Otwórz menu główne
Grobowiec Szelągowskich na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Adam Wiktor Szelągowski (ur. 23 grudnia 1873 w Lublinie, zm. 3 sierpnia 1961 w Warszawie) – polski historyk, nauczyciel gimnazjalny i profesor Uniwersytetu Lwowskiego, członek Towarzystwa Historycznego we Lwowie[1].

Spis treści

Życiorys i profil badań naukowychEdytuj

Studiował na Uniwersytecie Lwowskim. Był uczniem Oswalda Balzera, doktorat w 1898, habilitacja 1902, profesor nadzwyczajny 1907. Jednocześnie do 1914 uczył w gimnazjach lwowskich. Od 1919 kierownik katedry historii społeczno-gospodarczej UJK, od 1921 (po Szymonie Askenazym) kierownik katedry historii nowożytnej UJK. W latach 1929-1930 był redaktorem naczelnym pisma „Insurrekcje. Materiały i badania do dziejów powstań oraz ruchów społecznych i narodowych w Polsce” (ukazały się jedynie 3 numery)[2]. Z dniem 31 marca 1939 został przeniesiony w stan spoczynku na zasadzie art. 24 pragmatyki profesorskiej[3].

Sympatyzował z ruchem endeckim[4]. Był członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Był członkiem Ligi Narodowej[5]. Po wojnie zamieszkiwał w Warszawie[6].

W kręgu jego szerokich zainteresowań naukowych były czasy od średniowiecza po czasy nowożytne, historia Polski i historia powszechna, historia gospodarcza i historia cywilizacji. Początkowo swoje badania rozpoczął od bliskich mu przez całe życie problemów historii gospodarczej (Chłopi dziedzice we wsiach na prawie polskim do końca XIII w., 1899) oraz powstałą z inspiracji Gustava von Schmollera (Pieniądz i przewrót cen w XVI. i XVII. wieku w Polsce, 1902). Jest także autorem pierwszego zarysu polskiej polityki morskiej, oparty na szerokich studiach archiwalnych w Berlinie i Wiedniu (Sprawa północna w wiekach XVI-XVIII, t. 1-3, 1904-1905). W monografiach: Rozkład Rzeszy i Polska za panowania Władysława IV (1907), Wzrost państwa polskiego w XV-XVI w. Polska na przełomie wieków średnich i nowych (1904) i Najstarsze drogi z Polski na Wschód w okresie bizantyńsko-arabskim (1909) badał powiązania polityki polskiej z polityką europejską. Opracował syntezę Dzieje Polski 1849-1914 (w zbiorowym dziele Polska jej dzieje i kultura, t. 3, 1932). Zawarty w niej opis genezy powstania styczniowego zachował walory aż do czasu ukazania się monografii Stefana Kieniewicza. Zajmował się także dziejami cywilizacji: Wschód i Zachód: zagadnienia z dziejów cywilizacji (1912), Dzieje powszechne i cywilizacji (t. 1-4, 1913-1918). Opublikował wiele prac z historii powszechnej: Rewolucja francuska 1789-1793 (1927, wyd. 2 - 1934), Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. Tworzenie państwa i konstytucji (1929). Autor wielu podręczników historii dla gimnazjów. Był autorem 3-tomowego podręcznika historii dla gimnazjów, obejmującego historię średniowieczną, nowożytną i nowoczesną.

Został pochowany w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, gdzie spoczęły także jego córki Maria (1905-1989) i Aleksandra (1907-1996)[7].

