Otwórz menu główne

Adolf Dymsza

polski aktor

Adolf Dymsza, właściwie Adolf Bagiński, w filmie znany jako Dodek (ur. 7 kwietnia 1900 w Warszawie[1], zm. 20 sierpnia 1975 w Górze Kalwarii) – polski aktor kabaretowy i filmowy. Uważany za najwybitniejszego komika polskiego kina XX wieku. Przedwojenny „król polskiej komedii”[2][3][4][5][6].

Adolf Dymsza
Ilustracja
Adolf Dymsza „Dodek” (1933)
Kadr z filmu „Dwanaście Krzeseł”
Imię i nazwisko Adolf Bagiński
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1900
Warszawa
Data i miejsce śmierci 20 sierpnia 1975
Góra Kalwaria
Zawód aktor teatralny i filmowy
Współmałżonek Zofia Olechnowicz
Lata aktywności 1918–1972
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Dymsza z żoną i córkami podczas pokazu samochodów w Warszawie, rok 1939
Nagrobek Adolfa Dymszy na Cmentarzu Wojskowym, Warszawa, 30 lipca 2006
Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie
Adolf Bagiński – Akt urodzenia

Jak głosi anegdota, pseudonim „Dymsza” został wymyślony przez siostrę aktora Zuzannę Skowron (z domu Bagińską)[7]. On sam chciał nazywać się „Scipio del Scampio”. Zapisał ten pseudonim na kartce, jednak kiedy zadzwoniono z teatru z prośbą o podanie pseudonimu na afisz, siostrze zgubiła się kartka i wymyśliła na poczekaniu „Dymszę”[8]. Według innej relacji[9], pochodzącej od samego aktora, jest to nazwisko posła do carskiej Dumy, Leopolda Dymszy, znalezione w Kalendarzu „Kuriera Porannego” po tym, jak zastąpienie nazwiska pseudonimem zasugerował młodemu artyście sekretarz teatru „Miraż”.

ŻyciorysEdytuj

Był synem Adolfa i Matyldy z Połądkiewiczów. Miał siostrę Zuzannę (po mężu Skowron). Kształcił się w Warszawie – najpierw w II Gimnazjum, a następnie w Szkole Handlowej Wawelberga. W wieku 17 zadebiutował w teatrzykach półamatorskich[10]. W 1918 zadebiutował w filmie Roztargniony krawiec[10]. W latach 1918–1920 występował w teatrach Warszawy, Grodna i Mińska. Potem powrócił do Warszawy. Początkowo był bez stałego angażu, grywał w warszawskich teatrzykach i uczył tańca. Po występach w latach 1925–1931 w kabarecie „Qui Pro Quo” zyskał znaczną popularność i stał się znanym aktorem rewiowym. Poza występami komediowymi grał także w teatrach dramatycznych (Teatr Narodowy, Teatr Narodowy)[10]. O jego występach w filmach niemych niewiele wiadomo, a prawdziwy rozgłos przyniosły mu filmy dźwiękowe, które pozwoliły ujawnić się jego nieprzeciętnemu talentowi komicznemu. Łącznie do 1939 wystąpił w ponad 20 filmach[10].

Podczas II wojny światowej spędził lata okupacji w Warszawie, grając w jawnych teatrach rewiowych (Komedia, Nowości, Niebieski Motyl, Jar), wbrew zakazowi konspiracyjnego ZASP-u. Występował od 1940 w teatrzyku Na Antresoli w Warszawie. Z tego powodu po wojnie został ukarany przez sąd koleżeński ZASP zakazem grania w Warszawie, musiał przekazywać 15% honorariów na Dom Aktora w Skolimowie i przez pewien czas jego nazwisko na afiszach musiało być zastąpione trzema gwiazdkami.

Przeniósł się do Łodzi, gdzie występował w tamtejszym Teatrze Syrena, a w latach 1948–1951 w Teatrze Powszechnym. Zagrał w pierwszej polskiej powojennej komedii pt. Skarb z 1948[10]. W 1951 powrócił do Warszawy i aż do emerytury w 1973 był aktorem Teatru Syrena. Okazyjnie występował w Kabarecie „Wagabunda”[11]. Wystąpił także w radzieckim filmie Arena z 1968[10].

Pod koniec życia cierpiał na wadę słuchu oraz prawdopodobnie na chorobę Alzheimera. Ostatnie dwa lata życia spędził w Domu Opieki Społecznej w Górze Kalwarii. Zmarł po ciężkiej chorobie 20 sierpnia 1975[10]. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 15B-6-12)[12].

W 1929 poślubił Zofię Olechnowicz (baletnicę z zespołu Tacjanny Wysockiej). Mieli cztery córki – jedną z nich była aktorka Anita Dymszówna.

FilmografiaEdytuj

Filmy (lata 1918–1940)Edytuj

Filmy (po 1945)Edytuj

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Metryka urodzenia Adolfa Bagińskiego, parafia ewangelicko-augsburska w Warszawie, nr 332/1900
  2. Kolaborant czy bohater? – Uważam Rze Historia, www.historia.uwazamrze.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  3. Legenda czy zapomniana wielkość? | Gazeta Uniwersytecka UŚ, gazeta.us.edu.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  4. 40 lat temu zmarł Adolf Dymsza – mistrz humoru i piosenki, wpolityce.pl [dostęp 2018-12-31].
  5. Adolf Dymsza. Mistrz dowcipu podszytego zadumą – Szpot – polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2018-12-31].
  6. Dymsza, Adolf – Osoby – Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki, bibliotekapiosenki.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  7. culture.pl
  8. R. Dziewoński, Dodek Dymsza, LTW, Łomianki 2010
  9. Dariusz Michalski: Powróćmy jak za dawnych lat... czyli historia polskiej muzyki rozrywkowej, lata 1900-1939. Warszawa: Iskry, 2007, s. 343. ISBN 978-83-244-0034-8.
  10. a b c d e f g h Zmarł Adolf Dymsza. „Dziennik Polski”. Nr 184, s. 1-2, 22-24 sierpnia 1975. 
  11. (Zawadzki Wiesław, oprac. A. S.): Byłem w „Wagabundzie”, w: „Podtatrze” wiosna–lato 1977, s. 40–47
  12. Lista pochowanych.. um.warszawa.pl. [dostęp 2019-11-12].
  13. Reżyseria wspólnie z Janem FethkeJan Rybkowski
  14. M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144.
  15. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400.
  16. Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 3.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj