (od 1941, dwukrotnie) Medal Lotniczy (czterokrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Brązowy za Długoletnią Służbę Kawaler Orderu Korony Rumunii Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda za Wojnę 1939–1945 (Wielka Brytania) Gwiazda Lotniczych Załóg w Europie (Wielka Brytania) Medal Pamiątkowy Jubileuszowy 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie chłopskiej Tomasza i Józefy z domu Galusińska, którzy prowadzili 5 hektarowe gospodarstwo. Miał dziewięcioro rodzeństwa. W 1912 rozpoczął naukę w rosyjskiej szkole powszechnej, po ukończeniu której uczył się w szkole przygotowawczej (tzw. preparanda). W tym czasie należał do konspiracyjnego harcerstwa polskiego - Drużyny im. Tadeusza Kościuszki w Zduńskiej Woli. W 1918 jako harcerz brał udział w rozbrajaniu garnizonu niemieckiego w Zduńskiej Woli. W 1919 r. rozpoczął naukę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu. W 1920 wstąpił do Armii Ochotniczej i walczył z bolszewikami w szeregach 201 pułku piechoty. Następnie został przeniesiony do 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej i wziął udział w buncie Żeligowskiego[1].

Po zakończeniu działań wojennych zajął się przerwaną edukacją. W 1925 zdał maturę w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łowiczu i rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. W następnym, po praktyce w 4 pułku strzelców podhalańskich, na własną prośbę został skierowany do Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie, którą ukończył w sierpniu 1928 roku i uzyskał nominację na podporucznika obserwatora[1]. Został wcielony do 1 pułku lotniczego w Warszawie i przydzielony do 13 eskadry niszczycielskiej nocnej. W 1929 w Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie ukończył kurs pilotażu podstawowego, a na wiosnę 1930 kurs pilotażu myśliwskiego przy 2 pułku lotniczym w Krakowie, po którym został skierowany do 1 pułku lotniczego. Otrzymał przydział do 112 eskadry myśliwskiej[2], w której służył 8 lat. W 1936 r. objął stanowisko p.o. dowódcy 112 eskadry. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 14. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[3]. W następnym roku został dowódcą IV dywizjonu myśliwskiego[4].

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził IV dywizjonem myśliwskim w ramach Brygady Pościgowej[2]. W rejonie Warszawy zestrzelił na pewno 2 samoloty nieprzyjaciela (He 111 i Ju 87). 17 września w związku z rozkazem ewakuacji do Rumunii wyznaczył młodych pilotów do przeprowadzenia samolotów na rumuńskie lotnisko, sam zaś wyruszył rzutem kołowym, który odjechał z lotniska tuż przed nadejściem oddziałów Armii Czerwonej.

Następnie przez Bałczik i Bejrut przedostał się do Marsylii. Na miejscu trafił do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Lyon-Bron. Po odbytym przeszkoleniu na francuskich samolotach, w marcu 1940 został mianowany został dowódcą eskadry w 1/145 Polskim Dywizjonie Myśliwskim Warszawskim. Następnie objął dowództwo utworzonego w dniu 31 maja 1940 XI Klucza Kominowego „Kow” broniącego La Rochelle (ELD/La Rochelle). W skład tego klucza wchodzili: ppor. Tadeusz Szumowski, ppor. Włodzimierz Klawe, ppor. Janusz Marciniak, sierż. Władysław Kiedrzyński oraz kpr. Stanisław Widlarz[1]. Dowodzeni przez Kowalczyka piloci otrzymali cztery samoloty Bloch MB-151 i Bloch MB-152. 19 czerwca 1940 r. Kowalczyk wydał swoim podopiecznym rozkaz opuszczenia lotniska i zaokrętowania się na statek "Alderpool". 21 czerwca statek wpłynął do Plymouth.