UczniowieEdytuj

PublikacjeEdytuj

  • O socyologicznym traktowaniu dziejów, Lwów 1898.
  • Paweł Piasecki, historyk polski XVII w. Cz. I. Życiorys i charakterystyka ogólna pisarza, Lwów 1899.
  • Chłopi-dziedzice we wsiach na prawie polskiem do końca XII w. (Studya nad historyą prawa polskiego pod redakcyą O. Balcera, t. I), Lwów 1899.
  • Układy królewicza Władysława i dysydentów z Gustawem Adolfem, Lwów 1900.
  • Pieniądz i przewrót cen w Polsce w XVI i XVII w., Lwów: Tow. Wydaw. 1902.
  • Walka o Bałtyk. Sprawa północna w XVI i XVII, cz. 1, Lwów : B. Połoniecki 1904.
  • Śląsk i Polska wobec powstania czeskiego. Sprawa północna, cz. 2, Lwów: B. Połoniecki 1904.
  • Wzrost państwa polskiego w XV-XVI w. : Polska na przełomie wieków średnich i nowych, Lwów: B. Połoniecki 1904.
  • O ujście Wisły. Wielka wojna pruska. Sprawa północna, cz. 3, Warszawa: Gebethner i Wolff 1905.
  • Rozkład Rzeszy i Polska za Władysława IV, Kraków: Fund. wyd. im. Wiktora Osławskiego 1907.
  • Rozwój ekonomiczny i społeczny w Polsce do r. 1907 (Polska, Obrazy opisy), Lwów 1907.
  • Najstarsze drogi z Polski na Wschód: w okresie bizantyńsko-arabskim, Kraków: Akademia Umiejętności 1909.
  • Historyczne podstawy kwestii ruskiej na ziemiach polskich, Warszawa 1910.
  • Z dziejów współzawodnictwa Anglii i Niemiec, Rosyi i Polski, Lwów: Tow. Wydawnicze 1910.
  • Kwestya ruska w świetle historyi. Cz. I. Historyczne prawo polskie na Rusi. Cz. II. Historyczne podstawy kwestyi ruskiej na ziemiach polskich, Warszawa 1911.
  • Sprawa reformy elekcyi za panowania Zygmunta III, Lwów 1912.
  • The Eastland Company in Prussia, London: Office of the Society 1912.
  • Wschód i Zachód. Zagadnienia z dziejów cywilizacyi, Lwów: Tow. Wydawnicze 1912.
  • Dzieje powszechne i cywilizacyi, t. 1: Egipt. Babilon i Assyrya. Syrya i Palestyna. Azya Mniejsza. Iran i Turan. Indye, Chiny i Pacyfik, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie 1913.
  • Dzieje powszechne i cywilizacyi, t. 2: Grecya archaiczna. Grecya bohaterska. Grecya wolna. Panowanie Grecyi nad światem, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie 1914.
  • Dzieje powszechne i cywilizacyi, t. 4: Rzym - miasto. Rzym - państwo. Impreyalizm rzymski. Cezaryzm, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie 1914.
  • Wici i Topory. Studyum nad genezą i znaczeniem godeł polskich i zawołań, Kraków: Akademia Umiejętności 1914.
  • (współautor: Marian Janelli), Dzieje powszechne. Podręcznik do nauki historyi na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 1, Obejmująca okres starożytny, Lwów: Towarzystwo Nauczyciel. Szkół Wyższych 1915[9].
  • Niemcy, Austrya i kwestia polska, Warszawa: Gebethner i Wolff - Kraków: G. Gebethner 1915.
  • Historja nowożytna: do użytku szkół średnich, z. 1-4, Wilno: J. Zawadzki 1916.
  • Dzieje powszechne i cywilizacyi, t. 4: Odrodzenie Wschodu. Geneza społeczeństw na Zachodzie. Świat turko-słowiański, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie 1918.
  • (współautor: Marian Janelli), Dzieje powszechne. Podręcznik do nauki historyi na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 2, Warszawa: S. Orgelbranda Synowie 1918.
  • Historia nowoczesna: rewolucja francuska, wiek 19 i 20 do wybuchu wojny światowej 1788-1914, Warszawa: M. Arct 1918 (wyd. 2 - 1922).
  • Historia nowożytna 1453-1789, Warszawa: M. Arct 1918 (wyd. 2 - 1922, wyd. 3 - 1924).
  • Historia starożytna: 3000 r. przed Chr. - 1000 r. po Chr., Warszawa: M. Arct 1918 (wyd. 4 przejrz. i popr. 1923).
  • O granicach Polski, Warszawa 1918.
  • Dzieje powszechne w zarysie: podręcznik do nauki historii na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 2, obejmująca okres średniowieczny, Warszawa: M. Arct 1919 (wyd. 2, przejrz. i dostosowane do programu M. W. R. i O. P. - 1923).
  • Dzieje powszechne w zarysie: podręcznik do nauki historii na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 4, obejmująca okres nowoczesny, Warszawa: M. Arct 1919 (wyd. 2 - 1925).
  • Historia średniowieczna (963-1453), Warszawa: M. Arct 1919 (wyd. 2 przejrz. i popr. Warszawa: J. Czernecki 1921).
  • Dzieje powszechne w zarysie: podręcznik do nauki historii na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 3, obejmująca dzieje nowożytne, Warszawa: M. Arct 1920 (wyd. 2, przejrz. i dostosowane do programu M. W. R. i O. P. - 1923).
  • Obrazy z dziejów Polski, Warszawa: „Bibljoteka Polska” 1920.
  • Dzieje Polski w zarysie, Warszawa: Trzaska, Evert i Michalski 1921 (wyd. 2 przejrz. i popr. Warszawa: J. Czernecki 1923).
  • Walka o Bałtyk, wyd. 2, przejrz. i uzup. Lwów: Wydawnictwo Polskie 1921.
  • Dzieje powszechne w zarysie: podręcznik do nauki historii na stopniu wyższym szkół średnich. Cz. 1, Okres starożytny, Warszawa: M. Arct 1923.
  • Polska współczesna, Warszawa: Księg. Biblioteki Dzieł Wyborowych 1925.
  • Z zagadnień dydaktyki historii: nauka historii w programach gimnazjalnych, Warszawa: M. Arct 1925.
  • Rok 1789 monarchia a rewolucja, Warszawa: Bibl. Dzieł Wyborowych 1927.
  • Rok 1792 upadek tronu, Warszawa: Bibl. Dzieł Wyborowych 1927.
  • Stany Zjednoczone Północnej Ameryki U.S.A : tworzenie państwa i konstutycji, Warszawa: F. Hoesick 1929.
  • Rewolucja francuska 1789-1793, wyd. 2 uzup. rozdz. 3-im, Lwów : „Filomata”, 1934
  • Historia powszechna, t. 1, Warszawa: M. Arct 1936.
  • Historia powszechna, t. 2, cz. 1, Warszawa: M. Arct 1936.
  • Historia powszechna, t. 2, cz. 2, Warszawa: M. Arct 1938.
  • Wiek dwudziesty: Historii powszechnej t. 2, cz. 2. Przedwojnie, wojna światowa, czasy powojenne do 1937 r., Warszawa: M. Arct 1939.
  • Historia powszechna. Wykaz imienno-rzeczowy, Warszawa: M. Arct 1939.
  • Istok i Zapad: problemi istorije civilizacije, prev. s poljskog Petar Bunjak, Podgorica: CID 1998.
  • O ujście Wisły: wielka wojna pruska, oprac., wstęp i posł. Andrzej Korytko, Dąbrówno: Oficyna Retman 2012.

