Adolf Dymsza

polski aktor

Adolf Dymsza, właściwie Adolf Bagiński, w filmie znany jako Dodek (ur. 7 kwietnia 1900 w Warszawie[1], zm. 20 sierpnia 1975 w Górze Kalwarii) – polski aktor kabaretowy i filmowy. Uważany za najwybitniejszego komika polskiego kina XX wieku. Przedwojenny „król polskiej komedii”[2][3][4][5][6].

Adolf Dymsza
Ilustracja
Adolf Dymsza „Dodek” (1933 r.)
Kadr z filmu Dwanaście Krzeseł
Imię i nazwisko Adolf Bagiński
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1900
Warszawa
Data i miejsce śmierci 20 sierpnia 1975
Góra Kalwaria
Zawód aktor teatralny i filmowy
Współmałżonek Zofia Olechnowicz
Lata aktywności 1918–1972
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej
Dymsza z żoną i córkami podczas pokazu samochodów w Warszawie, rok 1939
Nagrobek Adolfa Dymszy na Cmentarzu Wojskowym, Warszawa, 30 lipca 2006 r.
Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na ul. Senatorskiej 29/31 w Warszawie
Adolf Bagiński – Akt urodzenia

Jak głosi anegdota, pseudonim „Dymsza” został wymyślony przez siostrę aktora Zuzannę Skowron (z domu Bagińską)[7]. On sam chciał nazywać się „Scipio del Scampio”. Zapisał ten pseudonim na kartce, jednak kiedy zadzwoniono z teatru z prośbą o podanie pseudonimu na afisz, siostrze zgubiła się kartka i wymyśliła na poczekaniu „Dymszę”[8]. Według innej relacji[9], pochodzącej od samego aktora, jest to nazwisko posła do carskiej Dumy, Leopolda Dymszy, znalezione w Kalendarzu „Kuriera Porannego” po tym, jak zastąpienie nazwiska pseudonimem zasugerował młodemu artyście sekretarz teatru „Miraż”.

ŻyciorysEdytuj

Był synem Adolfa i Matyldy z Połądkiewiczów. Miał siostrę Zuzannę (po mężu Skowron). Kształcił się w Warszawie – najpierw w II Gimnazjum, a następnie w Szkole Handlowej Wawelberga. W wieku 17 lat zadebiutował w teatrzykach półamatorskich[10]. W 1918 r. zadebiutował w filmie Roztargniony krawiec[10]. W latach 1918–1920 występował w teatrach Warszawy, Grodna i Mińska. Potem powrócił do Warszawy. Początkowo był bez stałego angażu, grywał w warszawskich teatrzykach i uczył tańca. W 1920 jako ochotnik wstąpił do Wojska Polskiego. Uczestniczył w tym samym roku w Bitwie Warszawskiej będąc żołnierzem 21. Pułku Piechoty „Dzieci Warszawy”[11].

Po występach w latach 1925–1931 w kabarecie „Qui Pro Quo” zyskał znaczną popularność i stał się znanym aktorem rewiowym. Poza występami komediowymi grał także w teatrach dramatycznych (Teatr Polski, Teatr Narodowy)[10]. O jego występach w filmach niemych niewiele wiadomo, a prawdziwy rozgłos przyniosły mu filmy dźwiękowe, które pozwoliły ujawnić się jego nieprzeciętnemu talentowi komicznemu. Łącznie do 1939 wystąpił w ponad 20 filmach[10].

Podczas II wojny światowej spędził lata okupacji w Warszawie, grając w jawnych teatrach rewiowych (Komedia, Nowości, Niebieski Motyl, Jar), wbrew zakazowi konspiracyjnego ZASP-u. Występował od 1940 w teatrzyku Na Antresoli w Warszawie. Z tego powodu po wojnie został ukarany przez sąd koleżeński ZASP zakazem grania w Warszawie, musiał przekazywać 15% honorariów na Dom Aktora w Skolimowie i przez pewien czas jego nazwisko na afiszach musiało być zastąpione trzema gwiazdkami. Przez pół roku podczas wojny ukrywał też w swoim otwockim domu Mieczysława L. Kittay'a, znanego iluzjonistę żydowskiego pochodzenia[12].