W Wielkiej Brytanii otrzymał numer służbowy P-0194[5] i został skierowany do 3 School of Technical Training (Szkoły Technicznej RAF) w Manston, a następnie 25 września 1940 r. przeszedł do 5 OTU Operational Training Unit, gdzie przeszkolił się na brytyjskich myśliwcach. Jego pierwszą bojową jednostką był 607 dywizjon RAF „County of Durham”, wyposażony w samoloty Hurricane[6]. 7 listopada 1940 objął dowództwo 303 dywizjonu myśliwskiego, które pełnił do 19 lutego 1941. Następnie przeniesiono go do nowo sformowanego 317 dywizjonu myśliwskiego „Wileńskiego”, w którym objął stanowisko oficera operacyjnego. Później pełnił funkcję polskiego oficera łącznikowego w 9, 13 i 14 Grupie Myśliwskiej. Latem 1943 ze względu na zbliżającą się granicę wiekową pilotów myśliwskich (40 lat) został przeniesiony do lotnictwa bombowego a po przeszkoleniu w 18 OTU w Finningley otrzymał przydział do 300 dywizjonu bombowego „Ziemi Mazowieckiej”, gdzie pełnił szereg funkcji, w tym m.in. dowódcy eskadry, a od 18 stycznia do 1 kwietnia 1944 był dowódcą dywizjonu. Następnie aż do zakończenia działań wojennych obejmował różne stanowiska dowódcze w wojskowym szkolnictwie lotniczym (m.in. jako szef wyszkolenia w Dowództwie Sił Powietrznych)[1].

12 czerwca 1944 został przeniesiony do Dowództwa Sił Powietrznych w Londynie na kurs taktyczny, 18 sierpnia 1944 r. został wysłany do Stanów Zjednoczonych w celu podjęcia nauki w elitarnej amerykańskiej akademii US Army Command and General Staff College w Fort Leavenworth w stanie Kansas. Powrócił do Wielkiej Brytanii i 17 grudnia 1944 został przydzielony do Dowództwa Sił Powietrznych w Londynie, gdzie objął stanowisko II zastępcy szefa sztabu oraz szefa ds. wyszkolenia[1]. Wojnę ukończył w stopniu podpułkownika pilota. 12 września 1946 został mianowany na stanowisko p.o. szefa sztabu w Dowództwie Sił Powietrznych.

Na liście Bajana jest sklasyfikowany na 122. pozycji z zaliczonymi 2 i 1/5 zestrzeleniami pewnymi[7].

Po rozformowaniu Polskich Sił Powietrznych wstąpił w 1947 do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia[2]. Został zdemobilizowany w stopniu pułkownika i brytyjskim stopniu Wing Commandera. Nie zdecydował się na powrót do kraju, początkowo żył w Wielkiej Brytanii, a następnie w grudniu 1948 przeniósł się do Buenos Aires w Argentynie, gdzie zmarł na atak serca w 1970 roku.

Był żonaty dwukrotnie: przed wojną z Zofią oraz od 1947 z Bożenną z Orłowskich (podoficerem Pomocniczej Lotniczej Służby Kobiet). Z drugiego małżeństwa miał syna Piotra[2].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Grzegorz Korcz, Wojciech Zmyślony: Ppłk pil. Adam Kowalczyk – dowódca legendarnych dywizjonów. „Na sieradzkich szlakach”. 3/114/2014/XXIX, s. 52–57. Sieradz: Oddział PTTK w Sieradzu. ISSN 1232-2695. 
  2. a b c d Adam Kowalczyk. polishairforce.pl. [dostęp 2019-03-06].
  3. a b c Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 210.
  4. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 774.
  5. Kowalczyk Adam Franciszek. listakrzystka.pl. [dostęp 2019-03-06].
  6. Krzystek 2012 ↓, s. 298.
  7. "Lista Bajana". polishairforce.pl. [dostęp 2019-03-06].

BibliografiaEdytuj

  • „Pilot Wojenny”. 2(5)/2000, s. 136–137, 04.2000. Warszawa: ECHO. 
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
  • Tadeusz Jerzy Krzystek, [Anna Krzystek]: Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii w latach 1940–1947 łącznie z Pomocniczą Lotniczą Służbą Kobiet (PLSK-WAAF). Sandomierz: Stratus, 2012. ISBN 978-83-61421-59-7. OCLC 276981965.