PrzypisyEdytuj

  1. Teofil Emil Modelski, Towarzystwo Historyczne 1914-1924, w: Kwartalnik Historyczny, rocznik LI, zeszyt 1-2, Lwów 1937, s. 67.
  2. Pismo w katalogu biblioteki Narodowej [1]
  3. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 2, s. 99, 15 marca 1939. 
  4. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 49. ISBN 978-83-7188-964-6.
  5. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 585.
  6. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 197. ISBN 978-83-7188-964-6.
  7. Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne. Cmentarz Stare Powązki. Szelągowscy. um.warszawa.pl. [dostęp 2018-02-27].
  8. Joanna Pisulińska, Doktoraty historyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza 1918-1939 [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX w., t. 1, red. Jerzy Maternicki, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2004, s. 233-249
  9. Książki szkolne. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 59, Nr 4 z 30 listopada 1915. 

BibliografiaEdytuj

  • Władysław Czapliński, Henryk Wereszycki, Dorobek Naukowy Adama Szelągowskiego, „Kwartalnik Historyczny” 69 (1962), nr 3, s. 615-636.
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski i jego poglądy na historię [w:] Środowiska historyczne II Rzeczypospolitej . Cz. 3. Materiały konferencji naukowej w Krakowie w 1988 r, red. Jerzy Maternicki, Warszawa 1989/
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski i jego poglądy na historię, „Przegląd Humanistyczny” 33 (1989), nr 11, s. 123-153; nr 12, s. 105-137.
  • Jerzy Maternicki, Adama Szelągowskiego lata szkolne i uniwersyteckie [w:] Kultura, polityka, dyplomacja . Studia ofiarowane Profesorowi Jaremie Maciszewskiemu w sześćdziesiątą rocznicę Jego urodzin, Warszawa 1990.
  • Jerzy Maternicki, Trudna profesura. Adam Szelągowski wśród przeciwieństw i niepowodzeń życiowych we Lwowie w latach 1909-1939 [w:] J. Maternicki, Historia i historycy. Studia i szkice historiograficzne, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2005, s. 174-203.
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski i jego trudna profesura historii nowożytnej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie (1920-1939) [w:] Polska Europa, świat XX wieku . Studia i szkice ofiarowane profesorowi Włodzimierzowi Bonusiakowi w czterdziestolecie Jego pracy twórczej, red. W. Wierzbieniec, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2005, s. 769-785.
  • Jerzy Maternicki, Początki kariery profesorskiej Adama Szelągowskiego na Uniwersytecie Lwowskim (1909-1919) [w:] Historyk i historia . Studia dedykowane pamięci prof. Mirosława Francicia, red. Adam Walaszek, Krzysztof Zamorski, Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagiellonica” 2005, s. 115-127.
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski wobec idei historii socjologicznej [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX, t. 4, Rzeszów 2006, s. 178-198.
  • Jerzy Maternicki, Adama Szelągowskiego parasynteza dziejów Polski [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX, t. 5, pod red. Jerzego Maternickiego, Leonida Zaszkilniaka, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2007, s. 409-449.
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski (1873-1861) [w:] Złota księga historiografii lwowskiej XIX i XX wieku, red. Jerzy Maternicki przy współpracy Leonida Zaszkilniaka; tł. tekstów ukr. Janina Kordek, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2007, s. 359-376.
  • Jerzy Maternicki, Adam Szelągowski (1873-1961)- sylwetka historyka [w:] J. Maternicki, Historia i życie narodu. Poglądy i postawy historyków polskich XIX i XX w., Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2009, s. 404-417.
  • Jerzy Maternicki, Meandry myśli historycznej. Ostatnia parasynteza dziejów Polski Adama Szelągowskiego (1936-1938) [w:] J. Maternicki, Pogranicza historii. Studia i szkice, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2011 s. 54-107.
  • Jerzy Maternicki, Poglądy Adama Szelągowskiego na epokę porozbiorową [w:] Polska, Słowacja, Europa Środkowa w XIX-XX wieku . Księga jubileuszowa dedykowana profesor Ewie Orlof, red. Jan Pisuliński, Elżbieta Rącza, Krzysztof Żarna, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2011, s. 176-190.
  • Jerzy Maternicki, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 47. WarszawaKraków: Polska Akademia Nauk i Polska Akademia UmiejętnościInstytut Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla, 2011, s. 616–619. ISBN 978-83-88909-93-1.
  • Lidia Michalska-Bracha, Adam Szelągowski jako badacz powstania styczniowego [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX, t. 5, pod red. Jerzego Maternickiego, Leonida Zaszkilniaka, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2007, s. 464-475.
  • Jadwiga Lechicka, Adam Szelągowski jako dydaktyk historii, „Wiadomości historyczne” 5 (1962), nr 5, s. 282-286.
  • Ewa Szeloch, Żydzi i ich rola w dziejach Polski w syntezach i podręcznikach szkolnych Adama Szelągowskiego [w:] Wielokulturowe środowisko historyczne Lwowa w XIX i XX, t. 5, pod red. Jerzego Maternickiego, Leonida Zaszkilniaka, Rzeszów : Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego 2007, s. 450-463.
  • Maria Wierzbicka, Szelągowski Adam [w:] Słownik historyków polskich, red. Maria Prosińska-Jackl, Warszawa: Wiedza Powszechna 1994, s. 508.