Przeniósł się do Łodzi, gdzie występował w tamtejszym Teatrze Syrena, a w latach 1948–1951 w Teatrze Powszechnym. Zagrał w pierwszej polskiej powojennej komedii pt. Skarb z 1948[10]. W 1951 r. powrócił do Warszawy i aż do emerytury w 1973 był aktorem Teatru Syrena. Okazyjnie występował w Kabarecie „Wagabunda”[13]. Wystąpił także w radzieckim filmie Arena z 1968[10].

Pod koniec życia cierpiał na wadę słuchu oraz prawdopodobnie na chorobę Alzheimera. Ostatnie dwa lata życia spędził w Domu Opieki Społecznej w Górze Kalwarii. Zmarł po ciężkiej chorobie 20 sierpnia 1975[10]. Został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 15B-6-12)[14].

W 1929 poślubił Zofię Olechnowicz (baletnicę z zespołu Tacjanny Wysockiej). Mieli cztery córki – jedną z nich była aktorka Anita Dymszówna.

FilmografiaEdytuj

Filmy (lata 1918–1940)Edytuj

Wiatr od morza (Stefek)
Niebezpieczny romans
Janko Muzykant (Florek)
Sto metrów miłości (Dodek)
Ułani, ułani, chłopcy malowani (Felek)
Romeo i Julcia (Teofil Rączka)
Każdemu wolno kochać (Hipek)
Dwanaście krzeseł (Antykwariusz Kamil Klepka)
Prokurator Alicja Horn
Antek policmajster (Antek Król)
ABC miłości (Wincenty Poziomka)
Wacuś (Wacuś, Tadeusz)
Dodek na froncie (Dodek)
Bolek i Lolek (dwie różne role: Lolo Charkiewicz / Bolek Cybuch)
30 karatów szczęścia (Dodek)
Robert i Bertrand (Robert)
Paweł i Gaweł (Gaweł)

Filmy (lata 1945–1972)Edytuj

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Metryka urodzenia Adolfa Bagińskiego, parafia ewangelicko-augsburska w Warszawie, nr 332/1900
  2. Kolaborant czy bohater? – Uważam Rze Historia, www.historia.uwazamrze.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  3. Legenda czy zapomniana wielkość? | Gazeta Uniwersytecka UŚ, gazeta.us.edu.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  4. 40 lat temu zmarł Adolf Dymsza – mistrz humoru i piosenki, wpolityce.pl [dostęp 2018-12-31].
  5. Adolf Dymsza. Mistrz dowcipu podszytego zadumą – Szpot – polskieradio.pl, www.polskieradio.pl [dostęp 2018-12-31].
  6. Dymsza, Adolf – Osoby – Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki, bibliotekapiosenki.pl [dostęp 2018-12-31] (pol.).
  7. culture.pl
  8. R. Dziewoński, Dodek Dymsza, LTW, Łomianki 2010
  9. Dariusz Michalski: Powróćmy jak za dawnych lat... czyli historia polskiej muzyki rozrywkowej, lata 1900-1939. Warszawa: Iskry, 2007, s. 343. ISBN 978-83-244-0034-8.
  10. a b c d e f g h Zmarł Adolf Dymsza. „Dziennik Polski”. Nr 184, s. 1-2, 22-24 sierpnia 1975. 
  11. Niepowtarzalny pan Dymsza, Onet Kultura, 8 października 2010 [dostęp 2020-07-26] (pol.).
  12. Adolf Dymsza. Kolaborant czy bohater?, www.rp.pl [dostęp 2020-07-26] (pol.).
  13. (Zawadzki Wiesław, oprac. A. S.): Byłem w „Wagabundzie”, w: „Podtatrze” wiosna–lato 1977, s. 40–47
  14. Lista pochowanych.. um.warszawa.pl. [dostęp 2019-11-12].
  15. Reżyseria wspólnie z Janem FethkeJan Rybkowski
  16. M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144.
  17. M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400.
  18. Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 3.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj